Yaşadığımız Hayat Ne Kadar Bize Ait? YAŞAMAK Eşliğinde Kendini Tanıma ve Bireyselleşme
Bir hayatın içinde pek çok sorumluluğu yerine getiriyor olabiliriz. Çalışır, ailemizin ihtiyaçlarıyla ilgilenir, ilişkilerimizi sürdürür ve bizden beklenenleri yaparız. Dışarıdan bakıldığında her şey yolunda görünebilir. Buna rağmen bazen içimizde adını koymakta zorlandığımız bir eksiklik hissederiz: Bütün bunların içinde biz neredeyiz? Seçimlerimiz ne kadar kendi isteklerimizi, ne kadar başkalarının beklentilerini yansıtıyor?
Dört yıllık bir yazım ve yeniden düşünme sürecinin ardından Odessa Yayınevi tarafından yayımlanan YAŞAMAK – Şimdi Değilse Ne Zaman? adlı kitabımı yazarken üzerinde durduğum temel sorulardan biri buydu: “Yaşadığınız hayat ne kadar size ait?”
Bu soru, hayatımızdaki her şeyden vazgeçmemiz gerektiğini söylemiyor. Daha çok, sürdürdüğümüz yaşamın içinde kendimize ne kadar yer açabildiğimize bakmaya davet ediyor.
Kendimizi Tanımadan Önce Öğrendiğimiz Roller
Henüz kim olduğumuzu keşfetmeden nasıl davranmamız gerektiğini öğrenmeye başlarız. Uslu çocuk, başarılı öğrenci, anlayışlı eş, fedakâr anne ya da her durumda güçlü kalması beklenen kişi… Bu roller, ilişkiler içinde yer edinmemize yardımcı olabilir. Ancak zamanla kendimizi yalnızca bizden beklenenler üzerinden tanımlamaya başladığımızda, kendi ihtiyaçlarımızı duymakta zorlanabiliriz.
Sevilmek, kabul görmek ve ait olmak insani ihtiyaçlardır. Çocukken bunları kaybetmemek için duygularımızı saklamayı, itiraz etmemeyi veya başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarımızın önüne koymayı öğrenmiş olabiliriz. Bir zamanlar bizi koruyan bu davranışlar, yetişkinlikte seçim alanımızı daraltabilir.
Bu nedenle kendini tanımak, yalnızca nelerden hoşlandığını bilmekten ibaret değildir. “Bunu gerçekten istiyor muyum?”, “Hayır dersem neden suçluluk duyuyorum?” veya “Kimi hayal kırıklığına uğratmaktan korkuyorum?” sorularına da yaklaşabilmektir.
Görülmeyen Çocuğun Yetişkin Hayatındaki İzleri
Çocukluk deneyimlerini değerlendirirken çoğu zaman yaşanan olaylara odaklanırız. Oysa çocuğun yaşadıkları karşısında nasıl karşılandığı da önemlidir. Korktuğunda dinlenmiş midir? Üzüldüğünde teselli bulabilmiş midir? Bir haksızlığı anlattığında kendisine inanılmış mıdır?
Bir çocuğun yaşadığı güçlüğün yanında, o güçlükle tek başına bırakılması da incitici olabilir. Kitabımda bu deneyimi şu cümleyle anlatıyorum:
“Onlar acıları yok sayılmış ve yalnız bırakılmış çocuklardır.”
Yetişkin olduğumuzda geçmişte karşılanmayan ihtiyaçlarımızı farklı ilişkilerde aramaya devam edebiliriz. Sürekli onay beklemek, kendimizi anlatmak için fazlasıyla çabalamak ya da incindiğimiz hâlde susmak, üzerinde düşünmeye değer örneklerdir. Elbette her davranışı tek bir çocukluk deneyimine bağlamak mümkün değildir; yaşamımız birçok etkenin birleşimiyle şekillenir.
Geçmişe bakmanın amacı kendimizi değişmez bir hikâyenin içine yerleştirmek değil, bugün hâlâ taşıdığımız alışkanlıkları anlayabilmektir. Böylece bir zamanlar öğrenmek zorunda kaldığımız şeylerle bugün seçebileceklerimiz arasındaki farkı görebiliriz.
