İki Dilde Duygular: Ana Dilde Hissetmek, İkinci Dilde Konuşmak
Almanya'da doğmuş, okulunu Almanca okumuş, işini Almanca yapan biri, annesiyle telefonda konuşurken birden Türkçeye geçer ve sesi değişir. Tartışırken Almanca, ağlarken Türkçe konuşan; sevgisini bir dilde, öfkesini başka bir dilde daha kolay ifade eden pek çok insan vardır. Bu yazıda iki dilli yetişkinlerde duygu ile dil arasındaki bağı, bunun günlük hayata ve ilişkilere etkisini ve psikolojik destek alırken dil seçiminin neden önemli olabileceğini ele alıyoruz.
Duyguların bir dili var mı
Dil yalnızca bir iletişim aracı değildir; duyguları öğrendiğimiz, ilk kez adlandırdığımız ortamın izlerini taşır. Çocuklukta öğrenilen dil, çoğu zaman aile sıcaklığı, ninniler, azarlanmalar ve teselliler gibi yoğun duygusal anılarla birlikte öğrenilir. Sonradan, okulda ya da iş hayatında öğrenilen dil ise daha düzenli, daha mesafeli bir bağlamda kazanılır.
Çok dillilik ve duygu üzerine çalışan dilbilimci Aneta Pavlenko ile Jean-Marc Dewaele'nin araştırmaları, pek çok iki dilli kişinin duygusal açıdan yüklü kelimeleri ilk öğrendiği dilde daha güçlü hissettiğini, ikinci dilde ise aynı kelimeleri daha "hafif" algıladığını gösteriyor. Bu, ikinci dilde duygu yaşanmadığı anlamına gelmez; yalnızca dillerin duygusal ağırlığının kişiden kişiye ve bağlamdan bağlama değişebildiğini gösterir.
İkinci dil bir kalkan olabilir
İki dilli yetişkinlerin sık anlattığı bir deneyim, zor konuları ikinci dilde konuşmanın daha kolay gelmesidir. Utandırıcı bir anıyı, bir kaybı ya da öfkeyi Almanca anlatmak, aynı şeyi Türkçe anlatmaktan daha az acıtıcı gelebilir. İkinci dil, duygusal bir mesafe yaratır.
Bu mesafe bazen işe yarar: Kişinin zor bir konuyu ilk kez dile getirebilmesine yardımcı olabilir. Ancak bazen de duyguların tam olarak hissedilmesini ve işlenmesini zorlaştırabilir. 1970'lerde psikoterapide iki dilli danışanlar üzerine yazan Luis Marcos, ikinci dilin bazı danışanlar için duygulara karşı bir tür bariyer işlevi görebildiğine dikkat çekmişti.
Ailede iki dil, iki dünya
Göç eden ailelerde dil, kuşaklar arasındaki mesafeyi de belirleyebilir. Ebeveynler duygularını Türkçe daha rahat anlatırken, çocuklar Almanca ya da başka bir dilde daha rahat olabilir. Bu durum, aile içinde kimsenin tam olarak anlaşılmadığı bir boşluk yaratabilir.
<p>Yaygın örnekler şunlardır:</p>
- Çocuğun duygularını anlatırken doğru Türkçe kelimeyi bulamaması ve vazgeçmesi
- Ebeveynin, çocuğun Almanca söylediği bir şeyin duygusal tonunu kaçırması
- Tartışmalarda dillerin karışması ve tarafların birbirini yanlış anlaması
- Sevgi ve takdir ifadelerinin bir dilde kolay, diğerinde zor söylenmesi
Bu boşluğu kapatmak için herkesin aynı dili kusursuz konuşması gerekmez. Duyguların hangi dilde daha kolay anlatıldığını fark etmek ve buna alan açmak, aile içi iletişimi rahatlatabilir.
Çiftlerde dil farkı
Farklı ana dillere sahip çiftlerde ya da biri Almanya'da büyümüş, diğeri Türkiye'den gelmiş eşlerde dil, ilişkinin sessiz bir parçasıdır. Eşlerden biri tartışmayı kendi güçlü dilinde sürdürdüğünde, diğeri kendini dezavantajlı hissedebilir. Önemli konuları konuşurken iki tarafın da kendini rahat ifade edebileceği bir dil seçmek ya da gerektiğinde dil değiştirmeye izin vermek, çatışmaları yumuşatabilir.
