Psikolog BulŞehrinde bir uzman

Bir Bedene İki Ömür Sığdırmak: Ozan’ın Kızı Nehir Olmak

14 dk.okuma süresi
Bir Bedene İki Ömür Sığdırmak: Ozan’ın Kızı Nehir Olmak

İnsan, bir insanı kaç kez kaybedebilir? Eskiden ölümün bir tarihi olduğunu, kaybın o tarihte yaşandığını düşünürdüm. Bir insan gider, geride kalanlar onun yokluğuyla yaşamayı öğrenirdi. Oysa şimdi biliyorum: İnsan sevdiği birini yalnızca bir kez kaybetmiyormuş. Ona ihtiyaç duyduğu her anda, paylaşmak istediği her haberde, sesini duymayı beklediği her sessizlikte yeniden kaybediyormuş. Bazen bir başarıda, bazen bir kararın eşiğinde, bazen de kalabalığın içinde tanıdık bir kahkahayı ararken.

Bu kasım babamın doğum günü. Onu kaybettikten sonra karşılayacağım ilk doğum günü. Bir zamanlar dünyaya geldiği için sevindiğim günü, şimdi dünyada olmayışının ağırlığıyla karşılıyorum. Takvimde yalnızca bir gün değişiyor; benim içimdeyse onunla yaşadığım bütün yıllar yeniden canlanıyor. Varlığını kutladığım insanın yokluğuyla yüzleşmek, hayatın bana öğrettiği en ağır çelişkilerden biri.

Doğum günleri bir zamanlar geleceğe dönüktü benim için. Birlikte geçireceğimiz yılları, kutlayacağımız yeni günleri düşünürdüm. Şimdi ise aynı tarih, geçmişin ne kadar kıymetli olduğunu hatırlatıyor. Birini kaybettikten sonra takvimdeki günler yerli yerinde kalıyor ama anlamları değişiyor. İnsan bazen yalnızca geçmişi değil, artık birlikte yaşayamayacağı bütün yarınları da özlüyor.

Psikolojide yas, yalnızca ölümün ardından duyulan üzüntü değildir. Kişinin dünyayla, kendisiyle ve gelecekle kurduğu ilişkinin yeniden şekillendiği karmaşık bir deneyimdir. Çünkü bazen kaybettiğimiz yalnızca bir insan değil; onun yanında olduğumuz kişi, birlikte kurmayı düşündüğümüz gelecek ve varlığının verdiği güvendir.

Ben babamı kaybettiğimde en yakın yol arkadaşımı, ortağımı, öğretmenimi, en büyük destekçimi ve dünyadaki en güvenli yerimi kaybettim. En saçma düşüncelerimi bile paylaşabildiğim, bazen hiçbir şey söylemeden yanında durabildiğim insanı kaybettim. Dünyanın zorluklarını ortadan kaldıramasa da onlarla baş edebileceğime inanmamı sağlayan insanı.

Bağlanma kuramındaki güvenli üs, kişinin güvendiği bir ilişkinin verdiği cesaretle dünyayı keşfetmesini; güvenli sığınak ise zorlandığında dönebildiği duygusal desteği anlatır. Babam benim için ikisiydi. Dünyaya açılmamı sağlayan cesaret de yorulduğumda döneceğim yer de oydu. Beni yalnızca korumak istemedi; düşünebilen, üretebilen, kendi ayakları üzerinde durabilen biri olarak yetiştirmek istedi.

Kendimi geliştirmem için hiç durmadan benimle ilgilendi. Daha çok öğrenmemi, kendi kararlarımı verebilmemi, ondan bile ileriye gidebilmemi istedi. Onun desteği her sorunu benim yerime çözmesi değildi. Asıl desteği, bir gün tek başıma kalırsam bile ayakta durabileceğime inanmasıydı. Şimdi en çok zorlandığım zamanlarda, onun bana duyduğu güveni yeniden hatırlamaya çalışıyorum.

