Psikolog BulŞehrinde bir uzman

Ruminasyon Nedir? Tekrarlayan Düşünme Döngüsü

5 dk.okuma süresi
Ruminasyon Nedir? Tekrarlayan Düşünme Döngüsü

Ruminasyon nedir?

Ruminasyon, zihnin aynı olumsuz düşünceye, duyguya ya da soruna tekrar tekrar dönmesi; ama bunu çözüm üretmekten çok “oynatıp durması”dır. Kişi ne yaşadığını anlamaya çalışıyor gibi hissedebilir, ancak çoğu zaman düşünceler derinleşmek yerine aynı yerde döner ve duygusal yükü artırır.

Ruminasyon ne demek?

Ruminasyon, Türkçede en yalın haliyle tekrarlayan, döngüsel ve çoğu zaman verimsiz düşünme anlamına gelir. Psikolojide bu kavram, kişinin canını sıkan bir olay, hata, kırgınlık, eksiklik ya da olumsuz duygu üzerinde defalarca durması; buna rağmen yeni bir çözüm, yeni bir bakış açısı ya da rahatlama üretememesi için kullanılır. Zihin sanki aynı cümleyi tekrar tekrar çevirir ama sonuca yaklaşmaz.

Kavramın psikoloji literatüründe özellikle öne çıkmasında Susan Nolen-Hoeksema’nın çalışmaları önemlidir. Nolen-Hoeksema, ruminasyonu depresif duygudurumla ilişkili bir yanıt tarzı olarak ele almış ve kişinin sıkıntıya nasıl tepki verdiğinin, duygusal gidişatı etkileyebileceğini göstermeye odaklanmıştır. Bu yüzden ruminasyon yalnızca “çok düşünmek” değildir; düşüncenin biçimi, tonu ve işlevi önemlidir.

Günlük hayattan örnekler

Ruminasyon en sık, bir konuşma bittikten sonra akılda tekrar tekrar aynı sahneyi canlandırırken görülür. “Neden böyle dedim?”, “Keşke şu anı farklı yaşasaydım”, “Acaba beni nasıl gördü?” gibi sorular, çözüm arayışından çok zihinsel bir geri sarma işlevi görür. Kişi dışarıdan sakin görünse bile içeride aynı olayın etrafında dönüp durabilir.

Bir başka örnek de iş ya da okul yaşamında ortaya çıkar. Yapılan küçük bir hata, alınan bir eleştiri ya da kaçırılan bir fırsat günlerce zihinde büyüyebilir. Kişi asıl işi yapmak yerine zihninde sürekli aynı değerlendirmeyi sürdürür. Böyle anlarda ruminasyon, performansı düşürür; çünkü dikkat, şu ana değil geçmişteki “keşke”lere bağlanır.

İlişkilerde de bu döngü çok tanıdıktır. Bir mesajın kısa gelmesi, bir ton farkı ya da küçük bir mesafe, kişi tarafından defalarca analiz edilebilir. Burada mesele yalnızca bir davranışı anlamaya çalışmak değil, onu sürekli yeniden yorumlayarak duygusal ağırlığı artırmaktır. Böylece insan, olayın kendisinden çok, olayın zihindeki yankısıyla yorulur.

Neden olur?

Ruminasyonun nedenleri tek bir başlıkla açıklanamaz; genellikle bilişsel, duygusal ve kişilikle ilgili etkenler birlikte rol oynar. Bazı insanlar belirsizliğe daha az dayanır ve bir konuyu kafada tekrar ederek kontrol hissi kazanacağını düşünür. Ancak bu kontrol çabası, çoğu zaman gerçek bir rahatlama sağlamaz; tam tersine zihni daha da meşgul eder.

Bir başka neden, duyguları anlamlandırma isteğidir. İnsan zihni, can sıkıcı bir olayın “neden”ini bulursa rahatlayacağını sanabilir. Fakat bazı durumlarda soru sormak yerine sorunun içinde kalınır. Özellikle kendini eleştirmeye yatkın kişilerde ruminasyon, “bir daha hata yapmamalıyım” düşüncesiyle beslenebilir. Bu da kişinin kendi zihnine karşı sertleşmesine yol açar.

Ruminasyonun sosyal yönü de vardır. Kırılma, dışlanma, haksızlık ya da utanç gibi yaşantılarda kişi, olup biteni yeniden yeniden düşünerek hem anlam hem de adalet arayabilir. Ama zihinsel tekrar bazen onarım sağlamaz; yalnızca acıyı canlı tutar. Bu yüzden ruminasyon, çoğu zaman bir “çözüm arama” gibi başlar, ama kısa sürede “kısır döngü”ye dönüşür.

Nasıl fark edilir ve başa çıkılır?

