Psikolog BulŞehrinde bir uzman

Merakın peşinden gitmek

Seyran Kaya Yazar: Seyran Kaya Uzman Yazar
4 dk.okuma süresi
Merakın peşinden gitmek

Bir gün her zamanki yolunuz yerine başka bir sokaktan yürüdüğünüzü düşünün. Bir vitrindeki kitabın adı dikkatinizi çekiyor; içeri girip birkaç sayfa okuyorsunuz. Belki kitabı almıyorsunuz bile. Yine de günün sıradan akışı içinde yeni bir şeyle karşılaşmış oluyorsunuz. Merak çoğu zaman böyle başlar: “Acaba burada ne var?” sorusuyla. Bu küçük soru, çevremize daha dikkatli bakmamıza ve ilgimizi çeken şeylere yaklaşmamıza yardım edebilir.

Psikolojide merak, yeni bilgi ve deneyimleri arama, onlara açık olma eğilimiyle ilişkilendirilir. Kashdan ve arkadaşlarının merakı ölçmek için geliştirdiği çalışmada iki yön öne çıkar: Yeni şeyler öğrenmeye yönelmek ve günlük yaşamın beklenmedik yanlarına açık olmak. Bu tanım, merakın yalnızca çok soru sormakla sınırlı olmadığını gösterir. Bazen bir konu hakkında okumak, bazen farklı bir görüşü dinlemek, bazen de yeni başladığımız bir uğraşa zaman tanımaktır.

PMC

Merakın öğrenmeyle bağına ilişkin dikkat çekici bir deneyde Gruber ve arkadaşları, katılımcılara çeşitli bilgi soruları yöneltti ve cevapları ne kadar merak ettiklerini sordu. Katılımcılar, cevabını daha çok merak ettikleri soruların yanıtlarını sonraki bellek testlerinde daha iyi hatırladı. Üstelik yüksek merak duydukları anlarda karşılaştıkları, soruyla ilgisiz bazı yüzleri de daha iyi hatırladılar. Beyin görüntüleme bulguları, bu süreçte ödül ve bellekle ilişkili bölgelerin etkinliğine işaret etti. Çalışma bize tanıdık bir deneyimi bilimsel açıdan düşündürüyor: Bir şeyi gerçekten öğrenmek istediğimizde dikkatimizi ona vermek ve öğrendiklerimizi hatırlamak kolaylaşabilir.

Merak yalnızca bilgi edinmeyle ilgili değildir; yaşamı nasıl deneyimlediğimizle de bağlantılı olabilir. Kashdan ve Steger, 97 üniversite öğrencisinden 21 gün boyunca günlük kayıtlar aldı. Çalışmada, meraka daha yatkın katılımcılar, kendilerini daha meraklı hissettikleri günlerde gelişimlerine yönelik davranışları daha sık bildirdi; yaşamdan aldıkları doyum ve yaşamlarının anlamlı olduğu hissi de daha yüksekti. Bu sonuç, merak ile iyi oluş arasında bir ilişki gösterir. Yine de tek başına “Merak ederseniz mutlu olursunuz” sonucunu vermez. İnsanların yaşam koşulları, ilişkileri ve içinde bulundukları dönem de iyi oluşlarını etkiler.

Merakın bir başka güzel yanı, insanlara da yönelebilmesidir. Uzun zamandır tanıdığımız birinin anlattıklarını bazen tamamlayabileceğimizi düşünürüz. Oysa “Bu konuda sen ne hissettin?” diye sormak, daha önce duymadığımız bir yanını öğrenmemizi sağlayabilir. Kashdan ve arkadaşlarının birbirini tanımayan kişilerle yaptığı üç çalışmada, merak düzeyi yüksek katılımcılar hem yakınlık kurmaya elverişli sohbetlerde hem de gündelik konuşmalarda karşılarındaki kişiye daha yakın hissettiklerini bildirdi. Bu bulgular her sohbetin derin bir bağ yaratacağını söylemez; karşımızdakine ilgi göstermenin ilişki kurmada taşıyabileceği değeri gösterir.

Merakın peşinden gitmek için büyük bir değişiklik yapmamız gerekmez. Bir arkadaşımızın sevdiği müziği dinlemek, aklımıza takılan bir kavramı araştırmak veya daha önce denemediğimiz bir etkinliğe katılmak yeterli bir başlangıç olabilir. Burada önemli olan, deneyimin hemen verimli ya da başarılı olması değildir. Bir resim atölyesine gidip resim yapmayı sevmediğimizi fark etmek de kendimiz hakkında yeni bir şey öğrenmektir. Bazen neyin ilgimizi çekmediğini anlamak, neye yaklaşmak istediğimizi görmemizi kolaylaştırır.

Yeni bir ilginin gelişmesi de zaman alabilir. Hidi ve Renninger’in ilgi gelişimi modeli, dikkatimizi çeken bir şeyin, yeniden karşılaşma ve uğraşma fırsatlarıyla daha kalıcı bir ilgiye dönüşebileceğini anlatır. İlk denemede ustalaşmayı beklemek yerine bir konuya tekrar dönmek, ona sorular sormak ve öğrendiklerimize yer açmak daha gerçekçi olabilir. Bugün rastgele açtığımız bir kitabın konusu, birkaç ay sonra severek katıldığımız bir atölyenin başlangıcı hâline gelebilir.

Kendimize şu soruyu sorabiliriz: “Bu aralar neyi merak ediyorum?” Yanıtın büyük veya etkileyici olması gerekmez. Bir bitkinin nasıl yetiştiği, yaşadığımız şehrin bilmediğimiz bir köşesi, çocuğumuzun yeni öğrendiği bir oyun ya da yıllardır tanıdığımız birinin değişen düşünceleri olabilir. Merak, gündelik hayatın içindeki ayrıntıları yeniden görmemiz için bir davettir. Bazen peşinden gittiğimiz şeyin sonunda bir başarı değil, yalnızca yeni bir soru vardır. Belki de merakın en canlı tarafı budur: Bir sorunun bizi başka bir soruya, oradan da yeni bir deneyime götürmesi.

Kaynakça

Gruber, M. J., Gelman, B. D. ve Ranganath, C. (2014). States of curiosity modulate hippocampus-dependent learning via the dopaminergic circuit. Neuron, 84(2), 486–496.

Hidi, S. ve Renninger, K. A. (2006). The four-phase model of interest development. Educational Psychologist, 41(2), 111–127.

Kashdan, T. B. ve Steger, M. F. (2007). Curiosity and pathways to well-being and meaning in life: Traits, states, and everyday behaviors. Motivation and Emotion, 31, 159–173.

Kashdan, T. B. ve arkadaşları. (2011). When curiosity breeds intimacy: Taking advantage of intimacy opportunities and transforming boring conversations. Journal of Personality, 79(6), 1369–1402.

Kashdan, T. B. ve arkadaşları. (2009). The Curiosity and Exploration Inventory-II: Development, factor structure, and psychometrics. Journal of Research in Personality, 43(6), 987–998.

PMC

Seyran Kaya Seyran Kaya
Uzman Yazar
Uzman Psikolog Seyran Kaya 2010 yılında A.Üniversitesi Psikoloji (İngilizce) lisans ve programından mezun oldum. -F.Üniversitesi Aile Danışmanlığı , -Makü Universitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik programı, -Sağlık Bakanlığı Psikolojinin Tıbbi Uzmanligi Yetkisi
Psikolog Rehberi Psikolog - Aile Danışmanı · Muratpasa, Antalya · Yüz yüze ve online

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!