Şimdi o güvenli yerin fiziksel olarak artık var olmadığını bilerek yaşamayı öğreniyorum. Bazen yirmi iki yaşında olmak istemiyorum. Büyümek, kararlar vermek, sorumluluk almak istemiyorum. Yalnızca küçük bir kız çocuğu olup babamın göğsüne başımı koyarak uyumak istiyorum. Dünyanın karmaşasından uzak, yalnızca onun nefesini duyduğum o yere dönebilmek... Çünkü insan kaç yaşına gelirse gelsin, bazı özlemlerinin yaşı hiç büyümüyor.

Özlemek nedir, şimdi öğreniyorum. Rüyamda görebilmek için içimden yalvarmanın, uyandığımda onu görmüş olmayı dilemenin, bir sesin yokluğunu bütün kalabalıklardan daha güçlü duymanın ne olduğunu öğreniyorum. Gülüşünü, ellerini, kokusunu, sıcaklığını; en çok da göğsünde uyumanın huzurunu özlüyorum.

Bazen nefes almak bile canımı yakıyor. Yas yalnızca zihnimizde yaşanmıyor; uykuya, iştaha, bedensel stres tepkilerine de yansıyabiliyor. Göğüste bir ağırlık, boğazda bir düğüm, midede bir sancı olarak hissedilebiliyor. Bazı günler babamın yokluğunu kelimelerimden önce bedenimde hissediyorum. Böyle anlarda onunla birlikte, onun yanında hissettiğim kendimi de özlediğimi anlıyorum.

Bazen ne kadar güçlü görünürsem görüneyim içimdeki kırgınlık hafiflemiyor. Bütün gün insanlarla konuşabiliyor, yapmam gerekenleri yapabiliyor, akşam olunca sessizliğe gömülebiliyorum. Kimseye anlatamadığım şey tam da bu: Aynı anda hem hayata devam etmek hem de bir yerimde zamanın durduğunu hissetmek. Yasın görünmeyen tarafı belki de biraz böyle bir şey.

Yasın en ağır yanlarından biri hayatın devam etmesi. Sabah oluyor, insanlar işe gidiyor, sokaklar kalabalıklaşıyor. Dünya hiçbir şey olmamış gibi dönüyor; oysa senin dünyanda her şey değişmiş. Bir yandan hayata yetişmeye çalışırken diğer yandan bütün dünyanın durmasını istiyorsun.

Stroebe ve Schut'un yasın ikili süreç modeli, kayıp yaşayan kişinin bir yandan kaybın acısıyla yüzleşirken diğer yandan değişen hayatına uyum sağlamaya çalıştığını açıklar. Bu iki yön arasında gidip gelmek yasın bir parçası olabilir. Bazen yalnızca ağlamak, bazen çalışmak, üretmek, gülmek isteriz. Acı ve yaşam birbirinin karşıtı değildir; aynı günün içinde var olabilirler.

Bunu anlamak bana önemli geliyor. Çünkü bazen güldüğüm için üzülüyor, bazen üzgün olduğum için hiçbir şeye yetişemediğimi düşünüyorum. Oysa bir anlığına mutlu olmak babamı daha az sevdiğim anlamına gelmiyor. Acının geri gelmesi de bütün çabamın boşa gittiğini göstermiyor. Bazı günler kendime yalnızca bu iki hâle de yer açmam gerektiğini hatırlatıyorum.

Ben de böyle yaşıyorum. Bazı günler küçük sorumluluk bile gözümde büyüyor. Bir karar vereceğim zaman fikrine ihtiyaç duyuyorum. Telefonu elime alıp bir şey anlatmak istiyorum, sonra anlatamayacağımı hatırlıyorum. Bazen bir şey başarıyorum; sevincin hemen ardından babamın bunu göremeyecek olmasının hüznü geliyor. Bazen de başaramıyorum. O zaman hiçbir başarısızlığın onun gözünde beni daha az değerli yapmayacağını bilmenin güvenini özlüyorum.

Artık başarmanın da başaramamanın da anlamı değişti. Her şey hem çok zor hem de bir o kadar kolay. Zor, çünkü yanımda olmasını istediğim insan yok. Kolay, çünkü öğrettikleri hâlâ benimle. Bazen onun yokluğunda ne yapacağımı bilemiyorum; bazen de tam olarak onun sayesinde ne yapmam gerektiğini biliyorum.

