Ergenlik dönemi, bireyin hem psikolojik hem de fiziksel açıdan hızlı değişimler yaşadığı bir gelişim sürecidir. Bu dönemde kimlik arayışı, sosyal ilişkilerde yaşanan sorunlar ve hormonal değişiklikler, ergenlerin yoğun duygular hissetmesine neden olabilir. Özellikle de öfke, ergenlik döneminde sık karşılaşılan ve yönetilmesi güç bir duygudur (Atalay & Özyürek, 2021).
Öfke Yönetimi
Öfke, kişinin gündelik hayatında engellerle karşılaştığı durumlarda ortaya çıkan bir duygudur (Önder & Canoğulları, 2020). Aslında sağlıklı ve doğal bir duygudur. Asıl sorun, öfke duygusunun hissedilmesi değil, ifade ediliş biçimindedir. Öfkesini sağlıklı bir şekilde ifade edemeyen ergenlerde, saldırgan davranışlar, akademik başarıda düşüşler ve aile ile arkadaşlık ilişkilerinde sorunlar görülebilir.
Öfke yönetimi, bireyin duygusunu fark etmesi, anlamlandırması ve bu duygusunu kendisine veya çevresine karşı incitmeden uygun şekilde ifade edebilme becerisidir. Öfke yönetimi; durup düşünmeyi, tepki vermeden önce nefes almayı ve duyguyu daha yapıcı bir şekilde ifade etmeyi içerir. Etkili öfke yönetimi becerileri, bireyin öfkesini tetikleyen durumları tanımasını ve uygun başa çıkma stratejileri geliştirmesini sağlar. Duygularını sözle ifade etme, derin nefes alma ve dikkatini başka yere yönlendirme gibi yöntemler, öfkenin sağlıklı biçimde yönetilmesine katkı sağlamaktadır.
Duygu Düzenleme
Duygu düzenleme, bireyin hissettiği duyguları fark etmesi, kontrol altına alabilmesi ve uygun şekilde ifade edebilme becerisidir. Aynı zamanda duygu düzenleme becerileri, bireyin kendisine anlayış ve merhametle yaklaşarak kendini yatıştırmasına ve desteklemesine yardımcı olabilir (Atalay & Özyürek, 2021). Öfke veya diğer duyguları düzenleyemeyen ergenler, duygularını bastırmaları sonucunda saldırgan davranışlar göstermeye daha yatkın olabilmektedirler (Cenkseven Önder & Canoğulları, 2020).
İki temel duygu düzenleme stratejisi vardır; bastırma ve yeniden değerlendirme. Bastırmanın sık olması, duygu düzenlemedeki yetersizliklerle ilişkilendirilmektedir. Öfkeyi bastırmak, çoğu zaman kısa vadede işe yarıyor gibi görünse de uzun vadede hem fiziksel hem de psikolojik sorunlara yol açabilir. Bastırılan öfke kaybolmaz, sadece içe yönelir ve zamanla birikir. Bu birikim; ani patlamalar, kaygı, gerginlik ve kontrolsüz tepkiler şeklinde ortaya çıkabilir.
Yeniden değerlendirme ise duyguyu yok saymak değil, onu fark edip sağlıklı bir şekilde ifade edebilmektir. Öfke aslında bir sinyal gibidir; sınırlarımızın ihlal edildiğini, bir haksızlık hissettiğimizi ya da bir ihtiyacımızın karşılanmadığını gösterir. Bu yüzden amaç, öfkeyi bastırmak değil, onun ne anlatmak istediğini anlayıp doğru şekilde karşılık vermektir.
Sonuç
Ergenlerin duygularını fark edebilmesi, uygun şekilde ifade edebilmesi ve duygularını sağlıklı bir şekilde yönetebilmesi, saldırgan davranışların azalmasına ve psikolojik iyi oluşlarının desteklenmesine katkı sağlamaktadır. Böylece öfke, zarar verici bir davranış olmak yerine, iletişim kurmayı kolaylaştıran sağlıklı bir duyguya dönüşür. Kısacası, öfkeyi bastırmak duyguyu ertelemekken, öfkeyi yönetmek onu anlamak ve dönüştürmektir. Bu da hem kişinin kendisiyle hem de çevresiyle daha sağlıklı ilişkiler kurmasını sağlar.