Ana dil zayıfladığında
Uzun yıllar yurt dışında yaşayan bazı kişiler, zamanla ana dillerinde duyguları anlatmakta zorlandıklarını fark eder. Çocukluktan kalan kelimeler yerinde durur ama yetişkin hayatın karmaşık duyguları için Türkçe karşılık bulmak zorlaşabilir. Bu durum, Türkiye'deki aileyle konuşurken kendini eksik ifade etme, hatta yabancılaşma hissine yol açabilir. Ana dili canlı tutmak için kitap okumak, Türkçe yazışmak ya da duygular üzerine Türkçe konuşabileceği biriyle zaman geçirmek bu bağı güçlendirebilir.
Psikolojik destekte dil seçimi
Yurt dışında yaşayan pek çok kişi, psikolojik destek almaya karar verdiğinde hangi dilde konuşacağını da seçmek durumunda kalır. Bulunduğu ülkenin dilinde destek almak çoğu zaman daha kolay ulaşılabilir bir seçenektir. Ancak bazı konular, özellikle çocukluk, aile ve kayıpla ilgili olanlar, ana dilde konuşulduğunda daha derinden ele alınabilir.
Burada tek bir doğru yoktur. Bazı kişiler ikinci dildeki mesafeyi yararlı bulur, bazıları ise ana dilde konuşmaya başladıklarında duygularına daha kolay ulaştıklarını fark eder. Birçok kişi için en rahat olanı, iki dili de kullanabildiği, gerektiğinde bir dilden diğerine geçmenin doğal karşılandığı bir ortamdır.
Kendinizi gözlemlemek için birkaç soru
Duygularınızla diliniz arasındaki ilişkiyi fark etmek ve hangi durumlarda hangi dile sığındığınızı görmek için kendinize şunları sorabilirsiniz:
- Kendimle konuşurken, özellikle zor anlarda, hangi dili kullanıyorum?
- Sevgi, öfke ya da utanç gibi duyguları hangi dilde daha kolay söylüyorum?
- Hangi konuları bir dilde anlatırken kendimi daha güvende hissediyorum?
- Ailemle yaşadığım yanlış anlaşılmaların ne kadarı dilden kaynaklanıyor olabilir?
Bu soruların cevapları, kendinizi daha iyi anlamanıza ve yakınlarınızla iletişiminizi güçlendirmenize yardımcı olabilir.
Ne zaman destek almalı
İki dilli olmak bir zenginliktir; ancak iki kültür ve iki dil arasında yaşamak zaman zaman yorucu da olabilir. Uzun süredir kendinizi hiçbir yere ait hissetmiyorsanız, duygularınızı kimseye anlatamadığınızı düşünüyorsanız ya da yalnızlık, kaygı ve uyku sorunları günlük hayatınızı etkiliyorsa bir uzmandan destek almak iyi gelebilir. Almanya'da yaşıyorsanız Almanya'dan Türkçe online psikolojik destek seçeneklerine göz atabilirsiniz; Almanca bilgi için psychologische Beratung auf Türkisch sayfası da hazırlandı.
Kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız lütfen yalnız kalmayın; bulunduğunuz ülkenin acil numarasını, Türkiye'de ve Avrupa'nın çoğu ülkesinde 112'yi arayın.
Hangi dilde hissederseniz hissedin, duygularınız gerçektir. Onlara bir dil bulmak, kendinize bir ev bulmak gibidir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; psikolojik değerlendirme ya da psikoterapinin yerini tutmaz.
Yazar hakkında: Psikolog Rojin Nazik, Ankara'da Kızılay ve Yaşamkent ofislerinde ve online olarak yetişkin, çift ve aile görüşmeleri yapmaktadır.
Kaynakça
- Pavlenko, A. (2005). Emotions and Multilingualism. Cambridge University Press.
- Dewaele, J.-M. (2010). Emotions in Multiple Languages. Palgrave Macmillan.
- Marcos, L. R. (1976). Bilinguals in psychotherapy: Language as an emotional barrier. American Journal of Psychotherapy, 30(4), 552–560.