Yas psikolojisindeki sürdürülen bağlar yaklaşımı, ölümden sonra sevilen kişiyle kurulan ilişkinin tümüyle sona ermek zorunda olmadığını söyler. İlişki; anılar, değerler, davranışlar ve kimliğimiz aracılığıyla başka bir biçimde devam edebilir. Fiziksel birliktelik biter ama ilişkinin içimizdeki anlamı silinmeyebilir.

Ben babamı en çok kendimde buluyorum. Kurduğum bir cümlede, bir olaya verdiğim tepkide, düşünme biçimimde onu görüyorum. Bazen onun gibi gülümsediğimi, bir meseleye onun bakacağı yerden baktığımı fark ediyorum. Böyle anlarda hem özlüyorum hem de gurur duyuyorum. Çünkü babam bana yalnızca hayat vermedi; o hayatı nasıl yaşayabileceğime dair bir bakış açısı da kazandırdı.

Onu çok özlediğimde bazen kendimle baş başa kalıyorum. Çünkü içimde ondan parçalar buluyorum. Bu, yokluğunu ortadan kaldırmıyor; bir kez daha göğsüne yaslanmanın yerini tutmuyor. Ama onunla kurduğum ilişkinin yalnızca geçmişte kalmadığını hatırlatıyor. İnsan bazen kaybettiği kişiye benzediği için de ağlayabiliyormuş. Ben babama benzediğim için mutluyum. Mesleğime duyduğum sevgide, öğrenme isteğimde ve hayata karşı duruşumda onun emeği var.

Bir insanın başka birinin kimliğinde bu kadar büyük bir yer edinmesi, yokluğunu da karmaşıklaştırıyor. Çünkü insan sevdiği kişiyi kaybettiğinde bir süre sonra kendi hayatına dönüp başka bir soru soruyor: Onun olmadığı bu dünyada ben kimim? Benim için bu sorunun tek ve kesin bir cevabı yok. Her yeni deneyimde onu yeniden buluyor, bazen de yokluğuna yeniden şaşırıyorum.

Kayıp sonrası anlamın yeniden inşası yaklaşımı da yasın, değişen dünyamızda kendimize ve geleceğimize yeniden anlam verme çabası olduğunu vurgular. Ben babamın olmadığı bir dünyada kim olduğumu öğreniyorum. Fikrini alamadan karar vermeyi, ona anlatamadan sevinmeyi, sarılamadan ağlamayı... Hiçbirini öğrenmek istemezdim. Ama öğrenirken ondan öğrendiklerimi kaybetmemeye çalışıyorum.

Yirmi iki yıl... Söylerken ne kadar kısa geliyor. Birlikte yaşlanmaya, daha nice anı biriktirmeye yetmeyecek kadar kısa. Ama babam o yirmi iki yıla sanki yirmi iki asırlık anı sığdırdı. Sıradan sandığım günlerin bugün en kıymetli hatıralarım olduğunu fark ediyorum. Keşke bazı konuşmalarımız bitmeseydi, sesini daha çok kaydetseydim, ona daha çok sarılsaydım. Yine de bütün bu keşkelerin arasında kocaman bir iyi ki var: İyi ki onun kızıyım.

Bazen geçmişe dönüp sıradan anların içinde biraz daha kalabilmeyi diliyorum. O günlerde geleceğin bize ne getireceğini bilmiyordum. Birlikte konuşabildiğimiz bir akşamın, yan yana geçirdiğimiz sakin bir zamanın gün gelip bu kadar değerli olacağını tahmin etmiyordum. Ama şimdi biliyorum: Bir ömrün kıymeti yalnızca süresinde değil, insanın içinde bıraktığı sevgide de saklı.

Babam benim için yalnızca bir ebeveyn değildi. Yol arkadaşım, öğretmenim, kahramanımdı. Atatürk'ün bu ülkenin tarihinde temsil ettiği yol göstericilik, cesaret, ilerleme ve bağımsızlık düşüncesinin kişisel dünyamdaki karşılığıydı. Benim kurtarıcımdı; beni bütün zorluklardan uzak tuttuğu için değil, onlarla mücadele edebilecek biri olarak yetiştirdiği için. Önüme bir yol koymadı yalnızca, kendi yolumu çizebilmem için emek verdi.

