Psikolog BulŞehrinde bir uzman

Hayatımızdaki Dostlukların Bitmesi: Bir İlişkinin Ardından Kalanlar

7 dk.okuma süresi

Bazı vedalar bir insanı hayatımızdan çıkarırken, kendimizle ilgili daha önce fark etmediğimiz şeyleri ortaya çıkarır.

Hayatımız boyunca pek çok insanla karşılaşırız. Bazıları yalnızca belirli bir dönemde yanımızda olurken bazıları hayatımızın en önemli parçalarından birine dönüşür. Birlikte büyüdüğümüz, en küçük mutluluklarımızı paylaştığımız, zor zamanlarımızda ilk aradığımız insanlar vardır. Onlarla kurduğumuz bağ, zamanla günlük hayatımızın doğal bir parçası hâline gelir. Bir mesaj, birlikte içilen bir kahve, uzun telefon konuşmaları veya hiçbir şey yapmadan geçirilen saatler… Bir süre sonra bunların hep devam edeceğini düşünmeye başlarız.

Ancak hayat, ilişkilerin her zaman aynı biçimde sürmesini garanti etmez. Bazen bir tartışma, bazen değişen yaşam koşulları, bazen karşılıklı anlaşmazlıklar, bazen de hiçbir açıklama olmadan insanlar birbirlerinden uzaklaşır. Bir zamanlar her şeyimizi anlattığımız kişiyle artık konuşacak bir şey bulamayabiliriz. Daha da ilginci, bir zamanlar onsuz yapamayacağımızı düşündüğümüz birinin yokluğuna zamanla alışabiliriz.

Peki, hayatımızdaki dostlukların sona ermesi neden bu kadar etkileyicidir? Bir insanın hayatımızdan çıkması neden yalnızca onun yokluğuyla sınırlı kalmaz?

Bir dostluğu kaybetmek de yas tutmaktır

Bu konuyu anlamlandırabileceğimiz psikoloji alanlarının başında kayıp ve yas psikolojisi gelir. Yas denildiğinde çoğunlukla ölümle gerçekleşen kayıplar akla gelse de psikolojik açıdan kayıp, yalnızca bir insanın fiziksel olarak hayatımızdan ayrılmasıyla sınırlı değildir. Bir ilişkinin sona ermesi, bir dostluğun bitmesi veya artık eskisi gibi olamayacağımızı fark etmek de yas sürecini beraberinde getirebilir.

Çünkü aslında kaybettiğimiz yalnızca bir insan değildir. Onunla kurduğumuz iletişimi, paylaştığımız anıları, birlikte gerçekleştirmeyi düşündüğümüz planları ve o ilişkinin içinde sahip olduğumuz kendilik hâlimizi de kaybederiz.

Bazen bir arkadaşımızla konuşmak için telefonu elimize alır, ardından artık konuşmadığımızı hatırlarız. Bir yerde gördüğümüz bir şeyin ona anlatılacak kadar ilginç olduğunu düşünürüz. Ancak o mesaj hiçbir zaman gönderilmez. İşte bu küçük anlar, ilişkinin fiziksel olarak sona ermesinden çok sonra bile zihnimizde varlığını sürdürebildiğini gösterir.

Yas sürecinde inkâr, öfke, pazarlık, çökkünlük ve kabullenme gibi tepkiler görülebilir. Ancak bunların herkesin aynı sırayla yaşadığı, zorunlu ve birbirinden kesin çizgilerle ayrılmış aşamalar olmadığını belirtmek gerekir. Kimi insan öfkesini uzun süre taşırken kimi yaşananları anlamlandırmaya çalışır. Bazılarıysa ilişkinin bittiğini kabul etse bile belirli anlarda özlem duymaya devam eder.

Dolayısıyla bir dostluğun bitmesinden sonra üzülmek, özlemek veya zaman zaman geçmişe dönmek, iyileşemediğimiz anlamına gelmez. Bazen zihnimiz, alıştığı bir ilişkinin yokluğuna uyum sağlamaya çalışıyordur.

