Psikolog BulŞehrinde bir uzman

Bazen Sorun, Sorunu Ele Alma Biçimimizdir

6 dk.okuma süresi
Bazen Sorun, Sorunu Ele Alma Biçimimizdir

Bazen Sorun, Sorunu Ele Alma Biçimimizdir

İlişkilerde anlaşılma ihtiyacı kadar, kendimizi nasıl ifade ettiğimiz ve çözümün neresinde durduğumuz da önemlidir. Çünkü bazen sorunu anlatmakta başarılı olur, fakat değiştirmek için gereken adımı atamayız.

Aynı Olay, İki Farklı Anlam

Bir ilişkinin içinde yaşanan anlaşmazlıklar her zaman büyük sorunlardan doğmaz. Bazen yatak odasının ortasında bırakılmış bir çift çorap, bazen günün yorgunluğuyla anlatılan bir iş meselesi, bazen de karşılık bulmadığını düşündüğümüz küçük bir beklenti tartışmanın başlangıcı olabilir. Olay küçüktür; fakat ona yüklediğimiz anlam, duygularımız ve geçmişten getirdiğimiz beklentiler çok daha büyüktür.

Çoraplarını yere bırakan kişi için bu, üzerinde düşünmeye değmeyecek bir ayrıntı olabilir. Ortalığı sürekli topladığını düşünen partneri içinse aynı görüntü, sorumlulukların paylaşılmadığının bir işaretidir. Taraflardan biri “Bunda büyütülecek ne var?” diye düşünürken diğeri “Yaptıklarım neden fark edilmiyor?” duygusuyla hareket edebilir.

Buradaki temel mesele, kadınların ya da erkeklerin birbirinden daha karmaşık veya daha basit düşünmesi değildir. İnsanlar aynı olayı farklı ihtiyaçlar, deneyimler ve beklentiler üzerinden yorumlayabilir. Nitekim Hyde’ın (2005) cinsiyet farklılıklarına ilişkin kapsamlı değerlendirmesi, kadınlar ve erkekler arasındaki psikolojik farklılıkların tümünü keskin ayrımlarla açıklamanın doğru olmadığını ortaya koyar. İlişki içindeki her anlaşmazlığı cinsiyete bağlamak yerine, o iki insanın birbirinden ne beklediğine bakmak daha anlamlıdır.

Anlatmakla Değiştirmek Arasındaki Mesafe

Bir anlaşmazlık sırasında çoğu zaman ilk hedefimiz yaşadığımız şeyi karşı tarafa anlatmaktır. Yorulduğumuzu, kırıldığımızı, yalnız bırakıldığımızı veya yeterince önemsenmediğimizi söyleriz. Bunları dile getirmek elbette gereklidir. Ancak kendimizi ifade etmekle karşı tarafın bizi anlamasını sağlamak ve birlikte bir çözüm geliştirmek aynı şey değildir.

“Her şeyi ben topluyorum, artık çok yoruldum” cümlesi bir ihtiyacı görünür kılabilir. Fakat konuşma yalnızca kimin ne kadar yorulduğunun tartışıldığı bir noktaya gelirse, taraflar birbirini dinlemek yerine kendi haklılığını savunmaya başlayabilir. Bir taraf anlaşılmadığını düşündükçe daha fazla açıklama yapar; diğer taraf suçlandığını hissettikçe kendini savunur. Böylece başlangıçtaki sorun geri planda kalır ve iletişimin kendisi yeni bir soruna dönüşür.

Yakın ilişkilerde çatışma sırasında kullanılan iletişim biçiminin önemli olduğu, araştırmaların da üzerinde durduğu bir konudur. Bununla birlikte, her durumda işe yarayan tek bir konuşma yöntemi yoktur; iletişimin etkisi sorunun niteliğine, kişilerin ihtiyaçlarına ve ilişkinin koşullarına göre değişebilir (Overall & McNulty, 2017).

Bu nedenle kendimize şu soruyu sorabiliriz: Karşımdaki kişinin beni anlamasını beklerken, anlaşılmayı kolaylaştıracak ne yapıyorum?

Örneğin, “Bu çoraplar niye burada?” sorusu karşı tarafta savunma yaratabilir. Bunun yerine, “Odayı birlikte düzenli tutmaya ihtiyacım var. Çoraplarını kirli sepetine bırakır mısın?” demek hem beklentiyi somutlaştırır hem de yapılabilecek davranışı açıkça belirtir. Burada amaç duyguları bastırmak veya bütün sorumluluğu bir kişinin üstlenmesi değildir. Amaç, şikâyeti uygulanabilir bir isteğe dönüştürmektir.

Ancak çözüm odaklı olmak, her sorunu daha güzel cümleler kurarak çözebileceğimiz anlamına da gelmez. Bir partnerin sürekli sorumluluktan kaçması, verilen sözleri tutmaması veya diğerinin ihtiyaçlarını önemsememesi söz konusuysa, yalnızca iletişim biçimini değiştirmek yeterli olmayabilir. Böyle durumlarda karşılıklı sorumluluk, sınırlar ve davranışların sürekliliği de değerlendirilmelidir.

