Psikolog BulŞehrinde bir uzman

İki Kişilik Bir İlişki, İki Farklı Dünya Çift İlişkilerinin Psikolojik ve Sosyal Dinamikleri

12 dk.okuma süresi
İki Kişilik Bir İlişki, İki Farklı Dünya Çift İlişkilerinin Psikolojik ve Sosyal Dinamikleri

Bir ilişkiyi anlamak için yalnızca iki kişiye bakmak yeterli mi?

Romantik ilişkiler yalnızca sevgi, ilgi ve iletişimden oluşmaz. Birlikte yaşamak; ekonomik kaynakların paylaşılmasını, ev içi sorumlulukların düzenlenmesini, çocuk bakımını, aile ilişkilerini ve farklı yaşam beklentilerinin uzlaştırılmasını da içerir. Bu nedenle çift ilişkilerini yalnızca kişilik özellikleri ya da iletişim becerileri çerçevesinde değerlendirmek, ilişkinin içinde bulunduğu psikolojik ve sosyal bağlamı gözden kaçırabilir.

Ev işleri, para, çocukların yetiştirilmesi ya da ailelerin ilişkiye dahil olması üzerinden yaşanan tartışmaların altında çoğu zaman görülme, güvenlik, adalet, yakınlık ve bireysel sınır ihtiyaçları yer alır. Aile sistemleri yaklaşımı, bireyin ilişkisel çevresinden bağımsız değerlendirilemeyeceğini vurgularken; ekolojik sistemler yaklaşımı aileyi daha geniş sosyal ve kültürel koşullar içinde ele alır (Bowen, 1978; Bronfenbrenner, 1979). Dolayısıyla bir çiftin çatışmasını anlamak için yalnızca ne söylediklerine değil, birlikte kurdukları yaşamın koşullarına da bakmak gerekir.

Çatışma döngüleri ve bireysel psikolojik süreçler

Çiftler aynı olayı farklı biçimlerde yorumlayabilir. Örneğin, tartışma sırasında sessiz kalan bir partner bunu sakinleşmek için yaparken, diğeri bu davranışı ilgisizlik ya da reddedilme olarak algılayabilir. Bu algı öfkeli bir tepkiye, tepki de daha fazla geri çekilmeye yol açabilir. Christensen ve Heavey’nin “talep etme–geri çekilme” olarak adlandırdığı bu örüntü, çift çatışmalarında sıkça incelenen etkileşim biçimlerinden biridir (Christensen & Heavey, 1990).

Schrodt ve arkadaşlarının 74 araştırmayı ve 14.255 katılımcıyı kapsayan meta-analizi, bu örüntünün hem bireysel hem de ilişkisel sonuçlarla anlamlı biçimde ilişkili olduğunu göstermiştir (Schrodt et al., 2014). Benzer şekilde, Gottman ve Levenson evli çiftlerdeki çatışma süreçlerini inceleyerek olumsuz duygulanım, savunmacılık ve geri çekilmenin evlilik doyumu ve ilişkinin devamlılığıyla bağlantılı olabileceğini değerlendirmiştir (Gottman & Levenson, 1992). Gottman’ın “Dört Atlı” kavramsallaştırması ise eleştiri, aşağılama, savunmacılık ve duvar örme davranışlarına dikkat çeker (Gottman, 1994).

Burada belirleyici olan, çatışmanın hiç yaşanmaması değildir. Önemli olan, olumsuz etkileşimlerin nasıl yönetildiği ve onarım girişimlerinin bulunup bulunmadığıdır. Bu kavramlar bir ilişkiyi tek başına teşhis etmez; ancak çiftin etkileşim biçimini anlamaya katkı sağlar.

Çatışmaların arkasında geçmiş ilişki deneyimleri de bulunabilir. Bağlanma kuramı, erken dönem bakım ilişkilerinin yetişkinlikteki yakınlık ve güvenlik beklentilerini şekillendirebileceğini vurgular (Bowlby, 1988). Bağlanma kaygısı güvence arama eğilimiyle, kaçınma ise yakınlık karşısında mesafe koyma eğilimiyle ilişkili olabilir (Mikulincer & Shaver, 2016). Ayrıca erken dönem uyumsuz şemalar, partnerin davranışlarının nasıl yorumlandığını etkileyebilir (Young et al., 2003). Kover ve arkadaşlarının 47 çiftle yürüttüğü araştırmada, özellikle duygusal yoksunluk şemasının ilişki doyumuyla olumsuz bağlantısı bildirilmiştir (Kover et al., 2024). Türkiye’de 201 evli bireyle yapılan bir araştırmada da bazı şema alanlarının ve aile işlevlerinin çift uyumuyla ilişkili olduğu görülmüştür (Körük & Özabacı, 2023).

