Psikolog BulŞehrinde bir uzman

BEN BANA TEMAS ETMEK İSTİYORUM

İrem Baki Yazar: İrem Baki
6 dk.okuma süresi

Hiç eski halleriniz özlediğiniz oluyor mu? O anki size gidip temas etmek istediğiniz anlar, sımsıkı sarılıp "bak geçecek" deme isteği? Sizi bilmiyorum ama ben bu aralar bunu çok yaşıyorum ya da düşünüyorum diyelim. Mesela otobüsten eve giderken, bundan 3 sene önceki İrem’in aklından neler geçiyordu, hayatı nasıl görüyordu, ne tür iç savaşlar veriyordu, kime, neye göre tanımlıyordu kendini, kimler misafir olmuştu acaba iç dünyasına, kimler gitmemek üzere oturmuştu o koltuğa.

Şu an mesela (bir günlüğüne bile olsa) geçen seneki İrem’in hayatını yaşamayı çok isterdim ama o zamanki bana sorulsaydı, hayatının en zor dönemlerinden biri olduğunu, çabucak bu senenin bitmesini istediğini söylerdi muhtemelen. O zamanlar hayatımda istediğim şey olmuyor diye tüm sorunlarımı ona bağlayıp, o eksik tamamlandığında da asıl sorunun onu eksik diye nitelendiren bende olduğunu anladığımda zaman biraz geçmişti.

Hep diyorlar ya anın kıymetini bil, şu an’a odaklan, an’da kal vs… bence şimdiki an’ı anlamlı kılan geçmişte yaşadıklarımız ve gelecekte de yaşayacaklarımız. Mesela ben şu anki hayatımı geçmişime göre daha ‘zorlu’ diye nitelendirirken, gelecekte ise şu an yaşadıklarımı görece daha kolay, güzel diye nitelendirebilirim. Peki burada göreceli olan ne oluyor? Zaman mı, benliğim mi, benliğe olan bakış açım mı?

Ben de bilmiyorum ama bildiklerimi size de aktarmak istiyorum: Otobiyografik bellek, insanın deneyimlerini depoladığı ve bu deneyimleri yaşayan kişi olarak kendisini nasıl anlamlandırdığını belirleyen bellek türüdür (Robinson, 1986). Ancak basit bir depo olmanın ötesinde, geçmiş yaşantılara ilişkin hatırlananları kişinin bugünkü benliği ile bütünleştiren ve kişiye kendi özgün tarihini oluşturma imkanı veren aktif bir mekanizmadır. Bu bellek türü, bireyin kimlik duygusunu sürdürmesine (“Ben kimim?” sorusuna yanıt oluşturmasına), sosyal bağlar kurmasına (ortak anılar paylaşarak ilişkileri pekiştirmesine) ve geleceği planlamasına (geçmiş deneyimlerden ders çıkararak olası senaryoları hayal etmesine) olanak tanıyarak kişinin benliğinde işlevsel bir süreklilik yaratır (Fivush, 2011).

Otobiyografik anıların yalnızca geçmiş zaman ile ilişkili olduğunu düşünmek bir yanılsamadır. Otobiyografik bellek işlevleri kavramı, bireyin şimdi ve gelecek zamandaki duygu, düşünce ve davranışları üzerinde otobiyografik anıların birey perspektifi açısından etkisini ifade etmektedir. Otobiyografik bellek konusuna, şimdiki ve gelecek zamandaki işlevleri bağlamında odaklanan araştırmalar, otobiyografik belleğe neden ihtiyaç duyduğumuzu açıklamaya çalışırlar ve insanların geçmişi neden düşündükleri sorusuna yanıt ararlar. Bu sorunun yanıtı hem otobiyografik bellek araştırmaları hem de bireylerin kendi kişisel yaşamları için oldukça önemlidir.

Bireylerin şimdiki zamandaki duygu durumlarını dengelemek amacıyla geçmiş yaşamlarını düşündüklerini ifade etmektedir. Buna göre kişiler hem şu anda iyilik haline ulaşmak hem de var olan olumlu duygu durumunu dengede tutmak için geçmiş yaşam olaylarından faydalanmaktadırlar. Bu boyut, Robinson’un (1992) otobiyografik bellek işlevlerinin duygu durum düzenleme boyutu ile benzerlik göstermektedir. Yazara göre, uygun otobiyografik anı seçimi var olan iyi duygu durumunu sürdürmeyi ya da kötü olanı olumlu yönde değiştirmeyi sağlamaktadır. Ayrıca, benlik hakkındaki otobiyografik bilginin ve duygunun, istenmeyen duyguları bastırmaya izin veren bir bellek sistemi içinde yer aldığı düşünülmektedir (Kuhl, 2000; Philippot, Baeyens, Douilliez ve Francart, 2004). Bu yaklaşım otobiyografik bellek ve duygu durum düzenleme arasındaki ilişkiyi destekler görünmektedir.

Yani aslında bulgularda; otobiyografik belleğin geçmiş anıları çağırırken bir başa çıkma mekanizması olarak kullanıldığını, duygularımızı regüle ettiğinden bahsediyor. Diyelim ki ben şu an zor bir dönemden geçiyorum ve baş edemiyorum, otobiyografik belleğim devreye girip o anki ihtiyacıma göre anıları çağırıyor aslında. Ama o anının ne kadar değişmeden geldiği ya da ihtiyacıma göre nasıl şekillendirdiğim şüpheli.