Yakınlık İçinde Kendimiz Kalabilmek
Kendine ait bir hayat kurmak, başkalarıyla bağlarımızı koparmak anlamına gelmez. Asıl mesele, ilişki kurarken kendi ihtiyaçlarımızı ve sınırlarımızı da koruyabilmektir.
Birini anlamaya çalışmakla onun bütün duygusal yükünü üstlenmek aynı şey değildir. Hoşgörülü olmak da bize zarar veren davranışları sürekli görmezden gelmemizi gerektirmez. Sevgi ve yakınlığın bulunduğu bir ilişkide bile rahatsızlığımızı söylemeye, dinlenmeye veya bir talebi reddetmeye ihtiyaç duyabiliriz.
Bireyselleşme, bu ayrımları fark etmekle gelişir. Başkalarının beklentilerini duyarken kendi sesimizi de işitebilmek; bir ilişkiyi sürdürmek uğruna kendimizden ne ölçüde vazgeçtiğimizi görebilmektir.
Bu yaklaşım ebeveynlikte de önem taşır. Çocuklarımızın ve gençlerin bizden farklı istekleri, ilgileri ve seçimleri olabilir. Onlara kendilerini güvenle ifade edebilecekleri bir alan açmak, kendi hayatlarımızda aradığımız özgürlüğü onların yaşamında da gözetmemizi gerektirir.
Geri Planda Kalan Potansiyelimiz
Kendimizi tanıma yolculuğu yalnızca yaralarımıza bakmakla sınırlı kalmamalıdır. Hayal gücümüz, merakımız, sezgilerimiz, yeteneklerimiz ve yaratıcı yönlerimiz de keşfedilmeyi bekliyor olabilir.
Çocukken yeterince desteklenmeyen bir ilgi, yetişkinlikte yeniden hayatımıza girebilir. Bir zamanlar “gereksiz” bulunan bir uğraş, kendimizi ifade ettiğimiz anlamlı bir alana dönüşebilir. Başlamak için her zaman büyük bir değişiklik gerekmez; bazen düzenli olarak kendimize ayırdığımız küçük bir zaman bile bunun ilk adımıdır.
Kendi değerimizi kabul etmekle kibir arasında da bir ayrım vardır. Bir yeteneğimizi sahiplenmek, başkalarından üstün olduğumuzu ileri sürmek değildir. Yapabildiklerimizi küçümsemeden görmek ve öğrenmeye açık kalmak, gelişmemize alan açar.
Kendini gerçekleştirmek bu açıdan ulaşılacak kusursuz bir son durumdan çok, sahip olduklarımızı yaşamımıza katabilme çabası olarak düşünülebilir.
Yaşamı Ertelememek
YAŞAMAK – Şimdi Değilse Ne Zaman? kitabında açmak istediğim düşünme alanı, geçmişimizi anlamaktan ilişkilerimizi değerlendirmeye, sınırlarımızı fark etmekten yaratıcı yönlerimizi hayata geçirmeye uzanıyor. Bu soruların herkes için aynı cevabı yok. Çünkü her insanın koşulları, ihtiyaçları ve değişim için atabileceği adımlar farklı.
Kimi zaman ilk adım, istemediğimiz bir şeye neden sürekli evet dediğimizi fark etmektir. Kimi zaman uzun süredir ertelediğimiz bir uğraşa dönmek, yardım istemek ya da bir ilişkide ihtiyacımızı açıkça söylemektir.
Hayatımızın bütünü üzerinde kontrol sahibi olamayız. Yine de koşullarımızın izin verdiği alanlarda seçim yapabilir, ihtiyaçlarımızı daha ciddiye alabilir ve bize anlam veren şeylere yer açabiliriz.
“Şimdi değilse, ne zaman?” sorusu da her şeyi hemen değiştirme baskısı olarak değil, kendimize dönmek için bir davet olarak okunabilir:
Kendi hayatımızda yer almaya başlamak için bugün hangi küçük adımı atabiliriz?


