Bir Şeye İhtiyacım Olduğunda Neden İstemek Yerine Susuyorum?

Bir Şeye İhtiyacım Olduğunda Neden İstemek Yerine Susuyorum?

Yoğun bir gün geçirdiniz. Eve geldiğinizde birinin sizi dinlemesini, belki üzerinizdeki işlerden birini almasını istiyorsunuz. “Bugün nasılsın?” diye soruluyor. “İyiyim, biraz yorgunum,” diyorsunuz. Konuşma orada bitiyor. Siz bir yandan her şeye yetişmeye çalışırken, ne kadar zorlandığınızı neden kimsenin fark etmediğini düşünüyorsunuz. Bazen ihtiyacımızı söylemektense fark edilmesini bekleriz. Yardım teklif edildiğinde bile ağzımızdan “Yok, ben hallederim” çıkar. Sonra da tek başımıza halletmek zorunda kalmış gibi hissederiz. Bu çelişkinin içinde, söylenmesi birkaç saniye sürecek bir cümle giderek zorlaşır: “Sana ihtiyacım var.”

İstemeden önce kendimize ne söylüyoruz?

Birinden bir şey istemeden önce, çoğu zaman onun vereceği cevabı zihnimizde tahmin ederiz. “Zaten yeterince işi var.” “Bunu da kendim yapabilirim.” “Şimdi söylersem abarttığımı düşünecek.” Böylece henüz konuşma başlamadan kendi talebimizi geri çekeriz. Karşı tarafın ne düşündüğünü öğrenemeden, onun adına karar vermiş oluruz. Yardım isteme üzerine yapılan araştırmalar, bu tahminlerin her zaman doğru olmadığını gösteriyor. Flynn ve Lake’in çalışmalarında insanlar, doğrudan yardım istediklerinde karşılarındaki kişilerin kabul etme olasılığını olduğundan düşük tahmin etmişti. Bu bulgu, gündelik yardım taleplerinden elde edilmiş olsa da kendimize şu soruyu sormamıza alan açıyor: “Gerçekten istemeyeceğini biliyor muyum, yoksa öyle olacağını mı düşünüyorum?” Flynn ve Lake, 2008. Ancak istemeyi zorlaştıran şey her zaman olumsuz cevap beklentisi değildir. Bazen talebimiz kabul edilse bile kendimizi borçlu, mahcup ya da yetersiz hissedeceğimizi düşünürüz. Yardımın kendisinden önce, yardım alan kişi olmanın anlamıyla uğraşırız.

Hep halleden kişi olmak

Bazı insanlar için kendi başına yapabilmek, zamanla çevrenin de beklediği bir role dönüşür. İşleri toparlayan, çözüm bulan, herkesi dinleyen kişi sizsinizdir. Zorlandığınızda da insanlar alıştıkları bu görüntüye güvenebilir. Sizin için de o görüntünün dışına çıkmak kolay olmayabilir. Bir işi yetiştiremediğinizi söylemek, dinlenmeye ihtiyaç duyduğunuzu kabul etmek ya da birinden yanınızda kalmasını istemek alışık olmadığınız bir açıklık gerektirebilir. Geçmişte ihtiyaçlarınızın nasıl karşılandığı da burada etkili olabilir. Bir şey istediğinizde küçümsendiyseniz, suçlandıysanız ya da ihtiyaçlarınız sürekli geçiştirildiyse, yeniden istemeden önce kendinizi tutmanız anlaşılırdır. Kimi zaman insan, ihtiyacını ifade etmenin ardından gelecek hayal kırıklığını yaşamamak için susar. Herkesin sessizliğinin geçmişi farklıdır. Kendi deneyiminizi anlamak için “Neden böyleyim?” sorusunun yanında, “Bir şey istediğimde ne olmasından çekiniyorum?” sorusu üzerinde durabilirsiniz.

“Söylemeden anlaması gerekmez mi?”