Bu çalışmalar ilişkileri anlamaya önemli katkı sunsa da, bulgular her çift için değişmez açıklamalar olarak ele alınmamalıdır.

Ekonomik koşullar ve ortak yaşamın yükü

Ekonomik güçlükler yalnızca bütçeyi değil, çiftlerin duygusal dünyasını da etkileyebilir. Aile ekonomik stres modeli, maddi baskının duygusal sıkıntıyı ve eşler arasındaki olumsuz etkileşimleri artırabileceğini öne sürer (Conger et al., 1990). Aytaç ve Rankin’in 2001 ekonomik krizinin ardından Türkiye’de evli bireylerle yürüttüğü araştırmada, ekonomik zorlanma ile evlilik sorunları arasında ilişki bulunmuştur (Aytaç & Rankin, 2009).

Daha yakın tarihli bir araştırmada ise 136 çiftin bir aylık verileri incelenmiş; finansal iletişimin niteliği ile ilişki doyumu arasında karşılıklı bağlantı olabileceği, buna karşılık yalnızca para hakkında daha sık konuşmanın aynı sonucu doğurmadığı görülmüştür (Peetz & Saxey, 2026). Bu bulgular, ekonomik stresin tek başına ilişki sorunlarının nedeni olmadığını; çiftin iletişim ve baş etme biçimleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Birlikte yaşamanın görünmeyen yüklerinden biri de ev içi emektir. Ev işleri kadar bu işlerin planlanması, takip edilmesi ve aile üyelerinin ihtiyaçlarının hatırlanması da zihinsel ve duygusal emek gerektirir. Klein ve arkadaşlarının heteroseksüel çiftlerle yürüttüğü araştırmalarda, zihinsel yükün paylaşımının özellikle kadınların ilişki doyumuyla bağlantılı olduğu bulunmuştur (Klein et al., 2026). Coundouris ve Henry’nin birlikte yaşayan 235 çifti kapsayan çalışması ise fiziksel, bilişsel ve duygusal yükün paylaşımına ilişkin algı farklılıklarının daha düşük ilişki kalitesiyle ilişkili olabileceğini ortaya koymuştur (Coundouris & Henry, 2026).

Bu nedenle ev içi sorumlulukları değerlendirirken yalnızca kimin hangi işi yaptığına değil, işlerin planlanması ve takip edilmesinden doğan yükün kimin üstlendiğine de bakılmalıdır.

Ebeveynlik, kültür ve geniş aile

Çocuk sahibi olmak, çiftin zamanını, uyku düzenini, ekonomik sorumluluklarını ve birbirine ayırabildiği alanı değiştirebilir. Bogdan ve arkadaşlarının 49 araştırmayı ve 145.139 katılımcıyı kapsayan meta-analizi, ebeveynliğe geçiş döneminde evlilik doyumunda ortalama bir düşüş olduğunu bildirmiştir (Bogdan et al., 2022). İlk kez ebeveyn olan 196 çiftle yapılan günlük kayıt araştırmasında da doğum sonrası dönemde artan çatışmanın daha düşük ilişki doyumuyla bağlantılı olduğu; yakınlığın ise bazı olumsuz etkileri azaltabildiği görülmüştür (Lessard et al., 2025).

Bu sonuçlar, ebeveynliğin her çiftte aynı etkiyi yarattığı anlamına gelmez. Sosyal destek, bakımın paylaşılması ve ekonomik koşullar, bu geçişin nasıl yaşandığını önemli ölçüde etkileyebilir.

Kültürel ve toplumsal cinsiyet beklentileri de ortak yaşamın düzenlenmesinde rol oynar. Geniş aileden gelen destek bir partner için dayanışma anlamına gelirken, diğeri için özel alanın ihlali olarak algılanabilir. Çocuk yetiştirme, aile büyüklerine karşı sorumluluklar veya ekonomik kararların kim tarafından alınacağı konusundaki farklı beklentiler çatışma yaratabilir. Bu farklılıkları yalnızca “geleneksel” ve “modern” değerler üzerinden açıklamak yerine, partnerlerin karar süreçlerinde ne ölçüde söz sahibi olduğunu ve sorumlulukların nasıl paylaşıldığını incelemek daha yararlıdır.