Daha fazlasını öğrenmemi, kendimi geliştirmemi, hatta ondan daha ileriye gitmemi istedi. Başarımı kendi başarısı gibi gördü. Ama sevgisini kazanmak için başarılı olmam gerekmiyordu. Ben zaten onun kızıydım. Onun gözünde değerli olmak için bir unvana veya diplomaya ihtiyacım yoktu.

Hayatım boyunca farklı kimlikler taşıyacağım. Mesleğimle, yazdıklarımla, ürettiklerimle anılacağım. Ama taşımaktan en çok gurur duyduğum unvan hep aynı kalacak: Ozan'ın kızı Nehir olmak.

Bazen düşünüyorum: Bir insan dünyada nasıl iz bırakır? Herkesçe tanınarak mı, büyük başarılar kazanarak mı? Belki de en derin iz, başka bir insanın hayatında açtığı yerdir. Onun düşüncelerinde, değerlerinde, dünyayı algılama biçiminde yaşamaya devam edebilmesidir. Babam bu dünyadan geçti. Ben onunla aynı evde büyüyebildiğim, aynı sofraya oturabildiğim, sevgisini tanıyabildiğim için çok şanslıyım.

Yine de bazen kendimi çok yalnız hissediyorum; etrafım insanlarla doluyken bile. Çünkü bazı boşluklar kalabalıklarla dolmuyor. Babamın yerini kimse dolduramaz, doldursun da istemiyorum. Onun yeri ona ait. Fakat yaşam kaynağım olarak gördüğüm insan, bana hayatımı kurabilecek gücü de veren insandı. Şimdi onun yokluğunda yaşamayı öğrenmek, bana bıraktığı gücü keşfetmeyi gerektiriyor.

Bazen onun yaşamımdaki yerini tarif etmek için kelimeler yetersiz kalıyor. Bir insan hem en büyük desteğin hem en yakın arkadaşın hem de hayatının tanığı olabilir mi? Babam benim için böyleydi. Bu yüzden yokluğunda aldığım her yeni karar, yaşadığım her yeni başlangıç biraz eksik geliyor. Yine de kendi yoluma devam ederken onun bana açtığı yolları da yanımda taşıyorum.

Bir bedene iki ömür sığdırmak istiyorum.

Onun yaşayamadığı hayatı yaşayabileceğimi söylemiyorum. Hiçbir hayat başka bir hayatın yerini tutamaz. Ama bana bıraktığı sevgiyi ve değerleri kendi hayatımda yaşatabilirim. Babam için yaşamak, kendimden vazgeçmek değil; onun büyütmek için emek verdiği insanı yaşamın içinde var etmeye devam etmek. Belki de ona verebileceğim en güzel teşekkür bu.

Yasın içinde sevgi yalnızca geçmişe ait değildir. Bazen geleceğe de yön verir. Yine de bunu bilmek acımı her zaman hafifletmiyor. Bazen psikolojiye dair bildiğim her şeyi bir kenara bırakıp yalnızca babasını özleyen bir kız çocuğu olmak istiyorum. Bir duyguyu açıklayabilmek onu daha az hissetmek demek değil. Ben hem yas üzerine düşünen bir psikoloğum hem de babasını özleyen bir kız çocuğuyum.

Bu kasım babamın doğum gününü ilk kez onsuz karşılayacağım. Gözlerine bakıp “İyi ki doğdun” diyemeyeceğim. Belki ağlayacağım, belki bir anımızı hatırlayıp gülümseyeceğim. Ama ona söylemek istediğim çok şey var.

Baba, beni ben yaptığın için teşekkür ederim. Bana yalnızca bir çocukluk değil, bir ömür taşıyacağım anılar verdiğin; kendime inanmayı öğrettiğin; daha ileriye gidebilmem için emek verdiğin için teşekkür ederim. Seninle daha fazla zamanımız olsun isterdim. Başarılarımı görmeni, başarısızlıklarımda yanımda olmanı, en güzel haberlerimi sana anlatabilmeyi isterdim. Bunları istemekten hiç vazgeçmeyeceğim.