Bazen Çözüm Değil, Önce Yakınlık Gerekir

İlişkilerdeki diğer bir anlaşmazlık, bir tarafın çözüm önerirken diğer tarafın yalnızca dinlenmeyi beklemesidir. Gün boyunca yaşadıklarını anlatan kişi hemen bir öneri duymak istemeyebilir. Belki de ihtiyacı, yaşadıklarının görülmesi ve duygusunun karşılık bulmasıdır.

“Bunu neden bu kadar kafana takıyorsun?” demek, iyi niyetle söylenmiş olsa bile kişinin yaşadığı duyguyu önemsizleştirebilir. Bunun yerine, “Bugün gerçekten zorlanmışsın. İstersen önce seni dinleyeyim; sonra birlikte ne yapabileceğimize bakarız” demek, hem duygusal yakınlığa alan açar hem de çözüm ihtimalini ortadan kaldırmaz.

Burada önemli olan, partnerimizin neye ihtiyacı olduğunu onun yerine varsaymak değil, bunu öğrenmeye çalışmaktır. “Şu an seni dinlemem mi, birlikte çözüm düşünmemiz mi daha iyi gelir?” sorusu, gereksiz bir konuşma gibi görünse de birçok yanlış anlaşılmayı önleyebilir.

İlişkiyi güçlendiren şey, bir tarafın diğerinin bütün ihtiyaçlarını önceden tahmin etmesi değildir. İhtiyaçların açıkça konuşulabildiği ve iki tarafın da kendisini güvende hissedebildiği bir iletişim alanı kurabilmektir.

Değişimin Başlangıç Noktası

İlişkilerde kendimize odaklanmak, bütün sorumluluğu üstlenmek veya karşı tarafın hatalarını görmezden gelmek değildir. Bu, kendi etki alanımızı fark etmektir. Başkasının ne düşüneceğini, ne hissedeceğini ya da nasıl davranacağını bütünüyle kontrol edemeyiz. Fakat nasıl konuşacağımızı, ne isteyeceğimizi, hangi sınırlara ihtiyaç duyduğumuzu ve bir sorun karşısında nasıl davranacağımızı değerlendirebiliriz.

Bazen kendimizi defalarca anlatmak yerine tek bir açık soru sormak; bazen çözüm önermek yerine dinlemek; bazen de sürekli şikâyet ettiğimiz bir konuda somut bir sorumluluk paylaşımı istemek daha işlevsel olabilir.

İlişki, bir kişinin diğerini çözmeye çalıştığı bir sınav değildir. Birbirimizi tanımayı, farklılıklarımızı anlamayı ve gerektiğinde kendi tutumumuzu gözden geçirmeyi gerektiren ortak bir süreçtir. Üstelik bu süreçte değişmesi gereken her zaman yalnızca biz olmayız; sağlıklı bir ilişki, iki tarafın da katkısını gerektirir.

Belki de kendimize sormamız gereken soru şudur: Karşımdakinin beni anlamasını beklerken, ben onun neye ihtiyaç duyduğunu gerçekten anlamaya çalışıyor muyum? Çünkü ilişkide ilerlemek, her zaman daha çok konuşmakla değil; bazen daha açık konuşmak, daha dikkatli dinlemek ve birlikte değişmeye istekli olmakla mümkün hâle gelir.

Kaynakça

  • Hyde, J. S. (2005). The gender similarities hypothesis. American Psychologist, 60(6), 581–592. https://doi.org/10.1037/0003-066X.60.6.581
  • Overall, N. C., & McNulty, J. K. (2017). What type of communication during conflict is beneficial for intimate relationships? Current Opinion in Psychology, 13, 1–5. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2016.03.002
Maide Nur Kılıçarslan Yıldız Maide Nur Kılıçarslan Yıldız
Maide Nur Yıldız, psikolog ve uzman iletişimcidir. Lisansını Üsküdar Üniversitesi Psikoloji ve İletişim Bilimleri alanında %100 bursla tamamlayan Yıldız, İstanbul Üniversitesinde tezli master ile Kişilerarası İletişim alanında uzmanlaşmıştır. Kariyerinin ilk yıllarında oyun terapisi, filial terapi, çeşitli objektif ve projektif testleri uygulama deneyimi kazanmış sonrasında kişisel gelişimi için oldukça etkili bir deneyim olarak gördüğü sivil toplum alanında çalışmalarına devam etmiştir. Sonrasında üniversite düzeyindeki öğrencilerle depremzede ve travmatize olmuş çocuklarla ve yetişkinlerle sahada bir arada olurken çeşitli kurumlarda Bağımlılık Danışmanlığı ve Çocuk İhmali ve İstismarına Yaklaşım alanında eğitici olarak görev almıştır. Hâlen Yeşilay Danışmanlık Merkezi’nde bağımlılık alanında çalışmakta, bireylerin iyileşme ve değişim süreçlerine bilimsel temelli yaklaşımlarla eşlik etmektedir. Farklı alanlardaki çalışma deneyimleri ile bilgileri güncel kalmıştır. Uluslararası bir panelde konuşmacı olarak katılmıştır. Ayrıca ulusal yayınevinde de yayımlanan makalesi ile akademik çalışmalara da önem vermektedir. Psikoloji ve İletişim Bilimleri alanında elde ettiği akademik bilgiler, deneyimler ve uzmanlığı ışığında bireylerin içsel potansiyellerini güçlendirme ve işlevselliklerine katkı sunma misyonuyla çalışmalarını sürdürmektedir.

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!