Sevgi ve Kendimize Bakışımız

Sevgi ve Kendimize Bakışımız

Birine duyduğumuz sevgi ile o kişinin yanında kendimize duyduğumuz sevgi her zaman aynı yönde ilerlemek zorunda değildir. Benlik algısı, kişinin kendisine dair sahip olduğu düşünce, inanç ve değerlendirmelerin bütünüdür (American Psychological Association, n.d.). Benlik algısı, yalnızca kişinin kendisi hakkındaki fikir ve inançlarına bağlı kalmak zorunda değildir. İlişkilerimiz, özellikle romantik olanlar, karşımızdaki kişinin bize yaklaşımı ve bizde uyandırdığı duygular da kendimize yönelik algımızı etkileyebilir; çünkü bu etkiler, kendimizin başka bir versiyonunu ortaya çıkarıyor olabilir. Self-expansion theory (benliğin genişlemesi kuramı), bireylerin yakın ilişkiler aracılığıyla karşılarındaki kişinin özelliklerini, bakış açılarını ve deneyimlerini kendi benliklerine dâhil ederek benliklerini genişletebileceklerini ifade eder (Emery et al., 2025). Bu etkiler, kişinin kendini huzurlu, yeterli, sevilebilir hissettiği pozitif bir versiyonu ortaya çıkarabileceği gibi, kişinin kendini sürekli kendi ve başkalarıyla yarış halinde hissettiği, sevginin uzun uğraşlar sonucu kazanılan fakat kolayca kaybedilebilecek bir ödül olduğunu düşündüğü bir versiyon da olabilir. Zamanla bu deneyimler kendimizi nasıl tanımladığımızı ve nasıl gördüğümüzü de kökünden değiştirebilir. İşte bu nedenle bazen bir kişiyi değil, onun bize hissettirdiklerini ve yanında olduğumuz kişiyi severiz.

Onun Yanında Kendimizi Sevmek

Bazen bir kişiyi değil, onun yanındaki versiyonumuzu severiz. Bazen hiç beklenmeyen bir insan size kendinizi çok iyi hissettirir. Sizi tam ihtiyacınız olan şekilde sever, kendinizde kusur gördüğünüz her özelliği sevgiyle kucaklar, size kendinizi o yokkenki halinizden çok daha iyi hissettirir. Bu durumda karşınızdakiyle ve kendinizle olan ilişkileriniz iki uç noktaya doğru, birbirine zıt iki yola sapabilir. Bir yol sizi sağlıklı diyebileceğimiz, kendinize olan sevginizin ve kabulünüzün güçlendiği, başka insanları sevebilme kapasitenizin arttığı bir noktaya götürebilir. Diğer yol ise karşınızdaki insanı değil, yalnızca size hissettirdiklerini sevdiğiniz ve en sonunda kendinizi iyi hissetmenizi sağlayan bir araç haline getirdiğiniz bir noktaya götürebilir. Peki, bir insanı, bize sevebilmenin kapısını açtığı için gerçekten sevmekle, yalnızca bizi sevdiği için “sevmek” arasında nasıl bir fark vardır?

Bize Kendimizi İyi Hissettiren İnsan

İnsanlar kendilerini istenilen, arzulanan ve değerli biri gibi hissetmek ister. Bu istek insan doğasının doğal bir parçasıdır ve kimse bu hislere sahip olduğu için suçlanmamalıdır. Bazen ilişkilerimiz bu istek ve ihtiyaçlarımızın karşılandığı bir alan haline gelebilir. Bu dışarıdan her ne kadar ideal görünse de, ihmale çok açıktır. Bu alanı karşılıklı olarak besleyip, birbirlerini yukarıya taşımak da, bu alanı kişisel doyumun tek kaynağı hâline getirmek ve bu doyumu yalnızca karşısındaki insanın ektiği tohumların filizlerinden sağlamaya çalışmak da kişilerin elindedir. Bu tohumlar: karşımızdaki kişinin bize duyduğu hayranlık, fedakârlıklar veya bizim için yapabilecekleri şeyler gibi bizim de kendimize olan hayranlığımızı besleyen davranışlar olabilir. Bu durum her zaman bilinçli olarak gerçekleşmez ya da bizi kötü bir insan yapmaz. Burada önemli olan, bu durumun bilincine vardıktan sonra ilişkimizi nasıl sürdürdüğümüzdür. Karşımızdaki kişiyi yalnızca kendi ihtiyaçlarımızı karşılamak için hayatımızda tuttuğumuzu fark ettiğimizde, ilişkimizi nasıl yönettiğimiz bizi ve ilişkiye yaklaşımımızı asıl belirleyen şeydir. Unutulmamalıdır ki ilişkide karşılıklılık ve birbirini karşılıklı olarak beslemek en önemli unsurlardan biridir ve sevginin en büyük göstergelerinden biridir.