Ruminasyonu fark etmenin ilk işareti, düşüncenin size yardımcı olmaktan çıkıp sizi tüketmeye başlamasıdır. Aynı konuya sık sık dönüyor, yeni bir sonuç alamıyor, bedensel olarak da geriliyorsanız; zihinsel tekrar devreye girmiş olabilir. Özellikle “bir şeyleri çözmek yerine aynı şeyi düşünüp durma” hali belirgindir. Bu noktada kişi çoğu zaman yoğun düşünmenin üretkenlik değil, yük getirdiğini geç fark eder.

Başa çıkmada amaç düşünceleri zorla susturmak değil, döngüyü yumuşatmaktır. Kısa bir not almak, düşünceyi bir cümleyle adlandırmak, dikkati somut bir işe yönlendirmek, bedeni hareket ettirmek ya da bulunduğunuz ortamdaki ayrıntılara odaklanmak yardımcı olabilir. Bazı kişiler için “Şu an zihnim yine aynı yere döndü” diye fark etmek bile döngüyü bir adım zayıflatır.

Kendine daha yargısız yaklaşmak da önemlidir. Ruminasyon çoğu zaman “Bunu düşünmemeliyim” baskısıyla artar. Oysa zihinle kavga etmek, döngüyü daha da güçlendirebilir. Bunun yerine, düşüncenin geldiğini fark edip ona kapılmadan kalabilmek daha işlevseldir. Eğer bu durum sıklaşıyor, uyku, işlevsellik ya da ilişkileri belirgin biçimde etkiliyorsa, bir ruh sağlığı uzmanından destek almak iyi bir adım olabilir.

Benzer ve karıştırılan kavramlar

Ruminasyon en sık kaygı ile karıştırılır. İkisi de zihni yorar; ancak kaygı genellikle geleceğe dönüktür ve “ya olursa?” sorularıyla ilerler. Ruminasyon ise daha çok geçmişe, yaşanmış bir olaya, pişmanlığa ya da kırgınlığa takılır. Yani biri ileriye, diğeri geriye doğru tekrar üretir.

Bir diğer karışan kavram problem çözmedir. Sorunu analiz etmek sağlıklı olabilir; fakat problem çözmede kişi seçenekleri değerlendirir, plan yapar ve bir sonuca yaklaşır. Ruminasyonda ise düşünce dönüp dolaşıp aynı yere gelir. Sonuç üretmeyen zihinsel tekrar, çözüm arayışından ayrılır.

Ayrıca takıntı ve obsesif düşüncelerle de karıştırılabilir. Ancak bunlar klinik bağlamda farklı çerçeveler içinde ele alınır ve aynı şey değildir. Ruminasyon, tek başına bir tanı değildir; daha çok bir düşünme biçimini anlatır. Bu yüzden kişideki deneyimi anlamak için düşüncenin içeriği kadar, ne kadar sık olduğu, ne işe yaradığı ve kişinin yaşamını nasıl etkilediği de önemlidir.

Psychology Times yazarlarından

Kaynaklar

APA Dictionary of Psychology. Rumination.

Nolen-Hoeksema, S. (1991). Responses to depression and their effects on the duration of depressive episodes. Journal of Abnormal Psychology, 100(4), 569–582.

Nolen-Hoeksema, S., Wisco, B. E., & Lyubomirsky, S. (2008). Rethinking rumination. Perspectives on Psychological Science, 3(5), 400–424.

Sık sorulan sorular

Ruminasyon ile düşünmek arasındaki fark nedir?

Düşünmek, bir sorunu anlamaya ve çözmeye yarar; ruminasyon ise genellikle aynı konu etrafında dönüp durur, netlik yerine sıkışmışlık hissi yaratır. Yani amaç çözmek değil, çoğu zaman zihinsel olarak takılı kalmaktır.

Ruminasyon kaygı ile aynı şey mi?

Hayır. Kaygı çoğunlukla gelecekte olabilecek tehditlere yönelir; ruminasyon ise daha çok geçmişte olan bir olay, hata, kırgınlık ya da eksiklik üzerine tekrar tekrar düşünmektir.

Ruminasyon herkeste olur mu?

Evet, zaman zaman herkes böyle bir zihinsel döngü yaşayabilir. Ancak bu durum sıklaşıyor, günlük yaşamı etkiliyor ve kişiyi yoruyorsa dikkat etmek gerekir.

Ruminasyon neden kötü hissettirir?

Çünkü zihni dinlendirmek yerine sürekli aynı duyguyu ve aynı soruyu besler. Bu da kişinin kendini daha çaresiz, suçlu ya da tükenmiş hissetmesine yol açabilir.

Ruminasyondan kurtulmak için ne yapılabilir?

İlk adım döngüyü fark etmektir. Dikkati bedene, çevreye ya da somut bir işe yönlendirmek; düşünceleri yazmak; kendine yargısız bir dille yaklaşmak ve gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından destek almak faydalı olabilir.

Psychology Times Psychology Times
Psychology Times editör ekibi: rehberler, psikoloji sözlüğü ve gündemi psikolojinin gözüyle anlatan yazılar.

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!