Ye O Kurbağayı!
Bazı işler vardır, yapılması belki yalnızca on beş dakika sürer ama zihnimizde haftalarca yer kaplar. Yanıtlanmamış bir e-posta, başlanmamış bir proje, ertelenen bir telefon görüşmesi ya da bir türlü cesaret edilemeyen önemli bir karar...
İlginçtir ki bazen bizi yoran, yapmamız gereken işin kendisi değil, onu sürekli düşünmek zorunda kalmamızdır.
Gün içinde onlarca küçük işi tamamlar, mesajları yanıtlar, masamızı düzenler, belki yarın için yeni bir plan bile hazırlarız. Akşam olduğunda ise oldukça meşgul olmamıza rağmen içimizde tuhaf bir tamamlanmamışlık hissi kalır.
Çünkü meşgul olmakla ilerlemek aynı şey değildir.
Brian Tracy'nin Ye O Kurbağayı! kitabı tam da bu ayrımı sorgulatıyor. Kitapta kurbağa, yapmaktan kaçındığımız ama tamamladığımızda hayatımızda önemli bir fark yaratabilecek görevi temsil ediyor. Tracy'nin önerisi oldukça basit: Güne mümkünse en önemli ve en çok ertelediğiniz işle başlayın.
Ancak bir psikolog olarak bu önerinin ardında üzerinde durmaya değer başka bir soru olduğunu düşünüyorum:
Madem bir işi yapmanın bizim için iyi olacağını biliyoruz, neden bazen onu yapmamak için bu kadar çabalıyoruz?
Erteleme, her zaman zaman yönetimi sorunu değildir
Erteleme davranışını çoğunlukla tembellikle ilişkilendiriyoruz. Oysa psikolojik açıdan mesele bundan daha karmaşık.
Bir görevi ertelediğimizde aslında yalnızca o görevden değil, onun bizde uyandırdığı duygulardan da uzaklaşıyor olabiliriz.
Başarısızlık korkusu, yetersizlik hissi, mükemmeliyetçilik, belirsizlik veya hata yapma ihtimali...
Örneğin bir öğrenci sınava çalışmayı ertelediğinde bunun nedeni her zaman ders çalışmak istememesi değildir. Çalışmaya başladığında eksiklerini fark etmekten korkuyor olabilir. Bir yetişkin önemli bir iş başvurusunu sürekli erteliyorsa belki de reddedilme ihtimaliyle yüzleşmek istemiyordur.
Ertelemek bu noktada kısa süreli bir rahatlama sağlar. Ancak rahatlama geçicidir; tamamlanmamış görev ve beraberindeki kaygı yerinde durmaya devam eder.
Psikolojide ertelemenin kısa vadeli duygu düzenleme çabasıyla ilişkili olduğunu ortaya koyan araştırmalar da bu durumu destekliyor.
Buradaki çelişki dikkat çekici: Bugünkü huzurumuzu korumaya çalışırken yarınki kendimize daha büyük bir yük bırakabiliyoruz.
Her şey önemliyse hiçbir şey öncelikli değildir
Kitapta üzerinde durulan yaklaşımlardan biri 80/20 kuralı. Tracy, elde ettiğimiz sonuçların büyük bölümünün çoğu zaman yaptığımız işlerin daha küçük ama önemli bir kısmından kaynaklandığını vurguluyor.
Bu oranı hayatın her alanında geçerli matematiksel bir yasa olarak görmektense, önceliklerimizi sorgulamaya yarayan bir düşünme biçimi olarak ele almak daha anlamlı.
Çünkü bazen on küçük işi tamamlamak, tek bir önemli işi yapmaktan daha kolay gelir.
Örneğin uzun zamandır hazırlamak istediğimiz bir proje varken çalışma masamızı düzenlemek, yeni defterler almak veya ayrıntılı bir plan oluşturmak daha cazip olabilir. Bunların hepsi faydalı görünür. Ancak asıl mesele, bizi hedefimize ne kadar yaklaştırdıklarıdır.
