İhtimallerin Heyecanına Üzülüyorum: La La Land

Doğru kişi yanlış zaman diye bir kavram gerçekten var mıdır? Birini sevmek demek o kişiyle tüm şartlara rağmen bir gelecek kurabileceğimiz anlamına mı gelir? Âşık olmak bazen hayallerimizden vazgeçmeye ya da onları törpülemeye değer mi? Aslında bu sorulara bir film üzerinden cevap bulmaya çalışan ve tartışmaya açık hâle getiren Damien Chazelle, La La Land filminde birbirlerinin hayallerine inanıp saygı duyan, vazgeçmeyi düşündüklerinde birbirlerini destekleyerek ayağa kaldıran iki âşığın ayrılmasını ve hedeflerine ulaşmak adına farklı yollarda ilerlemesini ele alır.

Oyuncu olmak istediği için sayısız seçmeye giden Mia ve kendi caz kulübünü açabilmek uğruna nefret ettiği modern pop-caz grubuna katılan Sebastian’ın ilişkisini sadece ayrılık üzerinden incelemek yerine daha geniş bir perspektiften ele alırsak şu soruyu sorabiliriz: Birbirimizin olmak istediği kişiye dönüşmesini desteklerken neden aynı gelecekte buluşamayız?

Mia ve Sebastian’ın arasındaki bağın kurulmasında birbirlerinin tutkularını anlamaları önemli bir yapı taşıdır. Başkalarının yeterince önemsemediği, gerçekçi bulmadığı hatta dalga geçtiği hayalleri bu ilişkide kabul görür, anlatılır, anlaşılır. Birbirlerinin henüz gerçekleştiremedikleri hayallerini ciddiye alırlar. Zorluklarla mücadele ettikleri dönemlerde birbirlerine hayat gayelerini, tutkularını ve yeteneklerini hatırlatırlar.

Mia kendi oyununu yazıp sahneledikten sonra oyunun beklediği ilgiyi görmemesi üzerine hayal kırıklığı yaşar ve çabasının karşılıksız kalacağını düşünmeye başlar. O dönemde kendisine gelen telefonla Mia’nın büyük bir film için seçme teklifi aldığını öğrenen Sebastian araları kötü de olsa Mia için çok mutlu olup büyük bir hevesle haberi vermeye gider. “Yeterince iyi olmadığını” düşünen Mia'nın kendisinde görmekte zorlandığı ihtimali görmeye devam eder ve onu seçmelere gitmeye ikna eder. Bu sayede Mia seçmelere katılarak ilk büyük rolünü alır ve hayalleri için en büyük dönüm noktasını yaşar.

Mia ve Sebastian’ın isteklerini öz-belirleme kuramı üzerinden inceleyerek daha iyi anlayabiliriz. Ryan ve Deci özerklik, yeterlilik ve ilişkili olmayı temel psikolojik ihtiyaçlar olarak değerlendirir. Özerklik kişinin seçimlerini yaparken kendi değerleri ve istekleriyle uyumlu hissetmesi; yeterlilik kişinin yaptığı işlerde kendini etkili ve becerikli hissetmesi; ilişkili olma ise başkalarıyla bağ kurabilmesidir (Ryan & Deci, 2000). Filmi bu kuram üzerinden incelediğimizde Mia’nın oyuncu olma isteği ve Sebastian’ın kendi müziğini yapma arzusunun sadece mesleki başarı açısından değil yaşamak istedikleri hayatla da bağlantılı olduğunu anlarız. Dolayısıyla ilişkilerindeki bu çatışmayı sevgi ve bencillik arasındaki bir tercihe indirgemek yüzeysel kalır.

Kuramda gördüğümüz bu ihtiyaçların bulunması aşk ile kişisel gelişimin arasında her daim bir gerilim olduğu anlamına gelmez. Bir ilişkide kişinin belli kararları verirken güçlü bir bağ kurabilmesi de mümkündür. Mia ve Sebastian için asıl sorulması gereken soru birbirlerinin isteklerini gündelik hayatta nasıl bir araya getirecekleridir. İkisinin de hayallerini kabul eden bir yaşam için birbirlerini sevmelerinin ötesinde zor kararlarla yüzleşmek zorundadırlar.

Başlangıçta para kazanıp daha güvenli bir yaşam kurmaya çalışan Sebastian normalde çok eleştirdiği modern caz grubuna girer ve grubun başarısıyla daha fazla tanınır. Ancak bu karar onu kendi caz kulübünü açma ve istediği müziği sergileme hayalinden uzaklaştırır. Turneler ve yoğun çalışma temposu ilişkiye de yansır ve sonunda bir tartışmaya evrilir. Mia partnerinin gerçekten istediği hayatı yaşayıp yaşamadığını sorgularken Sebastian kararlarının anlaşılmadığını hisseder. Kendi hedeflerinden şaşmak üzere olan Sebastian Mia sayesinde bir zamanlar heyecanla anlattığı geleceği hatırlar ve şimdi izlediği yolun kendi istediğiyle örtüşmediğinin farkına varır.