Zihnimizin bizi ne kadar yanıltabileceği gibi bir acı gerçeği bir kenara bırakırsak, aslında bedenimizin, zihnimizin bizim ruh sağlığımızı korumak için bir kalkan oluşturduğunu görebiliriz. Buradan hareketle anormal davranış sergilememizin, normal davranış sergilememize nazaran daha zor olduğunu söylemek mümkün olabilir. Anormal ve normal davranış konusunda Klinik ve Sosyal Psikoloji ayrımına literatürde baktığımızda bu noktaya parmak bastığını görürüz.

Sosyal psikoloji genel olarak bireyin diğerlerinden etkilenen ve diğerlerini etkileyen duygu, düşünce ve davranışlarının incelenmesini amaçlayan bir alandır. Açıklama düzeyi bireysel, bireylerarası, durumsal ve ideolojik olabilir (Doise, 1986). Dolayısıyla gruplar ve gruplararası bağlamlara ilişkin kuram ve araştırmalar, kişilerarası ilişkilere dair çalışmalarla birlikte sosyal psikolojinin temel alanını oluşturmaktadır.

Klinik psikoloji, APA tarafından insanın adaptasyonu, uyumu ve kişisel gelişimini arttırmak kadar, anlamak, tahmin etmek ve uyumsuzluğunu, yetersizliğini ve rahatsızlığını gidermek için bilim, kuram ve uygulamayı bütünleştiren bir alan olarak tanımlanmaktadır (Maddux, 2010, s. 3). Bu tanımdaki kişinin uyumundan kastedilen büyük ölçüde -sosyal psikoloji terimleriyle ifade edersek- diğerlerine, yani sosyal çevresine uyumudur. O halde bu uyumu anlamak, tahmin etmek ve uyumsuzluğun hangi durumlarda ortaya çıktığını hem birey içi hem de diğerleriyle ilişkilerini temel alarak incelemek istediğimizde yolumuz sosyal psikoloji ile kesişmektedir.

Klinik psikolojide özellikle vurgulanan bazı noktalar açısından bu alanın sosyal psikoloji ile ilişkisini biraz daha genişletmek üzere normal ve anormal davranışın nasıl ayırt edileceği üzerinde durabiliriz. İki alanın bu tartışmadaki konumunu kabaca belirtmek için “sosyal psikoloji normal, klinik psikoloji anormal davranışlarla ilgilidir” görüşünden söz edilebilir (Maddux, 2010). Sosyal psikoloji araştırmaları başından beri “normal” sosyal ve kişilerarası davranışlarla ilgilenmiştir. Burada “normal” ile kastedilen hem araştırma sorularının ilişkili olduğu değişkenler hem de bu soruların incelenmesi için veri toplanan örneklemlerdir. Buna karşılık klinik psikolojide ele alınan konular daha ziyade “anormal” yani genel anlamda uyumu ve işlevselliği bozan ve bireyde rahatsızlık yaratan duygu ve davranışlardır. Bu noktada “normal” ve “anormal” ayrımının nasıl yapıldığını sorgulamak önem kazanmaktadır.

Kaynakça

  • Doise, W. (1986). Levels of explanation in social psychology. Cambridge University Press.
  • Fivush, R. (2011). The development of autobiographical memory. Annual Review of Psychology, 62(1), 559–582. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.121208.131702
  • Kuhl, J. (2000). A functional-design approach to motivation and self-regulation: The dynamics of personality systems interactions. In M. Boekaerts, P. R. Pintrich, & M. Zeidner (Eds.), Handbook of self-regulation (pp. 111–169). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-012109890-2/50034-2
  • Maddux, J. E. (2010). Social psychology and clinical psychology: A shared historical and conceptual heritage. In J. E. Maddux & J. P. Tangney (Eds.), Social psychological foundations of clinical psychology (pp. 3–13). The Guilford Press.
  • Philippot, P., Baeyens, C., Douilliez, C., & Francart, B. (2004). Cognitive regulation of emotion: Application to clinical disorders. In P. Philippot & R. S. Feldman (Eds.), The regulation of emotion (pp. 71–97). Lawrence Erlbaum Associates.
  • Robinson, J. A. (1986). Autobiographical memory: A historical prologue. In D. C. Rubin (Ed.), Autobiographical memory (pp. 19–24). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511558313.005
  • Robinson, J. A. (1992). Autobiographical memory. In M. Gruneberg & P. Morris (Eds.), Aspects of memory: Volume 1: The practical aspects (2nd ed., pp. 223–251). Routledge.
İrem Baki İrem Baki
İrem Baki, Dokuz Eylül Üniversitesi Psikoloji bölümü 3. sınıf öğrencisidir. Yaklaşık 1,5 yıl GIPDER İzmir’in online seminer ekibinde görev almış, TEGV’de eğitim gönüllüsü olarak çocukların gelişimini destekleyen çalışmalar yürütmüştür. Yaz aylarında gönüllü klinik staj deneyimi edinmiş; çeşitli psikoloji topluluklarının etkinlikleri, konferanslar ve webinarlara aktif olarak katılmıştır. Sürekli okumayı, araştırmayı ve keşfetmeyi seven Baki, yazılarında psikolojik bilgileri bilimsel temellere dayalı ve anlaşılır bir dille aktarmayı amaçlamaktadır.

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!