Aşkın En Büyük Yanılgısı: Birinin Bizi İyileştireceğine İnanmak
Bazen bir ilişkiye yalnızca birini sevmek ya da sevilmek için başlamayız. İçimizde uzun zamandır taşıdığımız bir eksikliği tamamlamak, anlaşılmak, değerli hissetmek ya da geçmişte alamadığımız sevgiyi bir başkasında bulmak isteriz. Belki de bu yüzden bazı insanlara yalnızca âşık olmayız; onlarda kendimizi iyileştirecek bir şey ararız. Bizi anlayacaklarını, hiç kimsenin dokunamadığı yanlarımıza ulaşacaklarını ve geçmişte kırıldığımız yerleri onaracaklarını düşünürüz. Birinin hayatımıza girmesiyle her şeyin değişeceğine inanmak oldukça insani bir beklentidir. Ancak burada önemli bir soru ortaya çıkar: Bir başkasının sevgisi gerçekten bizi iyileştirebilir mi, yoksa iyileşmek için ihtiyaç duyduğumuz şeyi onun sevgisinde mi ararız? Aşk, insanın kendisini güvende, değerli ve anlaşılmış hissetmesini sağlayabilen güçlü bir duygusal deneyimdir. Fakat bir ilişkiye bütün iyileşme sorumluluğunu yüklediğimizde sevgi, zamanla karşılanması gereken beklentilerin ve duygusal ihtiyaçların ağırlığı altında kalabilir. Belki de aşkın en büyük yanılgısı, bir başkasının bizi tamamlayacağına inanmaktır.
Bir İlişkiye Neden Bazen Eksikliklerimizle Başlarız?
İnsan, doğası gereği bağ kurmaya ve ait hissetmeye ihtiyaç duyar. Sevilmek, kabul görmek, anlaşılmak ve bir başkası tarafından önemsenmek temel psikolojik ihtiyaçlarımız arasındadır. Ancak bu ihtiyaçların geçmiş yaşantılarımızda nasıl karşılandığı, yetişkinlik dönemindeki ilişkilerimizi de etkileyebilir. Çocukluk döneminde yeterince görülmediğini, duygularının önemsenmediğini veya sevgiyi kazanmak için çaba göstermesi gerektiğini öğrenen bir birey, yetişkinlikte romantik ilişkilerinde benzer duygusal beklentiler geliştirebilir. Örneğin, çocukken sevgiyi çoğunlukla başarıyla, uyumlu davranmakla veya başkalarının beklentilerini karşılamakla ilişkilendiren biri, yetişkinlikte de sevilmek için sürekli çaba göstermesi gerektiğine inanabilir. John Bowlby'nin (1982) bağlanma kuramı, erken dönem bakım veren ilişkilerinin bireyin kendisine ve başkalarına ilişkin beklentilerinin oluşumunda önemli bir yere sahip olduğunu ortaya koyar. Çocuklukta deneyimlenen yakınlık, güven ve tutarlılık, kişinin ilerleyen yaşlarda kurduğu ilişkilerde de kendisini gösterebilir. Örneğin, terk edilme kaygısı yaşayan biri partnerinden sık sık güvence almak isteyebilir. Mesajlara geç cevap verilmesi, planların değişmesi veya iletişimin azalması onun için sıradan bir durum olmaktan çıkıp sevilmediğine ilişkin bir işaret hâline gelebilir. Burada yaşanan yalnızca mevcut ilişkinin dinamikleriyle ilgili değildir; geçmişte deneyimlenen güvensizlikler de bugünkü duygusal tepkilere eşlik ediyor olabilir. Dolayısıyla bazen bir ilişkide aradığımız şey yalnızca aşk değil, geçmişte yeterince karşılanmamış ihtiyaçlarımızın yeniden karşılanmasıdır.
