Ya bütün hayatınız boyunca, aslında hiç ulaşamayacağınız bir noktaya ulaşmaya çalıştıysanız?
Daha başarılı olmak için.
Daha güzel görünmek için.
Daha iyi bir çalışan, daha iyi bir eş, daha iyi bir anne ya da baba olmak için.
Daha az hata yapmak, daha çok üretmek, daha çok kontrol etmek için…
Ve her defasında kendinize, “Biraz daha iyi olursam, o zaman yeterli olacağım” dediyseniz?
Belki de en yorucu soru şudur:
“Ne zaman yeterli olacağım?”
Çünkü mükemmeliyetçilik çoğu zaman dışarıdan bakıldığında başarı gibi görünür. Çalışırsınız, sorumluluk alırsınız, ayrıntılara dikkat edersiniz, kendinizi geliştirirsiniz. İnsanlar sizi disiplinli, titiz ve başarılı bulur.
Ama kimsenin görmediği bir taraf daha vardır.
İçinizde sürekli konuşan bir ses…
“Daha iyisini yapabilirdin.”
“Bu hata kabul edilemez.”
“Diğerleri senden daha başarılı.”
“Yeterince iyi değilsin.”
“Biraz daha çabalamalısın.”
Ve siz ne kadar başarsanız da o ses susmaz.
Bir hedef gerçekleşir, hemen yenisi gelir.
Bir hata telafi edilir, başka bir kusur bulunur.
Bir başarı elde edilir, “Ama daha iyisini yapabilirdin” düşüncesi belirir.
Böylece insan, başarıya doğru koşarken fark etmeden kendinden uzaklaşmaya başlayabilir.
Mükemmeliyetçiliğin en görünmeyen yüzü tam da burada ortaya çıkar:
Bazen insan daha iyi olmak istediği için değil, yeterli olmadığına inandığı için mükemmel olmaya çalışır.
Ve belki de yıllardır kendinize sormanız gereken soru “Nasıl daha iyi olabilirim?” değil;
“Kusursuz olmadığımda da kendimi değerli hissedebilir miyim?”
Çünkü bazı insanlar başarısızlıktan değil, başarısız olduklarında kendileri hakkında ne düşüneceklerinden korkar.
Bazıları hata yapmaktan değil, hata yaptığında sevilebilirliğini kaybetmekten korkar.
Bazıları dinlenmekten değil, dinlenirken “yeterince üretmediğini” düşünmekten rahatsız olur.
İşte bu nedenle mükemmeliyetçilik yalnızca yüksek standartlarla ilgili değildir.
Bazen onun altında yetersizlik korkusu, eleştirilme kaygısı, kabul edilme ihtiyacı ve “olduğum halimle yeterli değilim” inancı vardır.
Ve belki de iyileşmenin ilk adımı, kendimize daha fazlasını yaptırmak değil;
kendimize neden hiç durmadan “daha fazlası” olmamız gerektiğini sormaktır.
Çünkü mükemmeliyetçilik çoğu zaman sessiz ilerler.
Kendini her zaman “Ben mükemmel olmalıyım” cümlesiyle göstermez. Bazen “Sadece elimden gelenin en iyisini yapmak istiyorum” diyerek gelir. Bazen “İnsan işini düzgün yapmalı” düşüncesinin arkasına saklanır. Bazen de sorumluluk duygusu, çalışkanlık veya başarı arzusu gibi görünür.
Bu nedenle kişi çoğu zaman yaşadığı şeyin kendisini ne kadar yorduğunu fark etmeyebilir.
Belki uzun zamandır hiç kimse sizden kusursuz olmanızı istemedi.
Ama siz kendinizden istediniz.
Kimse sizi eleştirmediği halde siz kendinizi eleştirdiniz.
Kimse “Daha fazlasını yapmalısın” demediği halde içinizdeki ses bunu her gün tekrarladı.
Ve belki de çevreniz sizi güçlü, başarılı ve kontrollü biri olarak görürken siz kendi içinizde sürekli bir “yetememe” duygusuyla mücadele ettiniz.
Çünkü mükemmeliyetçilik bazen insanın hayatını daha düzenli hale getirmez; hayatın üzerindeki baskıyı artırır.
Her kararın doğru olması gerekir.
Her işin eksiksiz yapılması gerekir.
Her ilişkinin yolunda gitmesi gerekir.
Her şey kontrol altında olmalıdır.