Ama sevgimizi yalnızca gerçekleşmeyen hayallerle anlatmak istemiyorum. Biz birlikte güzel bir hayat yaşadık. Senin sevgini tanıdım, seninle büyüdüm, göğsünde uyudum, senin güveninle kendi yoluma çıktım. Kendimde seni gördüğümde gülümsüyorum. Seninle, yalnızca benim için yaptıklarınla değil, olduğun insanla gurur duyuyorum.

Belki yıllar sonra bile bir ses, bir koku, bir cümle beni yeniden bugüne getirecek. Seni bir ömür özlesem de bir ömür senin kızın olduğum için minnet duyacağım. Çünkü sen yalnızca kaybettiğim insan değilsin; hayatımın en güzel şansısın.

Şimdi seninle yürüyemediğim yollarda bana kazandırdığın cesaretle ilerlemeyi öğreniyorum. Büyümeyi, özlemeyi, dayanmayı, bazen dayanamamayı öğreniyorum. Ama bir şeyi öğrenmeme gerek yok. Onu hayatımın ilk günlerinden beri biliyorum:

Ben Ozan'ın kızı Nehir'im.

Bugün olduğum insanın içinde sen varsın. Yarın olacağım insanın hikâyesinde de izlerin olacak. Bir gün hayatımı anlatırsam başarılarımdan önce senin kızın olduğumu anlatacağım.

İyi ki doğdun baba. İyi ki benim babam oldun. İyi ki yirmi iki yılıma yirmi iki asırlık sevgi sığdırdın.

Artık aynı şekilde yürüyemeyeceğiz. Ama ben yürümeye devam edeceğim; bazen bana öğrettiğin güçle, bazen seni özlemenin ağırlığıyla. Bir bedene iki ömür sığdıracağım. Çünkü sen bana yalnızca yaşamayı değil, yaşadığım hayata anlam katmayı öğrettin.

İyi ki bu dünyadan bir Ozan geçti.

İyi ki ben onun kızı Nehir oldum.

Kaynakça

  • Klass, D., Silverman, P. R., & Nickman, S. L. (Eds.). (1996). Continuing Bonds: New Understandings of Grief. Taylor & Francis.
  • Neimeyer, R. A. (Ed.). (2001). Meaning Reconstruction & the Experience of Loss. American Psychological Association.
  • Stroebe, M., & Schut, H. (1999). The dual process model of coping with bereavement: Rationale and description. Death Studies, 23(3), 197–224.
  • Stroebe, M., Schut, H., & Boerner, K. (2010). Continuing bonds in adaptation to bereavement: Toward theoretical integration. Clinical Psychology Review, 30(2), 259–268.
Nehir Çağlayan Nehir Çağlayan
Psikoloji lisans mezunu olarak klinik psikoloji, araştırma ve insan kaynakları alanlarında çeşitli staj, gönüllülük ve proje deneyimleri edindim. Klinik ortamlarda anamnez alma, vaka analizi, psikopatoloji gözlemi ve psikolojik değerlendirme süreçlerine katıldım; Bilişsel Davranışçı Terapi, Şema Terapi ve Dinamik Terapi yaklaşımlarına yönelik bilgi ve gözlem kazandım. Akademik çalışmalarda literatür taraması, veri toplama, veri analizi ve bilimsel içerik üretimi süreçlerinde aktif rol aldım. İnsan kaynakları ve yetenek yönetimi alanındaki deneyimim sayesinde veri analizi, raporlama, sunum hazırlama ve yetkinlik değerlendirme becerilerimi geliştirdim. Ekip çalışmasına yatkın, sorumluluk sahibi, öğrenmeye ve gelişime açık biriyim. Klinik psikoloji alanında uzmanlaşarak mesleki gelişimimi bilimsel ve etik ilkeler doğrultusunda sürdürmeyi hedefliyorum.
Psikolog Rehberi Psikolog · Küçükçekmece, İstanbul · Yüz yüze ve online

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!