Psikolog BulŞehrinde bir uzman

ışıldayan benliklerin ötesinde üstün zekalı çocukların genel özellikleri

Fidan Şahin Yazar: Fidan Şahin
4 dk.okuma süresi

Yazar: Fidan Şahin

Kategori: Çocuk psikolojisi

Işıldayan benliklerin ötesinde üstün zekalı çocukların genel özellikleri:

Üstün zeka nedir?

Liberal tanımlar üstün zekayı sayılarla ölçüp sınırlandırsalar da biz üstün zeka kavramına daha geniş bir yelpazeden bakıyoruz. Yani üstün zekanın herhangi bir performans alanında gösterilen yüksek potansiyel ya da üst düzey kapasite olarak nitelendirilmesi daha uygun bir tanımdır. Örneğin ünlü Marlond Raporu (1972)'nda altı alanda üstün zekalı olunabileceği vurgulanmış; “genel zihinsel, özel akademik, yaratıcı üretken, liderlik, sanat veya psikomotor alanlardan en az birinde olağanüstü potansiyel yeteneğe sahip olan veya bu alanlardan en az birinde başarı gösteren çocuklar” üstün zekalı olarak tanımlanmışlardır. Diğer bir çağdaş tanım ise Columbus grubundan gelmiştir. Daha çok üstün zekalı kişilerin duygusal ve bilişsel yönlerinin etkileşimine değinilen tanımda üstün zeka, "üst düzey bilişsel yeteneklerin ve yoğun duyguların birleşerek alışılmışın dışında deneyimler yarattığı eş zamanlı olmayan gelişim" olarak tanımlanmıştır. Ayrıca eş zamanlı gelişim zeka düzeyi arttıkça daha da artmaktadır.

Üstün zekalı çocukların genel özellikleri:

Zeka düzeylerine göre çocuklar belirli yaşlarda belirli davranışlar gösterirler. Fakat üstün zekalı çocuklarda bu durum farklılık gösterir. Erken ve ileri dil gelişimi, dikkat, güçlü hafıza, yeni objelere karşı gösterilen yoğun ilgi ve çeşitli çevresel uyaranlara karşı uyanık olma durumu bebeklik döneminin güçlü üstün zeka göstergelerinden bazılarıdır. Üstün zekalı çocukların ebeveynlerinin raporlarına göre bu çocukların bebeklik yıllarında özellikle ilk aylarda gösterdikleri karakteristik özelliklerden bazıları şunlardır: • Uzun dikkat süresi • Aktiflik • Doğumu takip eden ilk aylarda ona bakan kişiyi tanıma ve onlara karşı gülümseme davranışı • Gürültüye karşı aşırı tepkili olma ve öfkelenme • İlk kez gördüğü şeylerin büyük bir çoğunluğunu hatırlama • Hızlı öğrenme • Dil gelişiminin ilk aylarda başlaması • Kitaplara karşı yoğun ilgi duyma • “Ne” sorularına takiben “neden” ve “nasıl” sorularını sorma • Uyaranlara karşı tepkisel davranma • Çevresindeki kişilerin konuştuklarını anlamaya başlar • Renkleri, şekilleri, rakamları ve harfleri tanımaya başlar • Zengin sözcük dağarcığı geliştirir ve kendini ifade edebilmeye başlar. Fakat her üstün zekalı çocuğun yukarıdaki özelliklerin tamamını göstermesi beklenmemelidir. Örneğin olağanüstü matematik yeteneğine sahip olan çocuklar yukarıdaki özelliklerden sadece birkaçını gösterebilirken, ileri dil yeteneği olan çocuklar bu özelliklerin büyük bir kısmını bebeklik yıllarında gösterirler.