Yakın olduğumuz birinin bizi fark etmesini isteriz. Sesimizdeki yorgunluğu duyması, o gün daha sessiz olduğumuzu görmesi, her zamankinden fazla desteğe ihtiyaç duyduğumuzu sezmesi bize önemsendiğimizi hissettirebilir. Bu yüzden bazen isteğimizi dile getirmek, alacağımız ilginin değerini azaltacakmış gibi gelir. “Ben söyledikten sonra yapmasının ne anlamı var?” diye düşünürüz. Oysa fark edilmek istemekle ihtiyacımızı anlatabilmek aynı ilişkide birlikte bulunabilir. Birinin yorgun olduğumuzu görmesi, o anda yalnız kalmak mı yoksa konuşmak mı istediğimizi bilmesini sağlamayabilir. Bize çözüm önermeye çalışan biri, aslında yalnızca bizi dinlemesini istediğimizi anlamamış olabilir. Belirsiz kalan ihtiyaçlar, iki kişinin aynı durumu farklı yaşamasına yol açabilir. Biri “Alan tanıyorum” diye düşünürken diğeri kendini yalnız bırakılmış hissedebilir.

Susunca ihtiyaç ortadan kalkıyor mu?

İhtiyacı söylememek, o an için zor bir konuşmayı erteleyebilir. Fakat beklediğimiz destek gelmediğinde kırgınlık birikebilir. Bir süre sonra kendimizi kısa cevaplar verirken, uzaklaşırken ya da küçük bir olayda beklediğimizden daha sert tepki gösterirken bulabiliriz. Psikoloji literatüründe, ilişkiyi sürdürmek veya çatışmadan kaçınmak amacıyla kişinin duygu ve düşüncelerini bastırması “kendini susturma” kavramıyla ele alınır. Jack ve Dill’in kadınlarla yürüttüğü araştırmada, kendini susturma düzeyi arttıkça depresif belirtilerin de arttığı görülmüştür. Bu bulgu, susmanın ilişki içinde gerginliği azaltıyor gibi görünse de kişinin yaşadığı duygusal sıkıntıyla birlikte bulunabileceğine işaret eder. Jack ve Dill, 1992. Kendi hayatımızda ise daha gündelik bir soruyla başlayabiliriz: “Ben ‘Sorun yok’ dediğimde gerçekten sorun olmuyor mu, yoksa konuşmaya hazır olmadığım veya tartışmaktan çekindiğim için mi böyle söylüyorum?”

Küçük ve açık bir cümleyle başlamak

İhtiyaçlarımızı ifade etmeye başlamak, uzun bir açıklama yapmayı gerektirmeyebilir. Önce o anda ne istediğimizi biraz netleştirmek yardımcı olabilir. Yardım mı bekliyoruz, dinlenmek mi, anlaşılmak mı? Ardından bunu karşı tarafın anlayabileceği somut bir cümleye çevirebiliriz:

“Bugün çok yoruldum. Akşam yemeğini sen hazırlayabilir misin?”

“Bir şey anlatmak istiyorum. Şu an çözüm aramıyorum, sadece beni dinlemene ihtiyacım var. Konuşmak için uygun musun?”

“Bu işi tek başıma yetiştiremiyorum. Şu kısmında desteğine ihtiyacım var.”

İlk denemelerde mahcubiyet hissedebilirsiniz. Karşınızdaki kişi de o anda yardım edebilecek durumda olmayabilir. Böyle bir durumda talebin karşılanmamasıyla kendimiz hakkında çıkardığımız sonucu ayırt etmek gerekir. “Bugün zamanı yok” bilgisi, zihnimizde kolayca “Ben yüküm” düşüncesine dönüşebilir. İhtiyaçlarınızı dile getirdiğinizde sürekli küçümseniyor ya da cezalandırılıyorsanız, ilişkinin bu taleplere nasıl karşılık verdiğini de değerlendirmek gerekir. Destekleyici bir ortamda bile kendinizi ifade etmekte zorlanıyorsanız, terapi bu güçlüğün anlamını araştırabileceğiniz bir alan sunabilir. Bir dahaki sefere ağzınızdan “Ben hallederim” çıkmadan önce kısa bir an durabilirsiniz. Gerçekten tek başınıza yapmak mı istiyorsunuz? Yoksa yardım istemenin yaratacağı rahatsızlıktan mı çekiniyorsunuz? Cevabınız ikincisiyse, belki o gün küçük bir cümleyi tamamlamayı deneyebilirsiniz: “Aslında, şu konuda yardımın iyi gelir.”

Kaynakça

• Flynn, F. J., & Lake, V. K. B. (2008). If you need help, just ask: Underestimating compliance with direct requests for help. Journal of Personality and Social Psychology, 95(1), 128–143. https://doi.org/10.1037/0022-3514.95.1.128
• Jack, D. C., & Dill, D. (1992). The silencing the self scale: Schemas of intimacy associated with depression in women. Psychology of Women Quarterly, 16(1), 97–106. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.1992.tb00242.x