Psikolog BulŞehrinde bir uzman

Eş Kimliğinde Duygusal Manipülasyon: Manipülasyona Uğradığınızı Nasıl Anlarsınız?

Aleyna Akkuş Yazar: Aleyna Akkuş
5 dk.okuma süresi
Eş Kimliğinde Duygusal Manipülasyon: Manipülasyona Uğradığınızı Nasıl Anlarsınız?

EVLİLİK İÇİ MANİPÜLASYON NEDİR?

Duygusal manipülasyon; kişiyi kendi gerçekliğinden şüpheye düşüren, algılarıyla oynayan davranış ve sözlerin tümünü kapsayan duygusal ve psikolojik bir tahakküm biçimidir (Podosky, 2021; akt. Çetinkaya Gök ve Akgül Gök, 2024). Evlilik dinamiğinde yanı başında duran kişiyi manipüle etmek, dışarıdan kıyasla çok daha kolaydır; bu nedenle kontrol ve domine etme çabası evlilik içinde farklı yollarla kendini gösterebilmektedir. Özellikle toplumsal kurallar, gaslighting yapan bireyi etkilemez, çünkü bu kişiler kendilerini toplumsal kurallardan daha üstün görmektedirler (Sarkis, 2018; akt. Çetinkaya Gök ve Akgül Gök, 2024). Araştırmalar, derinlerde yatan bu dinamiğin bizzat sessiz ve yıkıcı bir psikolojik şiddeti barındırdığını ortaya koymaktadır. Aynı zamanda bireyin bedeninde de somatik karşılıklar dediğimiz; kronik anksiyete, açıklanamayan baş ve mide ağrıları, sürekli bir tetikte olma hali, tükenmişlik sendromu ve uyku bozuklukları gibi bireyin maruz kaldığı bu sessiz şiddetin bedensel dışavurumlarını görmek mümkündür. Evlilik kurumu özünde karşılıklı değer, saygı ve sadakat ile yönetilmesi gereken bir bağken, duygusal manipülasyon bu bağı derinden zedelemektedir. Gottman, sağlıklı bir evliliğin gelişip derinleşebilmesini eşlerin birlikte yerine getirmesi gereken duygusal görevlerin varlığına bağlar; bu görevlerin yerine getirilmemesi durumunda ise duygusal manipülasyonlar başlayabilir ve süreç karşılıklı bir anlayışla paylaşılmak yerine, eşlerden birini suçlamak ve yetersiz hissettirmek için kullanılan bir savunma mekanizmasına dönüşebilmektedir (Gottman ve Silver, 2021).

GASLİGHTİNG VE RUHSAL AŞINMA

Erken dönem uyumsuz şemalarımız, çift ilişkilerimizde bizleri tetikleyen en temel unsurlardır. Şemalarımız; ilişki biçimlerimizi ve davranış kalıplarımızı etkileyen, çocukluk döneminde temelleri atılan yapılardır. Sağlıklı bir şema yapısına sahipsek duygusal manipülasyondan etkilenmek zorken; sağlıksız şemalarımız ve döngülerimiz içerisinde duygusal manipülasyona açık hale gelmemiz çok daha kolaydır. Örüntülerimiz yalnızca bireysel ve evlilik içi birer dinamik olarak sınırlı kalmayıp, sıklıkla kök ailelerden devralınan kuşaklararası aktarımlarla da beslenmektedir. Çocukluk döneminde ebeveynlerinin sağlıksız sınırlarına veya manipülatif iletişim dillerine tanıklık eden bireyler, yetişkinlikte benzer tahakküm biçimlerini "normal" ya da "değiştirilemez bir kader" olarak kabul etme eğilimi gösterirler. Özellikle çocukluk döneminde zorba ve saldırgan tutumlara maruz kalan bireylerde gelişen Boyun Eğicilik şeması ile cezalandırıcı ebeveyn tutumlarıyla yetişen kişilerde kökleşen Kendini Feda şeması, yetişkinlikteki romantik ilişkilerde bireyi duygusal manipülasyona karşı çok daha savunmasız bırakabilmektedir (Van Vreeswijk vd., 2014). Birey kendi kök ailesinden ayrıştıkça kişisel gelişiminin ihmali azalan bir faktör niteliğindedir. Ancak bu ayrışma sağlanamadığında ve erken dönem şemalar tetiklendiğinde, manipülatör eşinin kimliğindeki en hassas özellikleri hedef alarak onu küçük düşürür; zamanla kişiyi, aslında hiç olmadığı biri olduğuna ikna etmeyi başarmaktadır. Birey, çocuklukta öğrendiği 'sevilmek için fedakarlık yapmalıyım' ya da 'uyumlu olursam güvende kalırım' inancını evliliğe taşır; manipülatif eş ise bu kırılganlığı kendi kontrol alanını genişletmek için ustalıkla kullanır. Evlilik dinamiğinde duygusal manipülasyon yalnızca bireysel birer kişilik çatışması olarak ele alınamaz; bu süreç aynı zamanda toplumsal cinsiyet rolleri ve kültürel kodlarla da derin bir bağ taşır. Geleneksel yapılar, erken dönem uyumsuz şemalarla birleştiğinde kişiyi manipülasyona karşı adeta korumasız kılmaktadır. Manipülatif partner, kültürel kodları ve ailevi beklentileri ustaca kullanarak bireyin kendi ihtiyaçlarını ve haklı öfkesini bastırmasını sağlamaktadır. Süreç ilerledikçe eş kimliği; bireyin kendi arzularından, hayallerinden ve öz benliğinden arındırılarak tamamen partnerin kontrol alanına hizmet eden bir nesneye dönüşür. Birey, haklılığını kanıtlamaya çalıştıkça daha çok suçlanır ve bu kısır döngü içinde kendi iç sesini tamamen kaybetmektedir.