Klinik değerlendirmede bütüncül bakış

Çiftlerle yürütülen klinik çalışmalarda, iletişim sorunlarının altında yatan süreçleri anlamak çok boyutlu bir değerlendirme gerektirir. Bağlanma örüntüleri, şemalar, duygu düzenleme güçlükleri ve ruhsal belirtiler bireysel düzeyde ele alınırken; ekonomik stres, ebeveynlik, ev içi emek, sosyal destek ve kültürel beklentiler de ortak yaşamın koşulları olarak değerlendirilmelidir.

Carr’ın kanıt derlemesi, çift terapisi ve sistemik müdahalelerin ilişki sıkıntısı ile çeşitli ruhsal sorunlarda etkili olabileceğini göstermektedir (Carr, 2025). Bununla birlikte her çatışma karşılıklı bir iletişim sorunu olarak ele alınamaz. Şiddet, tehdit, zorlayıcı kontrol veya belirgin güç eşitsizliği bulunan ilişkilerde öncelik, güvenlik ve bireysel sınırların değerlendirilmesidir. Sorumluluğu otomatik olarak iki tarafa eşitleyen bir yaklaşım, bu tür ilişkilerdeki güç farklılıklarını görünmez kılabilir.

Duygu düzenleme ve karşılıklı güven

Çatışma anında duyguların yoğunluğu, partnerlerin birbirini duymasını zorlaştırabilir. Duygu düzenleme; kişinin yaşadığı duyguyu fark etmesi, yoğunluğunu yönetmesi ve koşullara uygun biçimde ifade edebilmesiyle ilgilidir (Gross, 1998). Mosannenzadeh ve arkadaşlarının araştırmaları, yetişkin bağlanma örüntülerinin kişilerarası duygu düzenleme stratejileriyle ilişkili olabileceğini göstermektedir (Mosannenzadeh et al., 2024).

Bu nedenle klinik görüşmede yalnızca tartışmanın içeriği değil, partnerlerin gerilim yükseldiğinde ne yaptıkları da anlaşılmalıdır: Konuşmayı sürdürebiliyorlar mı, mola verebiliyorlar mı, ihtiyaçlarını suçlamadan ifade edebiliyorlar mı? Amaç duyguları bastırmak değil; duygusal yoğunluk içinde ilişkinin güvenliğini koruyabilecek bir iletişim alanı oluşturmaktır.

Para ve sorumlulukların paylaşımında adalet

Finansal konulardaki farklılıklar her zaman yalnızca harcama alışkanlıklarından kaynaklanmaz. Para bir partner için güvence ve bağımsızlık anlamına gelirken, diğeri için ortaklık ve paylaşımın göstergesi olabilir. Gelirler arasındaki fark, bir partnerin ekonomik olarak bağımlı hissetmesi ya da büyük kararların tek kişi tarafından alınması güç dengelerini etkileyebilir.

Bu nedenle finansal anlaşmazlıklar değerlendirilirken gelir ve giderlerin yanı sıra karar alma süreçleri, şeffaflık ve karşılıklı rıza da ele alınmalıdır. Benzer biçimde, ev içi emekte eşitlik her görevin matematiksel olarak yarı yarıya bölünmesi anlamına gelmez. Eşitlik; çiftin koşullarına uygun, iki tarafça adil ve sürdürülebilir bulunan bir paylaşımın kurulmasıdır.

İlişki doyumunu tek bir değişkene indirgememek

Araştırmalarda ilişki doyumu çoğunlukla özbildirim ölçekleriyle değerlendirilir. Farklı örneklemlerden elde edilen sonuçlar, her çiftin gündelik deneyimini bütünüyle temsil etmeyebilir. Örneğin yeni ebeveyn olan çiftlerle yapılan bir çalışmanın bulguları, uzun süredir birlikte yaşayan ve çocuk sahibi olmayan çiftlere doğrudan genellenemez. Aynı şekilde, heteroseksüel çiftlerle yürütülen ev içi emek araştırmalarının sonuçları da farklı ilişki biçimlerine sahip tüm çiftler için değişmez kurallar olarak yorumlanmamalıdır.

Bulgular klinik değerlendirmeye yön verebilir; ancak anlamını çiftin kendi öyküsü, yaşam koşulları ve ihtiyaçlarıyla birlikte kazanır. Bu ayrım, bilimsel veri kullanılırken aşırı genellemeden kaçınmayı ve bireysel farklılıklara alan açmayı sağlar.

Sonuç: Bir ilişkiyi anlamak, ortak yaşamı anlamaktan geçer

Çift ilişkileri, iki bireyin psikolojik geçmişi kadar birlikte kurdukları yaşamın koşulları tarafından da şekillenir. Bu nedenle “Birbirimizi neden anlayamıyoruz?” sorusunun yanına, “Nasıl bir yaşamı paylaşıyoruz, sorumlulukları nasıl bölüşüyoruz ve içinde bulunduğumuz koşullar ilişkimizi nasıl etkiliyor?” sorularını da eklemek gerekir.

