Psikolog BulŞehrinde bir uzman

İlişkisel Benlik Aşınması: Bir İlişkiyi Sürdürürken Kendimizden Uzaklaşmak

6 dk.okuma süresi
İlişkisel Benlik Aşınması: Bir İlişkiyi Sürdürürken Kendimizden Uzaklaşmak

İlişkisel Benlik Aşınması: Bir İlişkiyi Sürdürürken Kendimizden Uzaklaşmak

Benlik, bireyin kendisine ilişkin algılarını, değerlerini, inançlarını, özelliklerini ve kim olduğuna dair değerlendirmelerini kapsayan psikolojik bir yapıdır. Benlik aşınması ise kişinin zaman içerisinde kendi değerlerinden, ihtiyaçlarından ve kişisel sınırlarından uzaklaşarak kendisine ait özellikleri geri plana atması ve benlik algısının bu süreçte dönüşmesidir. Bu durum romantik ilişkiler bağlamında ele alındığında ise ilişkisel benlik aşınması kavramı ortaya çıkmaktadır. İlişkisel benlik aşınması, bireyin ilişkisini sürdürebilmek ve sevdiği kişiyi kaybetmemek adına kendi değerlerini, ihtiyaçlarını ve sınırlarını zamanla geri plana atarak kendisinden uzaklaşması şeklinde açıklanabilir. “Bir zamanlar asla kabul etmeyeceğimizi söylediğimiz şeyleri bugün nasıl bu kadar kolay kabul edebiliyoruz?” İnsan, bir ilişkiye başlamadan önce kendisine ait değerleri, sınırları, ilkeleri ve vazgeçemeyeceğini düşündüğü kuralları olduğunu düşünür. Ancak hayatına bir başkasını dahil ettiğinde bu sınırlar zaman zaman yeniden şekillenmeye başlar. Sevdiği insanı anlamak, onunla ortak bir yaşam kurmak ve ilişkiyi sürdürebilmek adına bazı düşüncelerinden, alışkanlıklarından ya da daha önce kesin olarak reddettiği davranışlara yönelik tutumlarından vazgeçebilir. Başlangıçta sevginin ve karşılıklı uyumun doğal bir parçası olarak görülen bu değişimler, zamanla kişinin kendi benliğiyle kurduğu ilişkiyi de dönüştürebilir. İlişkisel benlik aşınması, bireyin romantik ilişkisini sürdürebilmek, sevdiği kişiyi kaybetmemek veya ilişkideki mutluluğunu koruyabilmek adına kendi değerlerini, ihtiyaçlarını ve kişisel sınırlarını giderek geri plana atması; zamanla bu değişimleri içselleştirerek kendisine yabancılaşması şeklinde ele alınmaktadır. Bu süreçte kişi yalnızca davranışlarını değiştirmekle kalmaz, başlangıçta kendi benliğiyle bağdaştıramadığı davranışları zamanla kişiliğinin doğal bir parçası olarak görmeye de başlayabilir.

İlişki İçinde Kendimize Yabancılaşmak

Tüm bu değişimlerin ardından kişi, zamanla kendisine yabancılaşmaya başlayabilir. Böylece birey, farkında olmadan kendi benliğinden uzaklaşmaya ve ilişkisini sürdürebilmek adına benlik aşınması yaşamaya başlayabilir. Bir süre sonra kendisine dönüp “Ben eskiden böyle biri miydim?” diye sorması da bu farkındalığın ilk işaretlerinden biri olabilir. Burada özellikle belirtmek gerekir ki her değişimi olumsuz olarak değerlendirmek doğru değildir. İlişkiler, bireylerin düşüncelerini, alışkanlıklarını ve davranışlarını doğal olarak dönüştürebilir. Birlikte yaşamak, ortak kararlar almak ve karşılıklı anlayış geliştirmek belirli ölçüde değişimi de beraberinde getirir. Ancak kişi kendisini daha önce asla yapmayacağını düşündüğü davranışların içinde buluyor, kendi ihtiyaçlarını sürekli erteliyor ve bunu yalnızca ilişkisini sürdürebilmek için yapıyorsa üzerinde durulması gereken bir durum ortaya çıkar. Çünkü burada söz konusu olan yalnızca değişmek değil, kişinin kendi değerlerinden, ihtiyaçlarından ve sınırlarından uzaklaşmasıdır. Yani dolayısıyla kendi benliğinden uzaklaşması anlamına gelmektedir.

Peki, birey neden böyle bir değişim yaşar?