Bebeklik yıllarında olduğu gibi çocukluk döneminin yıllarında da bazı olağanüstü davranışsal özellikler, üstün zekalı çocukları ayırt etmemize yardımcı olmaktadır. Bebeklik yıllarında fark edilmeyen davranışlar çocukluk yıllarında daha net ortaya çıkabilir. Bunun içindir ki anne babalar çocuklarının davranışlarını dürbünden bakar gibi dikkatli ve özenli incelemelidir. İşte o davranışlardan bazıları: • 1-2 yaş aralığında düzgün cümle kurguları ile konuşma • 3-4 yaşlarında iken ya da daha erken bir yaşta konuşmaya başlama • Okumaya başladıktan kısa bir süre sonra yazmaya başlamak • Henüz 3-4 yaşlarında iken ya da daha erken bir yaşta basit aritmetik problemleri çözebilme • On yaşından daha öncesinde müzik, matematik, resim ve yaratıcı yazın gibi alanlarda yetişkin performansı gösterme. • Bilimsel gerçeklere ve aletlerin çalışma biçimlerine ilgi göstermeye başlar. • Altı sınıf ileride okuyabilmeye başlar. • Gerçek dışı şeyleri sorgulayabilmeye başlar • Bölümlü kitapları okuyabilmeye başlar • Bazı çarpma ve bölme işlemlerini 5,5 yaşına gelinceye kadar anlamaya başlar • Neredeyse tamamı 3-3,5 yaşlarına gelinceye kadar basit kitapları ezberden de olsa okuyabilmeye başlar

Sonuç: Sonuç olarak üstün zekanın tanımı konusunda henüz evrensel düzeyde bir uzlaşıya varılmış değildir. Çünkü üstün zeka psikolojik olduğu kadar sosyolojik de bir kavramdır. Bundan dolayıdır ki üstün zeka tanımının bireyden bireye, toplumdan topluma, zamandan zamana ve coğrafyadan coğrafyaya farklılıklar gösterdiği ileri sürülebilir. Kısacası soyut semboller ile çalışan bir matematikçi de ile duygularla çalışan bir şair de üstün zekalı olabilir. Coğrafyanın kader olduğu bir dünyada eskimoların hayatındaki üstün zekalılık ile budaların hayatındaki üstün zekalılık farklılık gösterebilir. Dolayısıyla evrensel bir üstün zeka tanımı yapmak çok da doğru değildir. Bilimsel olarak çok sayıda zeka türü bulunmaktadır. Birini sırf aritmetik bilgisi güçlü diye üstün zekalı olarak düşünürken aynı zamanda güçlü duygusal, sanatsal, sporsal zekaya sahip kişileri de üstün zekalı olarak değerlendirmeliyiz. Çünkü zeka bir nevi çevreye uyum sürecidir de aslında. Her toplumun zeka ile beklentisi de değişkenlik gösterebilir. Toplumun biri sanatçıları üstün zekalı olarak görürken bir diğer toplum bilim adamlarını üstün zekalı olarak görebilir. Halbuki Albert Einstein ne kadar üstün zekalı ise Pablo Picasso da o kadar üstün zekalıdır. Mozart da birdir, Aziz Sancar da.

Kaynakça

  • Sak, U.(2016). Üstün zekalılar: Özellikleri, tanılanmaları, eğitimleri. Ankara: Vize Yayınları.
Fidan Şahin Fidan Şahin
Cumhuriyet Üniversitesi Psikolojik danışmanlık ve rehberlik bölümü mezunuyum. Üniversite sürecinde Türkiye Bağımlılıklarla Mücadele Akran Eğitimi Eğitici eğitimini aldım. Bu sayede bağımlılıklarla mücadelede akran eğitiminde üniversite öğrencilerine eğitimler verdim. Almış olduğum Masal Terapisi ve Oyun Terapisi eğitimlerim sayesinde Kefken kampında risk grubundaki çocuklara bağımlılıklar konusunda önleyici eğitimlerde bulundum.İki yıl Özel Eğitim Öğretmenliği yaptım. Özel eğitim zirvesine katılarak bu alanda yetkinliğimi arttırdım. Özel gereksinimli çocuklara karşı eğitim - öğretim müdahalelerine hakimim.Geliştirici Dürtüsellik Hiperaktivite ve Dikkat Ölçeği Uygulayıcısı eğitimine sahibim.Çocuklarda sosyal duygusal öğrenme eğitimi ile çocuklarla çalışma gerçekleştirdim.BDT ve psikolojik testler eğitimim var . Bilişsel davranışçı terapi tekniklerini ve psikolojik test tekniklerini çok rahat uygulayabiliyorum.Bunun yanında vaka odaklı ileri düzey aile danışmanlığı eğitimim var. Ailelere yönelik psikososyal destek sağlamada, aile danışmanlığı yapmada yetkinim. Ayrıca Birikimli Yaratıcı Terapi eğitimim sayesinde danışman alıyorum .
Psikolog Rehberi Psikolojik Danışman · Merkez, Kayseri · Yüz yüze ve online

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!