Psikolog BulŞehrinde bir uzman

Maskeli Depresyon: İyi Görünmenin Psikolojik Bedeli

Zeynep Aydın Yazar: Zeynep Aydın Öğrenci Yazar
5 dk.okuma süresi

İnsan bazen iyi hissettiği için değil, iyi görünmek zorunda hissettiği için gülümser.

Kalabalığın içinde kahkahalar atan, sohbetlere eşlik eden ve hayatına kaldığı yerden devam ediyor gibi görünen birini düşünün. İlk bakışta her şey yolundadır. Ancak kalabalık dağıldığında, gün boyunca gizlediği duygular yeniden yüzeye çıkabilir ve dışarıya gösterilen mutlu olma hâli, kişi kendisiyle baş başa kaldığında yerini farklı duygulara bırakabilir. Peki, bir insan yaşadığı depresif belirtileri ne kadar süre saklayabilir? Ve bunu yapmanın psikolojik bir bedeli var mıdır?

Görünmeyen depresyon: Maskenin ardında ne var?

Depresyon denildiğinde akla genellikle üzüntü, isteksizlik, karamsarlık, sosyal geri çekilme ve ağlama gibi belirtiler gelir. Ancak depresyon her bireyde aynı belirtilerle ortaya çıkmaz. Bazı kişiler gündelik sorumluluklarını sürdürebilir, sosyal ilişkilerini koruyabilir ve dışarıdan enerjik görünürken depresif belirtiler yaşayabilir.

Maskeli depresyon kavramı, psikiyatri literatüründe tarihsel olarak kişinin depresif duygularını belirgin şekilde ifade etmediği, bunun yerine baş ağrısı, yorgunluk, uyku problemleri ve sindirim sorunları gibi bedensel yakınmaların ön plana çıktığı durumları açıklamak için kullanılmıştır. Daha yakın dönemde ise depresif belirtiler yaşamasına rağmen dışarıya mutlu bir görüntü yansıtan bireyleri tanımlamak için "smiling depression" (gülümseyen depresyon) kavramı kullanılmaktadır. Depresyonu kamufle etme ise kişinin sosyal ortamlarda depresif belirtileri gizlemek ve çevresine iyi görünmek amacıyla çeşitli davranışlar sergilemesini ifade eder. Gülümseyen depresyon, bu kamufle etme davranışlarının bir görünümü olarak değerlendirilebilir. Dolayısıyla kavramlar birbirleriyle ilişkili olsa da aynı anlamı taşımaz. Bunlar DSM-5-TR'de bağımsız tanı kategorileri olarak yer almaz.

"İyi görünmek neden bu kadar önemli?"

"Kişi kendisini iyi hissetmediği halde neden iyi görünmeye çalışır?" Bu davranışın altında yatan nedenler yalnızca kişisel tercihler değil, toplumsal beklentiler de olabilir. Güçlü görünme isteği, başkalarının kendisini yanlış anlamasından çekinme, çevresine yük olma düşüncesi veya psikolojik sorunlara yönelik önyargılardan kaynaklanabilir. Bu durum da kişinin duygularını gizlemesine neden olabilir.

Örneğin arkadaş ortamında sürekli neşeli olan birini düşünelim. Şakalar yapıp sohbetlere eşlik ediyor, çevresindeki insanları güldürüyor. Ancak aynı kişi, yalnız kaldığında günlük işlerini yapmakta zorlanıyor ve kendisini yorgun hissediyor olabilir. Sosyal çevresi bu kişinin aktif ve enerjik hâlini gördüğü için bu durumu fark etmeyebilir.

Burada dikkat çekici nokta, kişinin yalnızca duygularını saklaması değil, "hissetmediği duyguları varmış gibi göstermeye" çalışmasıdır. Gerçekte üzgünken gülümsemek, enerjik değilken enerjik gibi görünmek veya konuşmak istemediği halde sosyal etkileşimlere katılmak bu çabanın örnekleri arasında yer alabilir. Kişi bir süre sonra yalnızca yaşadığı duygularla değil, çevresinin beklentilerini karşılamaya çalışmakla da mücadele etmeye başlayabilir.