Burada Sebastian bir hedef çatışması yaşar. Yani aynı anda hem mesleğinde ilerlemek hem ekonomik hayatını güvenceye almak hem partnerine zaman ayırmak isterken zorlanır. Kariyeri konusunda bir hedefi desteklerken partnerine ayırdığı zaman azalabilir. Böyle durumlarda sevgi, zaman ve beklenti sorunlarını çözmek için yeterli değildir.

Bu durumu Sebastian’ın Mia’nın oyununa yetişmemesi üzerinden inceleyecek olursak Mia’nın uzun zamandır emek verdiği ve kendisini ortaya koyduğu bir süreçte onu en çok anlayan kişinin yanında olmaması sıradan bir gecikmeden daha büyük bir anlam taşır. Mia’nın yaşadığı bu kalp kırıklığı aralarına bir mesafe girmesine sebep olur.

Burada kimin daha çok sevdiğinden çok birbirlerinin ihtiyaçlarını ne kadar anlayabildiklerini sorgulamak daha mantıklı olacaktır. Çünkü bir davranışın arkasındaki niyetle karşı tarafın nasıl algılayıp etkilendiği her zaman örtüşemeyebilir.

Mia’nın seçmesinin ardından yaptıkları konuşmada ilişkilerinin geleceğine dair olan belirsizlikle yüzleşirler. Paris’te oyunculuk yapma ihtimali karşısında Sebastian Mia’ya bu fırsatın peşinden gitmesini söyler. Bundan sonra ilişkilerinin nasıl devam edeceğinden hiç emin değillerdir. Emin oldukları tek şey birbirlerine söyledikleri “Seni daima seveceğim” sözüdür.

Yıllar sonra Mia ve Sebastian ayrı da olsa hayallerine ulaşır. Mia eşiyle tesadüfen girdiği bir caz barda Sebastian için tasarladığı logoyu görür ve o andan itibaren filmin en can alıcı noktası başlar. İçeri girip oturduklarında yıllar sonra birbirlerini görürler ve Sebastian onların şarkısını çalmaya başlar. Film, müzik eşliğinde Mia ve Sebastian’ın birlikte kalabildikleri alternatif bir hayatı kısa bir sekansla seyircinin önüne getirir.

Bu bölüm psikolojide “karşıolgusal düşünme” olarak adlandırılan bir sürece benzer: Geçmişte bazı olaylar farklı gelişseydi neler olabileceğini zihnimizde canlandırırız. Bu düşünme biçimi, geçmişte farklı davranabileceğimiz noktaları değerlendirmemize ve gelecekteki seçimlerimize yön vermemize yardımcı olabilir (Epstude & Roese, 2008). Filmdeki bu sekansı karşıolgusal düşünmeyle bağdaştırmak filmin duygusal boyutunu daha kapsamlı anlamamızı sağlar. İzleyici olarak gerçekleşmiş bir hayatın yanında gerçekleşmemiş ihtimalleri de görürüz. Ancak bu alternatif hayat birlikte kalsalardı her şeyin toz pembe olacağını kanıtlamaz. O ihtimalin güçlüklerini, tartışmalarını, fedakârlıklarını yaşanmış kadar ayrıntılı izleyemeyiz.

Bu sebeple finaldeki bakış sadece pişmanlık değil kabullenme, özlem, birbirlerinin geldiği noktaları görmenin mutluluğu ve belki de ikisinin de ihtiyacı olan o duygusal kapanışın bir aradalığı olarak düşünülebilir. Filmde bu duygunun net bir açıklamaya bağlanmaması, seyirciyi de kendi iç dünyasını ve deneyimlerini sorgulamaya iter.

Filme yalnızca ayrılık üzerinden bakarsak Mia ve Sebastian’ın ayrılığını hayallere ulaşmak için kaçınılmaz bir bedel olarak görmemiz mümkündür. Ya da genelgeçer bir “başarı için aşktan vazgeçmek gerekir” sonucu da çıkarılabilir. Böyle bir durumda hikâyeyi daha dar bir çerçeveden ele almış oluruz. Onların ilişkisi bize sevginin yanında koşulların, iletişimin ve geleceğe dair kararların önemini de vurgular.

Son sahnenin bıraktığı derinlik belki de buradan gelir. Birlikte kuramadıkları bir hayat varken birbirlerinin hayatına kattıkları da vardır. Bir ilişkinin bitmesi içindeki yakınlığı, anıları, desteği ve paylaşılanları değersizleştirmek zorunda değildir. Filmin sonunda şu soruyla baş başa kalırız: Bir ilişkinin hayatımızdaki yeri ne kadar sürdüğüyle mi yoksa o ilişkide birbirimiz için ne ifade ettiğimizle mi ölçülür?

Kaynakça

• Chazelle, D. (Director). (2016). La La Land [Film]. Summit Entertainment; Black Label Media; Gilbert Films; Impostor Pictures; Marc Platt Productions.
• Epstude, K., & Roese, N. J. (2008). The functional theory of counterfactual thinking. Personality and Social Psychology Review, 12(2), 168–192. https://doi.org/10.1177/1088868308316091
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68