Bir ilişkiyi anlamak, yalnızca iki kişinin söylediklerini anlamak değildir; birlikte yaşadıkları dünyayı da anlamaktır.

Kaynakça

  • Aytaç, I. A., & Rankin, B. H. (2009). Economic crisis and marital problems in Turkey: Testing the family stress model. Journal of Marriage and Family, 71(3), 756–767. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2009.00631.x
  • Bogdan, I., Turliuc, M. N., & Candel, O. S. (2022). Transition to parenthood and marital satisfaction: A meta-analysis. Frontiers in Psychology, 13, 901362. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.901362
  • Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books.
  • Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
  • Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
  • Carr, A. (2025). Couple therapy and systemic interventions for adult-focused problems: The evidence base. Journal of Family Therapy, 47(1), e12481. https://doi.org/10.1111/1467-6427.12481
  • Christensen, A., & Heavey, C. L. (1990). Gender and social structure in the demand/withdraw pattern of marital conflict. Journal of Personality and Social Psychology, 59(1), 73–81. https://doi.org/10.1037/0022-3514.59.1.73
  • Conger, R. D., et al. (1990). Linking economic hardship to marital quality and instability. Journal of Marriage and the Family, 52(3), 643–656.
  • Coundouris, S. P., & Henry, J. D. (2026). A dyadic examination of the division of household labor and relationship quality from a tri-load perspective. Scientific Reports, 16, 33338. https://doi.org/10.1038/s41598-026-60727-z
  • Gottman, J. M. (1994). What predicts divorce? The relationship between marital processes and marital outcomes. Psychology Press.
  • Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (1992). Marital processes predictive of later dissolution: Behavior, physiology, and health. Journal of Personality and Social Psychology, 63(2), 221–233. https://doi.org/10.1037/0022-3514.63.2.221
  • Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271–299. https://doi.org/10.1037/1089-2680.2.3.271
  • Klein, V., et al. (2026). Unequal burdens, unequal benefits: Housework, mental load, and gendered satisfaction in heterosexual relationships. Personality and Social Psychology Bulletin. https://doi.org/10.1177/01461672261474320
  • Kover, L., et al. (2024). The association between early maladaptive schemas and romantic relationship satisfaction. Frontiers in Psychology, 15, 1460723. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1460723
  • Körük, S., & Özabacı, N. (2023). How do early maladaptive schemas and family functions predict dyadic marital adjustment? Journal of Sex & Marital Therapy, 49(7), 772–782. https://doi.org/10.1080/0092623X.2023.2195857
  • Lessard, I., et al. (2025). Daily conflict and relationship satisfaction in couples of new parents: The moderating roles of romantic attachment and intimacy. Journal of Marital and Family Therapy, 51(3), e70051. https://doi.org/10.1111/jmft.70051
  • Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.
  • Mosannenzadeh, et al. (2024). Yetişkin bağlanma örüntüleri ve kişilerarası duygu düzenleme stratejileri. [Kaynak ayrıntıları makalede eksik olduğu için tam künye eklenmelidir.]
  • Peetz, J., & Saxey, M. T. (2026). Quality over quantity? Couple financial communication and relationship satisfaction. Journal of Social and Personal Relationships. https://doi.org/10.1177/02654075261484793
  • Schrodt, P., Witt, P. L., & Shimkowski, J. R. (2014). A meta-analytical review of the demand/withdraw pattern of interaction. Communication Monographs, 81(1), 28–58. https://doi.org/10.1080/03637751.2013.813632
  • Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.
Ayşegül Akgün Sütcü Ayşegül Akgün Sütcü
Uzm. Psk. Ayşegül Akgün Sütcü, Beykent Üniversitesi Psikoloji bölümünü onur öğrencisi olarak tamamlamış ve yüksek lisansını İstanbul Arel Üniversitesi’nde tamamlamıştır. Yüksek Lisans tez çalışması; “Covid-19 pansemisinde travmatik stres semptomaları ve anksiyete arasındaki ilişkide aleksitimi aracı rolü” uluslararası hakemli bir dergide İngilizce olarak yayınlanmıştır. Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Fransız Lape Hastanesinde staj yapmış; BDT, MMPI, EMDR gibi alanlarda yetişkinlerle çalışmaktadır.
Psikolog Rehberi Uzman Psikolog · Beylikdüzü, İstanbul · Yüz yüze ve online

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!