Bu sürecin altında çoğu zaman sevdiği kişiyi kaybetme korkusu, kabul görme ve onaylanma ihtiyacı, ilişkide çatışma yaşamaktan kaçınma gibi psikolojik etkenler bulunabilir. Birey, partneriyle ortak bir gelecek kurmak, ilişkisini devam ettirmek ve birlikte mutlu olabilmek adına bazı davranışlarını değiştirmesi gerektiğine inanabilir. Üstelik bu değişim her zaman bilinçli bir tercihle gerçekleşmez. Kimi birey zaman içerisinde kendi davranışlarının değiştiğini fark ederken kimi birey bu değişimi ilişkinin doğal bir parçası olarak görebilir. Bazıları ise kendisindeki dönüşümün ancak ilişkinin dinamiğine göre çok sonradan fark edebilir. Özellikle ilişkiye verilen emek, birlikte geçirilen zaman ve kurulan gelecek hayalleri, bireyin mevcut ilişkiyi sürdürme isteğini güçlendirebilir. Böylece kişi, ilişkisini kaybetmemek adına kendi ihtiyaçlarından ödün vermeyi sürdürebilir. Ancak birey bir noktada kendisindeki bu değişimin farkına vardığında süreç her zaman rahatlatıcı olmayabilir. Çünkü kişi bir yandan ilişkisini devam ettirmek isterken diğer yandan kendisiyle artık eskisi kadar örtüşmediğini hissedebilir. Bu durumu Higgins’in Benlik Uyuşmazlığı Kuramı çerçevesinde değerlendirebiliriz. Kurama göre bireyin mevcut benlik algısı ile olmak istediği benlik arasında farklılıklar bulunması, bireyde kaygı, endişe, korku ve suçluluk duygusu yaratabilir. Örneğin kendisini daha önce özgür, sınırlarını koruyabilen ve kendi kararlarını verebilen biri olarak tanımlayan birey, mevcut ilişkisinde artık bunları yapamadığını fark edebilir. Böylece ilişkisini sürdürmek isteyen tarafıyla kendi değerlerine bağlı kalmak isteyen tarafı arasında bir çatışma yaşaması mümkündür. Bir ilişkide karşılıklı anlayış göstermek, bazı alışkanlıkları değiştirmek ve ortak bir noktada buluşmak sağlıklı birlikteliğin doğal parçalarıdır. Ancak bu uyumun tek taraflı bir vazgeçişe dönüşmesi, kişinin kendi değerlerini, ihtiyaçlarını, kişisel sınırlarını ve özgür iradesini sürekli geri plana atması farklı bir noktaya işaret eder. Bireyin kendisine şu soruları sorması önemlidir: Bu değişimi gerçekten istiyor muyum, yoksa ilişkimi kaybetmemek için mi yapıyorum? Kendimi bu ilişkinin içinde ifade edebiliyor muyum ya da mutlu muyum? İhtiyaçlarım ve sınırlarım karşılık buluyor mu? Bu noktada bireyin öncelikle kendi ihtiyaçlarını ve sınırlarını fark etmesi, rahatsızlıklarını partneriyle açıkça paylaşabilmesi ve ilişkinin karşılıklı değişime ne kadar alan tanıdığını değerlendirmesi gerekir. Çünkü sağlıklı bir ilişkide değişim ve uyum yalnızca bir kişinin sorumluluğunda olmamalıdır. İki tarafın da birbirini anlamaya, dinlemeye ve gerektiğinde sağlıklı bir birliktelik için değişmeye istekli olması önemlidir. Sonuç olarak bir ilişki için değişmek ile bir ilişki uğruna kendinden vazgeçmek aynı şey değildir. Birlikte büyümek, birbirinden öğrenmek ve zamanla dönüşmek ilişkinin doğal bir parçasıdır. Ancak bu dönüşüm, kişinin kendisiyle kurduğu bağı zedelememelidir. Çünkü bir ilişkiyi sürdürebilmek için gösterilen çaba, kişinin kendi benliğini kaybetmesine sebep olmamalıdır. Belki de bir ilişkide kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur: Sevdiğimiz insanla bir gelecek kurarken o geleceğin içinde kendimize de yer bırakabiliyor muyuz?

Gülistan Aslan Gülistan Aslan
Gülistan Aslan, Mardin Artuklu Üniversitesi Psikoloji Bölümü üçüncü sınıf lisans öğrencisidir. Eş zamanlı olarak İstanbul Üniversitesi Çocuk Gelişimi programında ikinci üniversite eğitimine devam etmektedir. 2025 yaz döneminde Kızıltepe Devlet Hastanesi’nin yetişkin polikliniği, çocuk polikliniği ve psikiyatri servisinde gerçekleştirdiği staj ile klinik gözlem ve uygulama deneyimi edinmiştir. Akademik ilgi alanları; çocuk psikolojisi, travma, çocukluk yaşantılarının yetişkinlik dönemindeki psikolojik işleyişe etkileri ve sosyo‑kültürel ile toplumsal dinamiklerin ruh sağlığı üzerindeki yansımalarını kapsamaktadır. Aslan, psikolojinin yalnızca kuramsal bir disiplin değil, bireylerin günlük yaşamlarında kullanabilecekleri bir rehber olduğunu savunmaktadır. Yazılarında empati, ruh sağlığının korunması ve psikolojik farkındalığın artırılmasını merkezine alarak; karmaşık psikolojik kavramları herkesin ulaşabileceği açık ve anlaşılır bir dille aktarmayı ve güncel yaşamın sorunlarını bu çerçevede ele almayı amaçlamaktadır.

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!