Beni Sen İyileştir: Partnerimizi Kurtarıcı Olarak Görmek
Romantik ilişkilerde zaman zaman partnerimizi hayatımızdaki bütün eksiklikleri giderecek kişi olarak konumlandırabiliriz. Onun sevgisiyle daha değerli, ilgisiyle daha güvende ve varlığıyla daha mutlu olacağımızı düşünebiliriz. Hatta hayatımızdaki birçok sorunun onunla birlikte ortadan kalkacağına inanabiliriz. Bu beklenti ilk bakışta romantik görünebilir. Birinin bizi anlamasını, yanımızda olmasını ve zor zamanlarımızda destek vermesini istemek son derece doğaldır. Ancak bir partnerden destek beklemekle bütün duygusal iyileşme sorumluluğunu ona yüklemek birbirinden farklıdır. Partnerimizin bizi her zaman anlamasını, kaygılarımızı ortadan kaldırmasını, özgüvenimizi yeniden oluşturmasını ve geçmişte yaşadığımız bütün kırgınlıkları telafi etmesini beklediğimizde ilişki, iki kişinin birbirini tanıdığı bir alan olmaktan uzaklaşabilir. Bir taraf sürekli iyileştirilmesi gereken kişi, diğer taraf ise sürekli iyileştirmesi beklenen kişi hâline gelebilir. Oysa hiçbir insan başka birinin bütün duygusal ihtiyaçlarını tek başına karşılayabilecek bir konumda değildir. Burada önemli olan, ilişkide destek görmenin iyileşme sürecine katkısını göz ardı etmeden bireysel sorumluluğu da koruyabilmektir. Sevdiğimiz insan bize eşlik edebilir, zorlandığımız zamanlarda yanımızda durabilir ve kendimizi daha güvende hissetmemize yardımcı olabilir. Ancak kendi iç dünyamızı anlamak ve geçmiş deneyimlerimizle yüzleşmek yine bireysel bir süreçtir.
Sevilmek Neden Her Zaman Yetmez?
Bazı insanlar kendilerini gerçekten seven bir partnerleri olmasına rağmen ilişkilerinde sürekli bir eksiklik hissedebilir. Partnerleri ilgilidir, sevgisini gösterir ve ilişkileri dışarıdan bakıldığında oldukça sağlıklı görünür. Buna rağmen kişi sık sık sevilmediğini, yeterince değer görmediğini veya bir gün terk edileceğini düşünebilir.
Peki sevgi varken bu hisler neden devam eder?
Çünkü kişinin kendisiyle kurduğu ilişki, başkalarıyla kurduğu ilişkiden bağımsız değildir. Özdeğer algısı, bireyin kendisini ne kadar değerli, yeterli ve kabul edilebilir gördüğüyle ilgilidir. Kendi değerini büyük ölçüde başkalarının davranışlarına göre belirleyen biri için partnerinin ilgisi zaman zaman bir güvenceye dönüşebilir. Örneğin, partnerinden güzel bir söz duyduğunda kendisini değerli hisseden ancak ilgi azaldığında hemen yetersiz olduğunu düşünen birini ele alalım. Bu kişi kendi değerini içsel olarak deneyimlemek yerine sürekli dışarıdan doğrulamaya ihtiyaç duyabilir. Jeffrey Young'ın şema terapi yaklaşımı bu noktada anlamlı bir çerçeve sunar. Young ve arkadaşlarının (2003) çalışmalarında ele alınan duygusal yoksunluk, kusurluluk ve terk edilme gibi erken dönem uyumsuz şemalar, bireyin ilişkilerinde tekrarlayan düşünce ve duygu örüntülerine zemin hazırlayabilir. Örneğin, duygusal yoksunluk şeması geliştirmiş bir birey, başkalarının kendisine ihtiyaç duyduğu duygusal yakınlığı sağlayamayacağına inanabilir. Partneri sevgisini gösterse bile bu sevgiyi yeterince hissedemeyebilir. Çünkü bazen sorun, karşı tarafın ne kadar sevgi gösterdiğinden çok kişinin sevgiyi nasıl algıladığı ve içselleştirdiğiyle ilgilidir. Burada kendimize şu soruyu sormak önemlidir: Gerçekten sevilmiyor muyum, yoksa sevilmediğimi hissetmeye alıştığım için sevgiyi kabul etmekte mi zorlanıyorum?
Aşk mı, Duygusal Bağımlılık mı?