İnsanlar değişirken ilişkiler de değişir

Bir diğer önemli perspektif sosyal psikoloji ve kişilerarası ilişkiler psikolojisidir.

İnsanlar sosyal varlıklardır ve kurdukları ilişkiler, benlik algılarının oluşmasında önemli bir yere sahiptir. Kendimizi bazen başkalarının gözünden tanır, bazı özelliklerimizi kurduğumuz ilişkiler içerisinde keşfederiz. Bir arkadaşımızın yanında daha cesur, başka bir arkadaşımızın yanında daha neşeli, bir başkasının yanında ise daha kırılgan olabiliriz.

Bu nedenle bazı dostluklar sona erdiğinde yalnızca bir kişiyi değil, o kişinin yanında olduğumuz hâlimizi de özleriz.

Örneğin üniversitenin ilk yılında tanıştığımız bir arkadaşımızla aynı hayalleri paylaşmış olabiliriz. Yıllar içerisinde ikimiz de değişiriz. Önceliklerimiz, değerlerimiz, beklentilerimiz ve hayata bakışımız farklılaşabilir. Bir zamanlar bizi bir araya getiren ortak noktalar, zamanla aynı yakınlığı sürdürmemiz için yeterli olmayabilir.

Burada önemli bir ayrım vardır: Her uzaklaşma bir ihanet, her bitiş de mutlaka bir tarafın hatası değildir. Bazen iki insan da kötü niyetli değildir; yalnızca artık aynı ilişkiyi sürdürmek istemiyordur.

İlişkilerin değişmesini kabul etmek, insanları geçmişteki hâlleriyle yaşamaya zorlamamayı da gerektirir.

Bağlanma biçimlerimiz vedaları nasıl etkiler?

Dostlukların sona ermesini anlamak için Bağlanma Kuramı da önemli bir açıklama sunar.

John Bowlby'nin geliştirdiği bağlanma yaklaşımı, insanların yakın ilişkiler kurma ve bu ilişkilerde güven arama biçimlerini anlamamıza yardımcı olur. Bağlanma örüntülerimiz, yalnızca romantik ilişkilerimizde değil, arkadaşlıklarımızda da kendini gösterebilir.

Bazı insanlar bir ilişkinin sona ermesi ihtimaline karşı daha yoğun kaygı yaşayabilir. Karşı tarafın uzaklaşmasını kendi değeriyle ilişkilendirebilir, sürekli nerede yanlış yaptığını düşünerek geçmiş konuşmaları tekrar tekrar zihninde canlandırabilir. Bazılarıysa duygusal yakınlık arttığında mesafe koyma eğilimi gösterebilir.

Bu farklılıklar, insanların ayrılıklara neden aynı şekilde tepki vermediğini anlamamızı sağlar.

Özellikle bir ilişkinin neden sona erdiğini bilmemek, zihinde cevaplanmamış sorular bırakabilir. İnsan zihni belirsizliği anlamlandırmaya çalışır. Bu nedenle bazen ilişkinin kendisinden çok, neden bittiğine dair bulamadığımız cevaplarla mücadele ederiz.

Ancak her ilişkinin sonunda aradığımız açıklamayı karşı taraftan alamayabiliriz. Bazen kapanış, beklediğimiz özrün gelmesiyle değil, artık cevap beklememeyi öğrenmemizle gerçekleşir.

Her bitiş, kendimizle yeniden karşılaşma fırsatı olabilir

Psikolojide travma sonrası büyüme ve bireysel gelişim kavramları, zorlayıcı yaşantıların ardından bireyin kendisinde ve hayata bakışında meydana gelebilen olumlu değişimleri ele alır.

Elbette her kayıp otomatik olarak gelişim getirmez. Bir dostluğun bitmesi de tek başına insanı daha güçlü veya daha olgun yapmaz. Ancak yaşadığımız deneyimi anlamlandırmak, ihtiyaçlarımızı fark etmek ve ilişkilerimizdeki davranışlarımızı değerlendirmek gelişim için bir fırsat yaratabilir.