Biri Bizi Kendimizle Barıştırabilir Mi?

Birinin bizi ihtiyacımız olan şekilde sevmesi kendimizle olan ilişkimizi destekleyebilir mi? Bir insanın bizi kendimizle barıştırması ona duyduğumuz sevginin önemli bir parçasını mı oluşturur? İnsanın yakın çevresinde onu her türlü seven insanların olması, kusurlarının da sevilmesi, onu kendiyle barıştırması, çevresine duyduğu sevginin büyük bir parçasını oluşturur. Tabii ki bir insanın kendini sevmesi ve kendiyle barışık olması kişinin kendi sorumluluğundadır. Fakat sosyal çevrenin kişinin kendisi hakkındaki düşüncelerine etkisi yadsınamaz bir gerçektir. Bu sosyal etkiyi göz ardı etmek, resimden tamamen çıkarmak çoğu insan için çok zordur. Bir insanın kendisine duyduğu sevgi, başkasına duyduğu sevgiyi imkânsız ya da mümkün kılan bir koşul değildir. Ancak sevme kapasitesini etkileyebilir. Kendiyle barışık olmayan insan, başkalarıyla da barış içinde değildir. Onların başarılarını veya yeterliliklerini erişilmesi gereken hedefler olarak görerek hırslanabilir veya kendini çok daha yetersiz hissedebilir. Onlar adına gerçekten mutlu olamayabilir; onları kendini değerlendirmek için kullanabilir ve bu değerlendirme çoğu zaman kendi aleyhine sonuçlanabilir. Fakat kendini sevmeyi başarabilmiş biri, kendini başkalarıyla kıyaslama ihtiyacı duymaz; karşısındaki insanın yeterliliklerini birer hedef veya tehdit olarak görmez. Onun için gerçekten mutlu olur, onunla gurur duyar. Kendini seven bir insan, karşısındaki insana da çok daha sağlıklı bir gözle bakabilir ve en önemlisi, onu gerçekten sevebilir. Eğer bir insan bizi kendimizle barıştırıyorsa ve kendimizle olan ilişkimizi iyileştiriyorsa, sevme kapasitemiz de bundan doğrudan etkilenebilir. Böylece onu yalnızca bize hissettirdikleri için değil, gerçekten olduğu kişi için de sevebiliriz. Burada dikkat etmemiz gereken fark, bir insanı yalnızca bize iyi hissettirdiği için bencil bir noktadan sevmekle, kendimizle olan ilişkimizi gerçekten iyileştirmesine ve sevme kapasitemizi geliştirmesine bağlı olarak onu sevebilmemiz arasındadır. Ancak bir insanı severken kendimizi daha çok sevmeyi öğrenebileceğimiz gibi, bazen onu sevmek uğruna kendimizden uzaklaşmamız da mümkündür.

Kendimizi Sevmediğimiz İlişkiler

Çok fazla konuşulmasa da, bazen de bir kişiyi çok sevdiğimiz ama onun yanında olduğumuz kişiyi sevmediğimiz ilişkiler de mevcuttur. Daha stresli ve yetersiz hisseden, belki de yapay diyebileceğimiz bir yönümüzü ortaya çıkarırlar. Bunun yaşanmasının birden çok sebebi vardır: Bazen karşımızdaki kişiyi olduğundan daha üst bir noktaya koyarız. Onu öyle idealize ederiz ki kendimiz onun yanında yetersiz hissetmeye başlarız, ona layık olmadığımızı düşünürüz. Bazen ise kendi benliğimizi onun üstünden değerlendiririz; onun tarafından seçilmiş olmak, sürdürülmesi gereken bir ayrıcalıkmış gibi hissederiz.

Zihnimizde Yarattığımız İdeal İnsan

Bazen karşımızdaki insanın özelliklerini gözümüzde olduğundan çok daha değerli hâle getiririz. Bu durum, onun gerçekten kusursuz olmasından değil, zihnimizde onu olmasını istediğimiz mükemmel ve ideal hâliyle yeniden şekillendirmemizden kaynaklanabilir. Onu o kadar idealize ederiz ki kendimizi fark etmeden değersizleştirebiliriz. Karşımızdaki insanı olduğundan daha kusursuz bir yere koydukça, kendi eksikliklerimizi daha fazla görmeye, kendimizi ona layık değilmiş gibi hissetmeye, hatta aslında hiç var olmayan kriterleri bile karşılayamadığımızı düşünmeye başlayabiliriz. Örneğin, bir insanın zekâsına, karakterine, yeteneklerine hayran olabiliriz. Onun birçok özelliğini kendimizden daha başarılı bulabiliriz. Bu, kendimizi değersiz gördüğümüz anlamına gelmez. Ancak onun yanında sürekli kendimizi kanıtlamaya çalışıyorsak, onun bizi seçmesini kendi değerimizin ölçüsü hâline getiriyorsak veya onun sevgisini hak etmek için kendimizden ödün veriyorsak, burada farklı bir durumdan söz ediyoruz. Bu durum uzun vadede kendimizle olan ilişkimizi bozabilir. Onun yanında olduğumuz kişiyi sevmemekle başlayan süreç, tek başımızdayken bile mükemmel olma zorunluluğu hissedecek kadar kendimizden yabancılaşmamıza neden olabilir.