İLİŞKİSEL SİMBİYOZDAN ÇIKMAK

Evlilik içindeki duygusal manipülasyon şeklini dışarıdan somut bir şekilde kanıtlamak oldukça zordur. Bunu anlamanın en temel yolu; gizleme, değiştirme ve kontrol öğelerinin normal olan herhangi bir davranışın bir anda değişmesi ve bu durum dile getirildiğinde reddedilerek söyleyen eşin suçlu olduğuna inandırılmasıyla kendini göstermesidir. Bu zehirli ilişkisel döngülerin devam etmesindeki en büyük engel, manipülatif eşin sorumluluk almayı reddetmesi ve değişime karşı geliştirdiği direnç mekanizmasıdır. Özellikle duygusal manipülasyon yapan partnerin özür dileme davranışı ve sonrasındaki ani tutum-hareket değişiklikleri samimi değilse; kendini mağdur ilan etmektedir. İlişkisel simbiyozdan çıkmanın ilk adımı; bireyin kendi duygusal tepkilerini tanıması, suçluluk duygusuyla baş etmeyi öğrenmesi ve eşinden bağımsız bir 'ben' alanına sahip olabileceğini fark etmesiyle başlar. Ayrıca, partnerinin sözlerine değil davranış örüntülerine odaklanmak ve duygusal sınırları net bir şekilde çizmek, bireyin sarsılan gerçeklik algısını onarmak ve eş kimliği içinde silikleşen benliğini yeniden inşa etmek için; güvenli bir terapötik bağ ile profesyonel aile danışmanlığı desteği ile mümkündür.

Kaynakça

  • Çetinkaya Gök, Ş., & Akgül Gök, F. (2024). Evlilik İçinde Toplumsal Cinsiyet Rolleri ve Kadın Kimliği: Feminist Bir Bakış Açısıyla Tahakküm ve Manipülasyon. Kadın/Woman Araştırmaları Dergisi / Sosyoloji ve Feminizm Çalışmaları.
  • Gottman, J. M., & Silver, N. (2021). Evliliği Sürdürmenin 7 İlkesi: Başarılı Bir Evlilik İçin Pratik Bir Rehber. (Çev. K. Atakurt). Varlık Yayınları.
  • Madde işareti Van Vreeswijk, M., Broersen, J., & Nadort, M. (2014). Şema Terapi Uygulamaları: Klinik Rehber ve Çalışma Kitabı. (Çev. Ed.). Litera Yayıncılık.
Aleyna Akkuş Aleyna Akkuş
Aile ve Evlilik Danışmanlığı uzmanlığım çerçevesinde; bireylere, çocuklara ve çiftlere çözüm odaklı profesyonel destek sunmaktayım. Bilimsel temelli içerik üretimi ve profesyonel danışmanlık süreçlerimle, bireylerin ve ailelerin, karşılaştıkları zorluklarla başa çıkabilecekleri kendi potansiyellerini fark etmelerine,hayatlarında kalıcı ve sağlıklı bir denge kurmalarına eşlik ediyorum.

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!