Belki de o dostluğun içerisinde sınırlarımızı koruyamadığımızı fark ederiz. Belki sürekli anlayan, alttan alan ve ilişkiyi sürdürmek için çaba gösteren taraf olduğumuzu görürüz. Belki de insanları kaybetmemek adına kendi ihtiyaçlarımızı geri plana attığımızı anlarız.

Böylece kendimize bazı sorular sormaya başlarız:

Bir ilişkide gerçekten neye ihtiyaç duyuyorum?

Karşılıklı emek benim için ne ifade ediyor?

Bir insanı hayatımda tutmak için kendimden ne kadar ödün veriyorum?

Sırf geçmişimiz var diye bugün bana iyi gelmeyen bir ilişkiyi sürdürmek zorunda mıyım?

Bu soruların cevapları, gelecekte kuracağımız ilişkilerin niteliğini de etkileyebilir.

Geçmişi sevmek, geçmişte kalmak zorunda olmak değildir

Bazen biten dostlukların ardından kendimize haksızlık ederiz. O kişiyi özlediğimizde yeniden hayatımızda olması gerektiğini düşünürüz. Oysa özlemek, yeniden bir araya gelmenin doğru olduğu anlamına gelmez.

Bir insanı hayatımızdan çıkarmak, onunla yaşadığımız güzel anıları inkâr etmek değildir. Bir ilişkinin bugün sona ermiş olması, geçmişte gerçek ve değerli olmadığı anlamına da gelmez.

İnsanların hayatımızdaki yerleri değişebilir. Bir zamanlar en yakınımız olan biri, yıllar sonra yalnızca güzel bir anının içerisinde kalabilir. Bu durum, yaşananların değerini azaltmaz.

Belki de olgunlaşmanın önemli bir parçası, bazı insanların hayatımızda kalıcı olmayacağını kabul edebilmektir. Her ilişki ömür boyu sürmek zorunda değildir. Bazı insanlar bize eşlik eder, bazıları bize kendimizi tanıtır, bazılarıysa neyi hak ettiğimizi yeniden düşünmemize neden olur.

Sonuç olarak, hayatımızdaki dostlukların bitmesi yalnızca bir ayrılık değil; bağlanma, kayıp, kimlik ve kişisel gelişimle ilişkili çok boyutlu bir psikolojik deneyimdir. Bu deneyim bazen canımızı yakar, bazen geçmişi sorgulatır, bazen de kendimize daha yakından bakmamızı sağlar.

Belki de hayatımızdan çıkan herkesi unutmak zorunda değiliz. Onları hatırlarken kendimizi kaybetmemeyi öğrenmemiz yeterlidir.

Çünkü bazı insanlar hayatımızdan çıkar ama bize bıraktıkları deneyimler, kim olduğumuzu şekillendirmeye devam eder.

Her vedanın ardından bir boşluk kalır. Fakat bazen o boşluk, kendimize yeniden yer açabileceğimiz ilk alandır.

Zeynep Sude Zaimoğlu Zeynep Sude Zaimoğlu
Zeynep Sude Zaimoğlu, psikoloji lisans eğitimine üçüncü sınıf öğrencisi olarak devam etmektedir. Şema terapi, bilişsel davranışçı terapi ve çift terapisine özel bir ilgi duyan Zaimoğlu, klinik ve sosyal psikoloji alanlarında da kendini geliştirmektedir. Psikoloji Kulübü’nün yazı işleri komisyonu lideri olarak çeşitli yazılar kaleme almakta, aynı zamanda SociaLab ekibi üyesi olarak sosyal psikoloji alanında akademik araştırmalar yürütmektedir. Psikolojiyi herkes için anlaşılır kılmayı, doğru bilinen yanlışları düzeltmeyi ve bireylerin ruh sağlığını derinlemesine incelemeyi misyon edinen Zaimoğlu, bu doğrultuda içerikler üretmeye devam etmektedir.

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!