Benliğimizi Başkası Üzerinden Değerlendirmek

Bir insanı bu kadar çok sevmemizde, onun kimliğinin yanı sıra, böylesine biri tarafından seçilmenin bize hissettirdiği değerin de payı olabilir. Karşımızdaki kişiyi gerçek veya hayalî bir biçimde başarılı, çekici ve kusursuz gördüğümüz bir noktaya yerleştirdiğimizde, onun tarafından seçilmiş olmak kendimizi değerli hissetmemizi sağlayabilir. Böylece kendi benliğimizi onun üzerinden değerlendirmeye başlarız. Böylesine başarılı, çekici ve iyi gördüğümüz bir insan tarafından isteniyor olmak bize kendimizi özel hissettirebilir. Ancak bu değerli hissetme hâli zamanla yerini kaybetme korkusuna bırakabilir. Onun bizi seçmiş olması durumunu kaybetmemek için çaba sarf ettiğimiz bir noktada kendimizi bulabiliriz. Bizi seçmeye devam etmesi için kendimizi onun isteklerine göre şekillendirebilir, sürekli "ona layık olmaya" ve ona yetişmeye çalışabiliriz. Bu çaba ise zamanla kendimizi yetersiz hissetmemize neden olabilir. Böylece sevgi, doğal bir duygu olmaktan çıkıp mücadele ederek kazanmak zorunda olduğumuzu sandığımız bir hedefe dönüşür. Sevgi için sürekli mücadele etmek zor olsa da, asıl zor olan, kendimizi böylesine bir ilişkinin içinden çıkarabilecek gücü bulmaktır. Çünkü karşımızdaki insanı zihnimizde ne kadar mükemmelleştirirsek, onu kaybetmeyi de bir o kadar korkunç hâle getiririz. Bir noktadan sonra onun bizim için ne ifade ettiğinden çok, onsuz ne hissedeceğimizi düşünmeye başlarız. Onun tarafından istenmemeyi kendi değersizliğimizin nesnel bir kanıtı olarak görebiliriz. Böylece değerli hissetmeye devam etmek için kendimizi ilişkinin içinde kalmaya devam ederken bulabiliriz.

Kendimizden Yana Olmak

Belki de bir ilişkide kendimize yalnızca “Karşı tarafa karşı duygularım nedir?” sorusunu değil, “Onun yanındayken olduğum kişiyi seviyor muyum? Seviyorsam neden seviyorum, sevmiyorsam bunun kaynağı ne?” gibi soruları da sormamız gerekir. Bir ilişkide karşımızdaki insanla kurduğumuz bağın sağlıklı ve güçlü olması elbette çok önemlidir. Ancak bütün bunların yanında, kendimizle olan ilişkimizi de önceliklendirmemiz gerekir. Kendi iyiliğimiz ve kendimizle olan ilişkimizi geliştirmek için çabalamak, bazen başkaları için çabalamaktan çok daha zor gelebilir. Çünkü kendimiz için doğru olanı yapmak, kimi zaman arzularımızın aksine hareket etmemizi ve korkutucu gelen adımlar atmamızı gerektirir. Bu adımların ardından kendimizi hemen iyi hissetmeyebiliriz. Ancak içten içe kendimiz için doğru olanı yaptığımızı biliriz. Belki de kendimizle kurduğumuz ilişkiyi güçlendirmek, her zaman kolay ve rahat hissettiren seçimleri yapmak değil, zaman zaman zor olsa da kendimizden yana olabilmektir. Çünkü hayatımız boyunca yanımızda olacak ilk ve son kişi yine kendimizdir.

Kaynakça

• American Psychological Association. (n.d.). Self-concept. APA Dictionary of Psychology. https://dictionary.apa.org/self-concept
• Emery, L. F., Hughes, B. L., & Muise, A. (2025). Self-expansion theory: Origins, current evidence, and future horizons. Social and Personality Psychology Compass, 19(9), e70082. https://doi.org/10.1111/spc3.70082