Birini çok sevmekle onsuz yaşayamayacağını düşünmek aynı şey değildir. Ancak romantik ilişkilerde bu iki deneyim zaman zaman birbirine karışabilir. Sağlıklı bir ilişkide insanlar birbirlerine ihtiyaç duyabilir, özleyebilir ve birlikte vakit geçirmekten mutluluk duyabilir. Bununla birlikte bireysel alanlarını, sosyal ilişkilerini, ilgi alanlarını ve kişisel hedeflerini de sürdürebilirler. Duygusal bağımlılıkta ise kişinin ruh hâli ve kendilik algısı büyük ölçüde partnerinin davranışlarına bağlı hâle gelebilir. Partnerin ilgisizliği yoğun kaygı yaratabilir, ayrılık düşüncesi dayanılmaz görünebilir ve kişi ilişkiyi kaybetmemek adına kendi ihtiyaçlarından sürekli vazgeçebilir. Böyle bir ilişkide kişi bazen sevdiği insanı kaybetmekten çok, onunla birlikte sahip olduğunu düşündüğü kendilik değerini kaybetmekten korkar. Örneğin, sürekli eleştirildiği veya ihtiyaçlarının önemsenmediği bir ilişkide kalan biri, ayrılmak istediğinde yoğun bir suçluluk hissedebilir. Partnerinin değişeceğine dair umudunu koruyabilir. İlişkinin güzel başladığı dönemleri hatırlayarak gelecekte de aynı yakınlığı yeniden yaşayabileceklerine inanabilir. Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Bir ilişkide kalmak her zaman sevginin gücünü, ayrılmak da sevginin yokluğunu göstermez. Bazen insanlar sevdikleri hâlde ilişkilerinin kendilerine iyi gelmediğini fark edebilirler. Sevgi, kişinin kendi sınırlarını ve ihtiyaçlarını tamamen görmezden gelmesini gerektirmez. Bir ilişkide kendimiz olabiliyorsak, hayır diyebiliyorsak ve karşılıklı olarak birbirimizin bireyselliğine alan tanıyabiliyorsak, orada daha sağlıklı bir yakınlık kurma ihtimalimiz vardır.
Aşk Geçmiş Yaralarımızı Tekrar mı Hatırlatır?
Romantik ilişkiler, yalnızca güzel duyguların yaşandığı alanlar değildir. Aynı zamanda kişinin kendisiyle, geçmişiyle ve duygusal ihtiyaçlarıyla karşılaştığı alanlardır. Bazen partnerimizin bir davranışı, geçmişte yaşadığımız bir deneyimi hatırlatabilir. Örneğin, çocukluk döneminde duyguları önemsenmeyen biri, partnerinin kendisini dinlemediği bir anda beklenenden daha yoğun bir üzüntü yaşayabilir. Çünkü o an yalnızca bugünkü anlaşılmama deneyimiyle değil, geçmişten gelen benzer duygularla da karşı karşıya kalıyor olabilir. Bu durum, her tartışmanın veya her kırgınlığın çocukluk deneyimlerinden kaynaklandığı anlamına gelmez. İlişkilerde yaşanan sorunların güncel koşulları, iletişim biçimleri, kişilik özellikleri ve karşılıklı beklentiler gibi pek çok farklı nedeni olabilir. Ancak geçmiş deneyimlerimizin bugünkü duygusal tepkilerimize nasıl eşlik ettiğini fark etmek, kendimizi anlamamız açısından önemli bir adımdır. Bazen partnerimize söylediğimiz bir cümlenin arkasında yalnızca o anki kırgınlığımız değil, uzun zamandır duyulmayı bekleyen bir ihtiyacımız bulunabilir. Belki de öfkemizin altında anlaşılmama, sessizliğimizin altında reddedilme korkusu, sürekli güvence arayışımızın altında ise terk edilme kaygısı vardır. Bu nedenle ilişkilerde yalnızca karşımızdaki kişinin ne yaptığını değil, onun davranışlarının bizde hangi duyguları harekete geçirdiğini de anlamaya çalışmak önemlidir.
Birlikte İyileşmek Mümkün mü?