Bu yüzden yapılacaklar listemize yalnızca yeni görevler eklemek yerine farklı bir soru sormayı deneyebiliriz:
Bugün yalnızca tek bir işi tamamlayabilseydim, hangisi hayatımda gerçek bir fark yaratırdı?
Belki de ihtiyacımız olan şey daha uzun bir yapılacaklar listesi değil, daha cesur bir öncelik sıralamasıdır.
Bazen ertelemeyi de öğrenmeliyiz.
Kitapta beni özellikle düşündüren kavramlardan biri yaratıcı savsaklama oldu.
İlk bakışta ertelemeyi bırakmayı anlatan bir kitapta, bilinçli olarak bazı işleri ertelemenin önerilmesi çelişkili görünebilir. Oysa Tracy burada önemli bir ayrım yapıyor: Her işe yetişemeyeceğimize göre daha az değer taşıyan işleri bilinçli olarak geri plana bırakabilmeliyiz.
Bu yaklaşımın psikolojik açıdan da önemli bir tarafı var.
Çünkü her talebe yetişmeye, her sorumluluğu üstlenmeye ve her işi kusursuz yapmaya çalışmak zamanla tükenmişliğe zemin hazırlayabilir.
Bazen üretkenliğimizi artıracak en önemli beceri daha hızlı çalışmak değil, sınır koyabilmektir.
Her şeye evet dediğimizde, bizim için gerçekten önemli olan bazı şeylere hayır demiş oluruz.
Dolayısıyla kurbağayı yemek kadar, hangi kurbağanın bize ait olmadığını fark etmek de önemlidir.
Çölü geçmek için çölün tamamını görmeniz gerekmiyor.
Kitabın akılda kalıcı örneklerinden biri, Tracy'nin Sahra Çölü'nden geçerken yaşadığı deneyim.
Anlattığına göre geniş ve yön bulmanın oldukça zor olduğu çöl güzergâhında, yolcuların kaybolmaması için beş kilometre aralıklarla siyah variller yerleştirilmişti. Yolculuk boyunca bütün yolu görmek mümkün değildi; yalnızca geride bırakılan ve ileride bekleyen varil görülebiliyordu.
Böylece yolun tamamına değil, bir sonraki varile odaklanarak ilerlemek mümkün oluyordu.
Bu örneğin günlük hayatımıza uyarlanabilecek oldukça güçlü bir tarafı var.
Bazen hedeflerimizi gözümüzde öylesine büyütüyoruz ki daha ilk adımı atmadan yoruluyoruz.
Bir kitap yazmak, yabancı dil öğrenmek, yeni bir mesleki beceri kazanmak veya yaşam alışkanlıklarını değiştirmek...
Bütün süreci aynı anda düşünmek göz korkutucu olabilir. Oysa bugün öğrenilecek beş kelime, yazılacak tek bir paragraf veya yapılacak on dakikalık bir çalışma çok daha ulaşılabilirdir.
Tracy'nin kitapta anlattığı salam dilimi ve İsviçre peyniri yöntemleri de benzer bir düşünceye dayanır. Büyük bir görevi küçük parçalara ayırmak ya da yalnızca beş-on dakikasını o işe ayırmak, başlamayı kolaylaştırabilir.
Burada amaç kendimizi küçük hedeflerle kandırmak değil, başlangıçtaki psikolojik engeli azaltmaktır.
Çünkü bazen motivasyon harekete geçmemizi sağlamaz; harekete geçmek motivasyonumuzu artırır.
Peki, bugün hangi kurbağayı yiyeceğiz?
Bütün bunları günlük hayatımıza taşımak için küçük bir uygulama önermek istiyorum.
Bugün kendinize birkaç dakikalık sessiz bir alan açın. Uzun zamandır ertelediğiniz ve tamamlamanızın sizin için anlamlı olacağı bir işi düşünün.