Brown'ın araştırması: Depresyonu kamufle etmek mümkün mü?

Bu konuyu bilimsel açıdan ele alan çalışmalardan biri, Seth Brown tarafından 2025 yılında yayımlanan Camouflaging Depression başlıklı araştırmadır. Bu araştırma, depresyonu kamufle etme davranışının bilimsel olarak incelenmesi açısından önemli bir adım sunmaktadır. Depresyon yaşayan bireylerin çevrelerine iyi görünmek amacıyla sergiledikleri davranışları incelemiştir. 292 katılımcıyla yürütülen çalışmada, başlangıçta 17 maddeden oluşan depresyonu kamufle etme ölçeği, analizler sonucu 14 maddeye indirgenmiştir. Araştırmada kişilerin gerçekte hissettiklerinden daha iyimser görünmeleri, başkalarının yanında gülümsemeye çalışmaları ve yorgunluklarını gizlemeleri gibi davranışlar ele alınmıştır. Bu kamufle etme davranışlarının psikolojik sıkıntı, yorgunluk ve içselleştirilmiş damgalanma ile ilişkili olduğu görülmüştür. Brown'ın araştırması, kişinin dışarıya yansıttığı görüntünün, iç dünyasında yaşadıklarını her zaman yansıtmayacağını göstermesi açısından önemlidir.

Sürekli iyi görünmeye çalışmanın görünmeyen bedeli

Duyguları gizlemek, bazı durumlarda kişinin sosyal ilişkilerini sürdürmesine yardımcı olan geçici bir baş etme mekanizması olabilir. Ancak bu davranış süreklilik kazandığında kişinin kendi ihtiyaçlarını ifade etmesini kısıtlayabilir ve destek aramasını zorlaştırabilir. Bazen kişi, "Nasılsın?" sorusuna dürüstçe yanıt verdiğinde karşılaşabileceği ek sorulardan, açıklama yapma zorunluluğundan veya anlaşılmama ihtimalinden kaçınabilir. Böylece yardım istemek yerine süreci maskeleyerek kendi içinde yaşamayı tercih edebilir. Bu noktada sosyal damgalanma korkusu da göz ardı edilmemelidir. Ruhsal sorunların çevreleri tarafından yanlış anlaşılabileceğini veya zayıflık olarak görülebileceğini düşünen bireyler, yaşadıklarını paylaşmaktan kaçınabilir. Kaçınma, yalnızca başkalarının tepkisinden değil, kişinin kendi yaşadığı durumu kabul etmekte zorlanmasından da kaynaklanıyor olabilir. Bu durumda kişinin dışarıya sunduğu görüntü korunmaya çalışılır ve ihtiyaçlar geri plana atılabilir.

Sonuç: Gülümsemenin ardında ne var?

Bir insanın dışarıya yansıttığı görüntü, iç dünyasının tamamını doğru bir şekilde temsil etmez. Sosyal hayatına devam eden, işe giden, arkadaşlarıyla sosyalleşebilen kişi de psikolojik açıdan zorlanıyor olabilir. Bu nedenle insanları yalnızca davranışları üzerinden değerlendirmek, onların yaşadığı duygusal mücadeleyi görmemize engel olabilir. Dışarıdan görünen gülümseme, içeride yaşananların her zaman bir yansıması değildir. Çünkü bazen en büyük mücadele, kimseye belli etmeden verilen mücadeledir.

Kaynakça

  • Brown, S. (2025). Camouflaging depression. Discover Mental Health, 5, 71.
  • American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manuel of mental disorders (5th ed, text rev.)
Zeynep Aydın Zeynep Aydın
Öğrenci Yazar
Nişantaşı Üniversitesi Psikoloji Bölümü öğrencisiyim. Yazmayı, psikolojik bilgiyi aktarmanın ötesinde, üzerinde yeterince düşünmediğimiz soruları görünür kılmanın bir yolu olarak görüyorum. Yazılarımda bilimsel bilgiyi anlaşılır bir dille sunarken okuyucunun kendi düşüncelerini sorgulayabileceği, insan davranışlarını yeniden değerlendirebileceği bir pencere aralamayı amaçlıyorum.

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!