Ve en önemlisi, siz de her zaman iyi durumda olmalısınız.
Oysa insan her zaman güçlü değildir.
Her zaman üretken değildir.
Her zaman doğru karar vermez.
Her zaman sakin, sabırlı, başarılı ve kontrollü olamaz.
Bazen yorulur.
Bazen vazgeçer.
Bazen hata yapar.
Bazen ne yapacağını bilemez.
Bazen sadece durmak ister.
Bütün bunlar insan olmanın kusurları değil, insan olmanın kendisidir.
Fakat mükemmeliyetçi zihin için bunlar çoğu zaman kabul edilmesi zor gerçeklerdir. Çünkü zihinde “olması gereken” ile “olan” arasındaki mesafe açıldıkça kaygı da büyüyebilir.
“Olmam gereken kişi” ile “olduğum kişi” arasındaki fark ne kadar büyürse, kendimize duyduğumuz memnuniyetsizlik de o kadar derinleşebilir.
Belki de bu yüzden bazı başarılar bizi gerçekten mutlu etmez.
Çünkü başarıya ulaştığımızda kendimizi kutlamak yerine, bir sonraki eksikliğe bakarız.
Bir sınavdan yüksek not alırız ama “Daha yüksek olabilirdi” deriz.
Bir projeyi başarıyla tamamlarız ama yaptığımız tek bir hatayı günlerce düşünürüz.
Birileri bizi takdir eder ama içimizden “Beni gerçekten tanısalar böyle düşünmezlerdi” diyebiliriz.
Ve bazen bütün bunların sonunda kendimize şu soruyu sorarız:
“Bunca çabaya rağmen neden hâlâ yeterli hissetmiyorum?”
Belki de cevap, yeterince çabalamıyor olmamız değildir.
Belki de kendimize koyduğumuz “yeterlilik” ölçütünün hiçbir zaman ulaşılabilir olmamasıdır.
Çünkü insanın kendisine verdiği değer, yalnızca performansına bağlıysa, başarı hiçbir zaman son durak olamaz.
Her zaman biraz daha fazlası vardır.
Biraz daha başarılı.
Biraz daha güzel.
Biraz daha üretken.
Biraz daha kontrollü.
Biraz daha kusursuz…
Ve insan, fark etmeden kendi hayatının içinde sürekli sınavda olan bir öğrenciye dönüşebilir.
Oysa hayat bir sınav değildir.
Her gün kendimizi puanlamak zorunda değiliz.
Her hatamız için kendimize not vermek, her başarımızı sorgulamak ve her eksikliğimizi düzeltmeye çalışmak zorunda değiliz.
Belki de zaman zaman kendimize şunu söylemeye ihtiyacımız vardır:
“Bugün elimden gelen buydu. Ve bu, bugün için yeterli.”
Çünkü kendimizi geliştirmek ile kendimizi sürekli eksik görmek aynı şey değildir.
Çaba göstermek ile kendimize acımasız davranmak aynı şey değildir.
Yüksek hedefler koymak ile kendimizi yalnızca hedeflerimize ulaştığımızda değerli görmek aynı şey değildir.
Ve belki de en önemlisi:
Kendimize şefkat göstermek, kendimizden vazgeçmek değildir.
Tam tersine, insanın kendisiyle kurduğu ilişkiyi daha sağlıklı bir zemine taşımaktır.
Çünkü kendimize iyi davranmayı öğrendiğimizde daha az başarılı olmak zorunda kalmayız. Sadece başarısız olduğumuzda kendimizi yok etmeyi bırakırız.
Hata yaptığımızda kendimizi cezalandırmak yerine ondan öğrenebiliriz.
Eksik kaldığımızda kendimizi değersiz görmek yerine eksik kalmanın da hayatın bir parçası olduğunu kabul edebiliriz.
Ve belki ilk kez, bir şeyleri kanıtlamak için değil, gerçekten istediğimiz için yaşamaya başlayabiliriz.
İşte mükemmeliyetçiliğin görünmeyen yüzüne bakmak biraz da bununla ilgilidir:
Kendimizi değiştirmeden önce kendimize neden bu kadar sert davrandığımızı anlamakla…
Çünkü bazen iyileşmek, daha mükemmel bir insan olmak değildir.
Kendimizi kusurlarımızla birlikte kabul edebilecek kadar kendimize yaklaşabilmektir.