Ardından üç soruyu yanıtlayın:
1. Bu işi neden erteliyorum?
Zamanım mı yok, nasıl başlayacağımı mı bilmiyorum, yoksa başarısızlık ihtimali beni mi korkutuyor?
2. Bu işi yapmamak bana şu anda ne kazandırıyor, uzun vadede neye mal oluyor?
Belki geçici bir rahatlama kazanıyorum ama zihnimde sürekli taşıdığım bir yük oluşturuyorum.
3. Bu iş için atabileceğim en küçük somut adım ne?
Tüm raporu tamamlamak yerine dosyayı açmak, uzun bir görüşmeyi gerçekleştirmek yerine önce konuşacağım konuları yazmak veya bütün konuları çalışmak yerine ilk on dakikayı planlamak...
Sonrasında bu küçük adım için belirli bir zaman seçin. Yarın sabah saat dokuzda masaya oturmak, yalnızca çalışmaya karar vermekten daha somut bir başlangıçtır.
Ve o an geldiğinde kendinizi mükemmel hissetmeyi beklemeyin.
Elbette her erteleme davranışının çözümü kendimizi daha fazla zorlamak değildir. Yoğun stres, tükenmişlik, dikkat sorunları veya ruhsal güçlükler yaşadığımız dönemlerde dinlenmeye, desteğe ya da farklı düzenlemelere ihtiyaç duyabiliriz. Önemli olan gerçek ihtiyaçlarımızla kaçınma davranışımızı birbirinden ayırabilmektir.
Bir gün değil, bugün
Ye O Kurbağayı! bana yalnızca zamanımızı nasıl planlayacağımızı değil, zamanla kurduğumuz ilişkinin hayatımızı nasıl şekillendirdiğini de düşündürdü.
Çünkü ertelemenin bedeli her zaman kaçırılan fırsatlar ya da yaklaşan teslim tarihleri değildir. Bazen kendimize duyduğumuz güvenin yavaş yavaş aşınmasıdır.
Verdiğimiz sözleri sürekli ertelediğimizde, bir süre sonra kendi kararlarımızın arkasında durabileceğimize ilişkin inancımız da zayıflayabilir.
Buna karşılık küçük de olsa attığımız her gerçek adım, kendi hayatımız üzerinde etkimiz olduğunu yeniden deneyimlememize yardımcı olabilir.
Hayatımızı değiştiren kararlar her zaman büyük ve gösterişli olmak zorunda değildir. Bazen uzun süredir kaçındığımız bir konuşmayı yapmak, ilk cümleyi yazmak veya yalnızca başlamaya izin vermek yeterlidir.
Belki de hepimiz hayatımızın bir köşesinde, gün geçtikçe büyüttüğümüz bir kurbağayla yaşıyoruz.
Peki, onu gerçekten bu kadar büyük yapan önümüzde duran iş mi, yoksa ona yaklaşmamak için geçirdiğimiz zaman mı?
Bugün bütün hayatınızı değiştirmek zorunda değilsiniz. Ama uzun zamandır ertelediğiniz bir şeye küçük de olsa başlayabilirsiniz.
Belki de ihtiyacınız olan değişim, tam olarak orada başlayacaktır.
Kaynakça
- Tracy, B. (2018). Ye O Kurbağayı! (S. Ertüzün, Çev.). Arıtan Yayınevi.
- Sirois, F. M., & Pychyl, T. A. (2013). Procrastination and the priority of short-term mood regulation: Consequences for future self. Social and Personality Psychology Compass, 7(2), 115–127. https://doi.org/10.1111/spc3.12011
- Steel, P. (2007). The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure. Psychological Bulletin, 133(1), 65–94. https://doi.org/10.1037/0033-2909.133.1.65
- Gollwitzer, P. M., & Sheeran, P. (2006). Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69–119. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(06)38002-1