Bütün bu anlattıklarımız, aşkın iyileştirici bir gücü olmadığı anlamına gelmiyor. Aksine, güvenli ve destekleyici ilişkiler bireyin psikolojik iyi oluşunu olumlu yönde etkileyebilir. Kabul edildiğimizi hissettiğimiz, duygularımızın küçümsenmediği ve zorlandığımızda yanımızda birinin olduğunu bildiğimiz ilişkiler, kendimizle kurduğumuz bağı da güçlendirebilir. Erich Fromm (1956), Sevme Sanatı adlı eserinde sevgiyi yalnızca bir duygu olarak değil; emek, sorumluluk, saygı ve bilgi gerektiren bir beceri olarak ele alır. Bu yaklaşım, sevgiyi bir başkasına sahip olmak veya ondan sürekli bir şey beklemek yerine, karşılıklı gelişime alan açan bir ilişki biçimi olarak değerlendirmemizi sağlar. Sağlıklı bir ilişkide iki insan birbirinin bütün eksikliklerini tamamlamak zorunda değildir. Birbirlerinin eksikliklerini görüp yine de birlikte var olabilmeyi öğrenebilirler. Birinin yanında kendimizi güvende hissetmek, her zaman güçlü olmak zorunda olmadığımızı bilmek ve duygularımızı saklamadan paylaşabilmek oldukça değerlidir. Ancak bu yakınlık, bireysel gelişimimizin yerini almamalıdır. Birlikte iyileşmek, bir tarafın diğerini kurtarması değil; iki kişinin de kendi iç dünyasına alan açarken birbirine eşlik edebilmesidir.
Belki de Önce Kendimizle Kurduğumuz İlişkiye Bakmalıyız
Aşkın bizi iyileştirmesini beklemek yerine, ilişkilerimizde hangi duygusal ihtiyaçlarımızın karşılanmasını beklediğimizi anlamaya çalışabiliriz. Kendimize şu soruları sorabiliriz: • Bir ilişkide gerçekten neye ihtiyaç duyuyorum? • Sevilmediğimi hissettiğimde bu duygu hangi düşüncelerle birlikte ortaya çıkıyor? • Birinin beni seçmesi neden kendimi değerli hissetmem için bu kadar önemli? • İlişkimi kaybetmemek adına hangi ihtiyaçlarımdan vazgeçiyorum? • Karşımdaki insanı olduğu gibi mi seviyorum, yoksa olmasını istediğim kişiye mi bağlanıyorum? Bu soruların cevaplarını bulmak her zaman kolay olmayabilir. Bazen bireysel farkındalık, bazen de psikolojik destek bu süreci anlamlandırmamıza yardımcı olabilir. Önemli olan, bütün sorumluluğu kendimize yüklemek veya geçmişte yaşadıklarımız nedeniyle kendimizi suçlamak değildir. Aksine, bugün kurduğumuz ilişkilerde hangi duygusal örüntülerin etkili olduğunu fark ederek kendimize daha anlayışlı yaklaşabilmektir.
Sonuç: Aşk Bizi Tamamlamak Zorunda Değil
Belki de aşk hakkında yeniden düşünmemiz gereken en önemli şey, bir başkasının hayatımıza girmesiyle bütün eksikliklerimizin ortadan kalkacağı beklentisidir. Birinin bizi sevmesi, geçmişte sevilmediğimiz bütün anları silemeyebilir. Bizi anlaması, kendimizi anlamak için verdiğimiz emeğin yerini tutmayabilir. Yanımızda olması, kendi içimizde kurmamız gereken güven duygusunu tek başına oluşturmayabilir. Ancak doğru bir ilişki, bütün bunları öğrenirken kendimizi yalnız hissetmediğimiz bir alan yaratabilir. Aşk, bir başkasının bizi kurtarmasını beklemekten ibaret değildir. Bazen birinin yanında kendimizi daha iyi tanımak, duygularımızı ifade edebilmek ve olduğumuz hâlimizle kabul gördüğümüzü hissetmektir. Belki de sağlıklı sevginin en güzel tarafı, bir başkasına tutunmadan da onunla güçlü bir bağ kurabileceğimizi öğrenmektir. Çünkü sevmek, birinin bizi tamamlamasını beklemek değil; kendi bütünlüğümüzü koruyarak başka biriyle hayatı paylaşabilmektir. Belki de asıl soru, “Beni kim iyileştirecek?” değil, “Bir başkasının sevgisini beklerken kendime nasıl davranıyorum?” olmalıdır.
Kaynakça
- Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books.
- Fromm, E. (1956). The art of loving. Harper & Brothers.
- Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner's guide. Guilford Press.


