Psikolog BulŞehrinde bir uzman

Boşluğun Çağrısı (L’appel du Vide): Yüksek Bir Yerden Bakarken Gelen O Anlık Atlama İsteği

Başak Su Can Yazar: Başak Su Can
6 dk.okuma süresi
Boşluğun Çağrısı (L’appel du Vide): Yüksek Bir Yerden Bakarken Gelen O Anlık Atlama İsteği

1. Nörobiyolojik Çerçeve: Beynin Milisaniyelik Yanılgısı Yüksek bir yerdeyken hissettiğimiz bu ani sıçrama isteği, ilk bakışta mantıksız bir öz kıyım dürtüsü gibi görünse de, nörobilim ve bilişsel psikoloji perspektifinden bakıldığında durum tam tersidir. L’appel du vide, beynin hayatta kalma içgüdüsünün bir arıza yapması değil, aksine aşırı korumacı bir güvenlik refleksinin milisaniyelik bir senkronizasyon kaymasıyla yanlış yorumlanmasıdır.

İnsan beyni, çevresel uyaranları anlık olarak işlerken tehlikeyi henüz bilinç seviyesine çıkmadan önce motor sistemler aracılığıyla tarar. Florida State Üniversitesi'nden araştırmacıların öncülük ettiği çalışmalar, bu durumu "yanlış sinyal teorisi" ile açıklamaktadırlar (Hitchcock et al., 2012). Beynin üst düzey bilişsel kontrol merkezleri (özellikle prefrontal korteks), uçurumun kenarındayken iki bilgiyi aynı anda işler:

Fiziksel bir düşüş tehlikesi var.

Güvenli bir mesafede durulmalı ve geri çekilme emri verilmeli.

Bu süreçte beyin, tehlikeyi fark edip bedeni uzaklaştırmak üzere ürettiği "Geri çekil!" emrini ve motor tepki hazırlığını, bilinç süzgecinden geçerken yanlışlıkla bir niyet gibi yorumlayabilir. Bir başka şekilde, beyin sizi korumak için acele ederken, "Ya düşersem?" ya da "Ya atlarsam?" uyarısını sanki sizin anlık bir eylem kararınızmış gibi yanlış bir kodlamayla bilinç akışınıza sunar. Tepe noktalarındaki bu bilişsel kısa devre, aslında beynin uçuruma yaklaşır yaklaşmaz vücudu hayatta tutmak için çaldığı erken alarm sistemidir (Teigan & Conway, 2007).

2. Klinik Derinlik: İntihar Düşüncesi (Suicidal Ideation) ile İntrüzif Düşünceler Arasındaki Hayati Fark Klinik psikoloji pratiğinde hastaların en sık yaşadığı kaygılardan biri, bu anlık atlama dürtülerinin bastırılmış birer intihar eğilimi olup olmadığını sorgulamaktır. Ancak psikopatoloji literatürü, L’appel du vide ile klinik intihar düşüncesi arasına keskin bir sınır çizer.

İntihar Düşüncesi (Suicidal Ideation): Genellikle umutsuzluk, çökkünlük duygudurumu, yaşamın sürdürülemez olduğu inancı ve ölümün bir kaçış veya kurtuluş olarak algılanmasıyla karakterize edilen aynı sırada zamanla derinleşen ve bilişsel olarak planlanabilen bir süreçtir. Birey yaşamına son verme isteğini veya bu yöndeki zihinsel meşguliyetini bilinçli veya yarı bilinçli bir niyetle taşır (Nock et al., 2008). İntrüzif (Girici) Düşünceler: Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB) ve genel popülasyonda sıklıkla görülen, bireyin kendi temel ahlaki değerlerine, isteklerine ve kişilik yapısına taban tabana zıt, ani, davetsiz ve rahatsız edici zihinsel içeriklerdir. Örneğin kucağında bebek tutan birinin "Ya camdan atarsam?" düşüncesiyle sarsılması ya da yüksek bir binadayken "Ya atlarsam?" dürtüsünü hissetmesi tamamen birer intrüzif yani girici dediğimiz düşüncelerdir (Abramowitz et al., 2014). Araştırmalar, yüksek yer fenomenini deneyimleyen bireylerin çok büyük bir kısmının herhangi bir depresif belirti veya intihar geçmişine sahip olmadığını göstermektedir (Hitchcock et al., 2012). Aksine, bu düşünceyi yaşadıktan sonra hissedilen dehşet ve suçluluk duygusu, bireyin yaşama ne kadar bağlı olduğunun ve bu düşüncenin "ego-yabancı" (ego-dystonic) karakterinin en net kanıtıdır. Yani bu düşünceler, kişinin içsel arzularını değil, zihninin arka planındaki güvenlik yazılımlarının gürültülü çalışmasını temsil eder.

