Psikolog BulŞehrinde bir uzman

Christopher Nolan Evreninde The Odyssey ve Paradoksal Teslimiyet

4 dk.okuma süresi
Christopher Nolan Evreninde The Odyssey ve Paradoksal Teslimiyet

Christopher Nolan’ın sinema dili, zamanın doğrusal akışını kırarak insan zihninin en karanlık dehlizlerinde gezinmeyi sever. The Odyssey uyarlamasında da bu imza, efsanevi bir deniz yolculuğunu coğrafi bir macera olmaktan çıkarıp suçlulukla malul bir bilincin labirentinde geçen sarsıcı ve derin bir iç hesaplaşmaya taşır. Antik dünyayı kendi karanlık atmosferiyle yeniden kuran ve mitolojik katmanları kendine has üslubuyla harmanlayan yönetmen, hikayenin merkezine yerleştirdiği "paradoksal teslimiyet" temasıyla bu destanı, modern insanın da içinde kendini bulacağı bir eve dönüş biçimine dönüştürür.

Truva’nın külleri ardında kalmış olsa da, o zaferin mimarı olan Odysseus için savaş aslında henüz bitmemiştir. Dışarıdan bakıldığında evine, İthaka’ya dönmeye çalışan bir kahraman görürüz; ancak ruhsal düzlemde Odysseus, kendi kararlarının yarattığı yıkımın enkazı altında kalan ve kendini o yıkıma mahkûm eden bir adamdır. Truva atı dahiyane bir fikirdir, fakat getirdiği katliam zihninin derinliklerinde yaşanmaya devam eder.

İnsanın aklına ve öngörüsüne duyduğu o sarsılmaz güven, bir noktadan sonra en ağır yüküne dönüşür. Çünkü her şeyi kontrol edebileceğine inanan bir zihin, ters giden her şeyin tek sorumlusu olarak da yine kendisini ilan eder. Denize açıldıktan sonra yaşanan her fırtına, her yanlış rota ve birer birer kaybedilen her bir yol arkadaşı, Odysseus’un omzundaki o görünmez suçluluk dağını biraz daha büyütür. Bunu dışa vurmaz belki ama içten içe kemirir onu.

Ta ki Kalypso’nun adasına varana dek. Mürettabının geri kalanını da kaybettiği o fırtınanın ardından, baygın şekilde kıyıya vurur. Uyanmıyor ve acı çekiyordur. Kalypso, onun çektiği acıları dindirmek ve o bitmek bilmeyen savaş halini yatıştırmak için ona lotus sunar; bu ikram onu uyuşturarak özgürleştirmektir. Acılarını dindirmekle kalmaz Odysseus’un hafızasını da geçici olarak silen bir amnezi perdesi indirir. Bu sayede sahte bir huzura erer ve Kalypso'nun hayatının parçası olur. Zaman geçtikçe Odysseus, meraka düşer. “Benim bir evim var mı, karım var mı, çocuklarım var mı?” diye sorular sormaya başlar; sanki dipte bir yerlerde bilmesi gereken bir hakikat olduğunu sezmekte ama ellerini uzattığında hiçbir şey yakalayamamaktadır. Kalypso, ona duyduğu aşk ile, onu salıvermek istemez önce. Ama Odysseus’un içindeki o soru sorma arzusunu, hatırlama özlemini gördükçe lotus vermeyi bırakır. Kalypso’nun rehberliğinde, Odysseus oraya nasıl geldiğini kendine sordukça ve o cevapların sorumluluğunu almaya başladıkça zihnindeki sis yavaş yavaş dağılır. Hatırlamak burada dışarıdan empoze edilen bir bilgi veya ötekinin marifeti değildir. Kişinin zihnindeki parçaları yavaş yavaş, sindire sindire yerli yerine koyduğu bir iyileşme seansına dönüşmüştür.

Geçmişin suçluluğu o adanın steril sakinliğinde güvenli bir alan bulup su üstüne çıkmıştır. Ve Odysseus, her şeyi bu kez adım adım hatırladığı ve kabul ettiği noktada, baştan beri zaten orada olan bir şeyi idrak eder: Stratejinin ve zaferin ardına gizlenen suçluluk duygusu öyle yakıcıdır ki, "yuva" kavramıyla arasına aşılmaz bir duvar örer. Yolu uzattıkça uzatır ve sonunda Truva’nın kefaretini ödemek için kaybolur. Bu suçluluk sarmalının merkezinde, yolculuk boyunca ona bir hayalet gibi eşlik eden bir kadın imgesi vardır. Hikaye ilerledikçe anlarız ki o siluet; Truva’nın yıkım gününde, öldürülmesi emrini verdiği o masum kadının imgesidir.

Dönmek için hazır olduğunda, Odysseus eve nasıl gideceğim diye sorar. Ne yolu bilmektedir ne de uzaklığı. Hep akılla hareket eden biri için daima somut haritalar gereklidir bu nedenle bilmeye ihtiyacı vardır. Bu sahnede bir kırılma noktası yaşanır. Kalypso ona eve ulaştıracak bir yol tarifi vermez, sadece “Kendini bırak” der. Bu çağrı tam bu noktada paradoksal teslimiyetin sesi olarak anlam bulur; eve dönmek, ancak kontrolü elden bırakmak ve akıntıya güvenmekle mümkündür. Artık ne acıdan kaçmaktadır ne de rotayı tek başına zorlamaktadır; sırt üstü uzanıp kendini o sala bırakması, bu derin ve şefkatli uyanışın kaçınılmaz sonudur.

Nolan sinemasının alametifarikası olan parçalı ve doğrusal olmayan zaman kurgusu, burada yalnızca biçimsel bir tercih değil, travmanın ta kendisidir; zira varoluşsal suçluluk, geçmişi geride bırakmayı reddederek zihni bitmek bilmeyen bir şimdiki zamana hapseder. Memento’daki hafıza yitiminden Inception’daki vicdan azabı labirentlerine dek Nolan kahramanlarının en büyük savaşı hep kendi zihinleriyle olmuştur ve Odysseus, o kırık kronolojiyi nihayet tek bir çizgide birleştirdiğinde anlarız ki İthaka hiç de uzakta değildir. Zamanın çizgisel akışına yeniden dahil olmanın, yani hem geçmişin yıkımını kabullenip hem de geleceğe adım atabilmenin tek anahtarı, o salın üzerinde akıntıya bırakılan mutlak teslimiyettir.

Melike Disicuruk Melike Disicuruk
Lisans ve uzmanlığını tamamlayan Disicuruk, farklı ekollerle donanımlı olsa da, klinik pratiğini yetişkinlerle psikanalitik çerçevede şekillendirir. Film ve karakter analizleri üreterek kuramsal psikolojiyi kültürel içeriklerle harmanlar. Yazılarında bilinçdışı süreçler, içsel çatışmalar ve yakın ilişkileri gündelik yaşamla ilişkilendirir; okura düşünsel derinlik ve içgörü sunmayı amaçlar.
Psikolog Rehberi Klinik Psikolog · Kadıköy, İstanbul · Yüz yüze ve online

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!