3. "Deliriyor muyum?" Korkusu ve Sosyal Damgalanma L’appel du vide yaşayan bireylerin en büyük mağduriyeti, yaşadıkları deneyimin tuhaflığından ziyade bu durumu kimseyle paylaşamamalarıdır. Psikolojik okuryazarlığın henüz yaygın olmadığı çevrelerde bu tür ani dürtüler, "gizli bir deliliğin başlangıcı", "şizofrenik bir belirti" veya "gizli bir intihar arzusu" şeklinde akla ilk gelen felaket senaryoları şeklinde yanlış yorumlanır.

Ancak klinik gerçeklik bambaşkadır. Araştırmalar, bu fenomenin psikopatolojik bir belirti olmadığını, tam aksine sağlıklı ve entelektüel kapasitesi yüksek bireylerde daha sık görüldüğünü ortaya koymaktadır. Teigen ve Conway (2007) tarafından yapılan bir çalışmada, katılımcıların %50'den fazlasının hayatlarının bir döneminde bu "boşluğun çağrısını" hissettikleri rapor edilmiştir. Bu düşünceyi takiben hissedilen dehşet ve korku, kişinin yaşama ne kadar bağlı olduğunun en net kanıtıdır. Eğer kişi gerçekten intihar eğilimi içinde olsaydı, bu düşünce onu korkutmazdı; bunun aksine, bir seçenek olarak çekici gelirdi.

Klinik odalarında danışanlar bu konuyu açarken genellikle şu cümleleri kurarlar: "Hocam, hayatımı çok seviyorum, çocuklarım var, geleceğe umutla bakıyorum ama geçen gün köprüden geçerken içimden bir ses 'Atla' dedi, kendimden nefret ettim, acaba akli dengemi mi kaybediyorum?"

Bu noktada psikologların ve ruh sağlığı profesyonellerinin görevi durumu doğru fark edip normalize etmektir. Literatür, sağlıklı popülasyonun şaşırtıcı derecede yüksek bir oranının (çeşitli çalışmalara göre %30 ile %50'nin üzerinde) hayatlarının bir döneminde yüksek yer fenomeni yaşadığını ortaya koymaktadır (Teigen & Conway, 2007). Bu durum bir patoloji değil, karmaşık insan bilişinin ve evrimsel donanımın evrensel bir yan ürünüdür.

Yüksek bir binanın terasından ya da sarp bir dağ yolunun kenarından manzaraya bakarken zihninizden geçen o ani, ürkütücü "Ya atlarsam?" sorusu, hayatınızdan vazgeçtiğinizin değil, zihninizin sizi korumak için gösterdiği aşırı refleksin bir göstergesidir. Beynimizin tehlikeyi algılama biçimi bazen bize bu tarz yanlış alarmlar verebilir. Bu tür bir düşünceyle karşılaştığınızda dehşete kapılmak yerine, beyninizin hayatta kalma mekanizmasının o an biraz fazla "mesai yaptığını" bilmek ve bu anlık zihinsel dalgayı yargılamadan pas geçmek ruh sağlığımız için atılacak en sağlıklı adımdır.

Unutmayın; uçurumun kenarında yankılanan o ses, boşluğun size olan çağrısı değil, beyninizin sizi hayatta tutmak için verdiği en gürültülü uyarıdır.

Kaynakça

  • Abramowitz, J. S., Deacon, B. J., & Whiteside, S. P. (2014). Exposure therapy for anxiety: Principles and practice. Guilford Publications.

  • Hitchcock, C., & Overall, N. C. (2012). The "High Place Phenomenon": Urge to jump when standing on high places. Journal of Affective Disorders, 136(3), 1227-1231.

  • Nock, M. K., Borges, G., Bromet, E. J., Alonso, J., Angermeyer, M., Beautrais, A., ... & Williams, D.(2008). Cross-national prevalence and risk factors for suicidal ideation, plans and attempts. The British Journal of Psychiatry, 192(2), 98-105.

  • Teigen, K. H., & Conway, M. (2007). Urges in everyday life: A brief review of the high place phenomenon.Cognition and Emotion, 21(4), 845-860.
Başak Su Can Başak Su Can
Başak Su Can, psikoloji alanında lisans eğitimini tamamlamış, çeşitli psikolojik değerlendirme testlerinde deneyim sahibi bir uzmandır. Lisans eğitimi sürecinde Madalyon Psikiyatri Merkezi gibi kurumlarda staj yaparak profesyonel deneyim kazanmıştır. Şu anda Klinik psikoloji alanında yüksek lisansı eğitimini almaktadır. Özellikle davranış bağımlılıkları, bilişsel davranışçı terapi, stres yönetimi, travma, anksiyete ve ilgili bozukluklar üzerine uzmanlaşmıştır. İnsan ruhunun görünmeyen yaralarını anlayabilmek, ona psikolojiyi yalnızca bir bilim dalı değil; aynı zamanda yaşamı anlamlandırmanın anahtarı olarak sevdiren şey olmuştur. Terapötik süreçlerin yalnızca zihinsel değil, aynı zamanda fiziksel sağlığı da olumlu yönde dönüştürdüğüne içtenlikle inanan Başak Su, bu misyonu bireylere aktarmak için üretmeye ve çalışmaya devam etmektedir.

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!