Ev Genci Beklemenin, Belirsizliğin ve Gelecek Kaygısının Psikolojisi
Ev Genci: Beklemenin, Belirsizliğin ve Gelecek Kaygısının Psikolojisi
Son yıllarda sık duyduğumuz ‘ev genci’ ifadesi, ne eğitimde ne istihdamda olan gençleri (NEET) tanımlamak için kullanılmaktadır (Şahin ve Boduroğlu, 2025). Ancak bu tanım, bahsedilen gençlerin hepsinin evden çıkmadığı, çalışmak istemediği ya da aynı duyguları yaşadığı anlamına gelmemektedir. Gün içinde katılmamız gereken dersler, yetişmemiz gereken işler ve belirli çalışma saatleri, günlük yaşamımıza yön veren ve zamanımızı planlayan unsurlar arasında yer almaktadır. Ancak bu düzenin ortadan kalkması, başlangıçta dinlenme fırsatı gibi görünse de süreç uzadıkça bazı bireyler için ne zaman sona ereceği bilinmeyen bir bekleyişe dönüşebilmektedir. Bu süreç, kimi gençler için geçici bir arayış dönemi olarak yaşanırken, kimileri için belirsizliğin ve yoğun duyguların eşlik ettiği bir bekleyişe dönüşebilmektedir. Belirsizliğin İçinde Beklemek: Gelecek Kaygısının Psikolojik Yükü: Bireyin yaşamına yön vermesinde ve kendisini güvende hissetmesinde geleceğe dair planlar yapıyor olmasının önemli bir yeri vardır. Ancak gelecekle ilgili planların öngörülemez hale gelmesi, kişinin yaşamı üzerindeki kontrol algısını zorlaştırabilmektedir. Özellikle eğitim ve çalışma hayatının dışında kalan bazı gençler için bu süreç yalnızca ne yapacağını bilememenin oluşturduğu kaygı ile kalmamaktadır. Bu kaygıya, gelecekte kendilerini nerede göreceklerine ilişkin soruların yanıtsız kalması da eklenmektedir. Belirsizliğin uzaması ile birlikte birey, bir sonraki adımını planlamada zorluk yaşayabilmektedir ve bu sebeple yaşamının ilerlemediği düşüncesine kapılabilmektedir. Böylece zaman geçmeye devam ettikçe kişi kendisini aynı noktada kalmış hissedebilmektedir. Bu da beklemenin verdiği kaygıyı arttırabilmektedir. Eğitimde ve çalışma hayatında olmayan gençlerle yapılan bir araştırmada bazı katılımcıların gelecek kaygısı, huzursuzluk, umutsuzluk, yetersizlik ve duygusal boşluk gibi deneyimler yaşadıkları görülmektedir (Şahin ve Boduroğlu, 2025). Bu bulgular, bazı gençlerin geleceğe yönelik belirsizliğin yanı sıra umutsuzluk, huzursuzluk ve yetersizlik duygularıyla da mücadele ettiklerini ortaya koymaktadır. Gelecekte ne olacağını öngörememek, bireyin olumsuz olasılıklara daha fazla odaklanmasına sebep olabilmektedir. Bu düşünceler zamanla zihinsel yorgunluğu arttırırken, bireyin anda kalmasını zorlaştırabilmektedir. Özellikle yanıtını henüz bilmedikleri soruları tekrar tekrar düşünmeleri kaygılarını arttırabilmektedir. Gelecek kaygısı her bireyi aynı şekilde etkilememektedir. Bazı bireyler bu konuda düşüncelerini açıkça ifade ederken, bazıları da bu konuda konuşmaktan kaçınabilmektedir. Dışarıdan isteksizlik olarak da algılanabilen bu davranışların ardında başarısız olma korkusu, hayal kırıklığına uğrama endişesi ya da yeniden umut etmekten çekinme gibi duygular bulunabilmektedir. Bireylerin yaşadığı gelecek kaygısı yalnızca umutsuzlukla ilişkili olmamaktadır. Kişinin geleceğine önem vermesiyle veya yaşamında değiştirmek istediği durumlarla da ilişkili olabilir. Bu sebeple kişinin kaygısını anlamak için veya yardımcı olmak için sadece geleceğe dair somut planlarının olup olmadığını sormak yeterli olmayabilir. O planları düşünürken neler hissettiğini, belirsizliği nasıl anlamlandırdığını ve geleceğe ilişkin beklentilerinin ona nasıl hissettirdiğini de sorgulamak ve anlamak gerekebilir. Hayat İlerlerken Ben Neredeyim? Kimlik ve Özdeğer Algısı: Genç yetişkinlik, bireyin kendisini tanıma, hayatına yön verme, bağımsızlaşma çabalarının yoğunlaştığı bir dönemdir. Her kişi için bu dönem eğitim, iş ve bağımsızlaşmanın yaşandığı dönem olmayabilir; bazı kişiler için bu takvim daha geç olabilir. Herkes için bu dönemin belirli olduğu bir tarih yoktur. Buna rağmen kişi, bu dönemde eğitimde veya çalışma hayatında değilse kendisini akranlarından daha geride hissedebilir ve akranları ilerlerken kendisinin geride kaldığını düşünebilir. ‘Henüz bir işim yok’ düşüncesi zamanla ‘Başarısız biriyim’ düşüncesine dönüşürse, geçici bir yaşam koşulu benlik değerinin ölçüsünün yerini alabilir. Bu dönüşüm, kişinin kendisine yüklediği anlamda değişikliğe yol açar. Ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerle yapılan bir araştırmada bazı katılımcılar kendilerini yetersiz, değersiz veya çevrelerine karşı mahcup hissettiklerini ifade etmiştir (Şahin ve Boduroğlu, 2025). Bu ifadeler, gençlerin içinde bulundukları yaşam koşullarının kendilerine ilişkin değerlendirmelerini de etkileyebildiğini göstermektedir. Ancak özdeğer yalnızca mesleki konumla açıklanamaz. Bu sebeple bir genci anlamaya çalışırken ‘Ne yapıyorsun?’ sorusunun yanında ‘Bu süreçte nasıl hissediyorsun?’ sorusuna da yer açmak gerekir. Dışarıdan Sessizlik, İçeride Fırtına: Sosyal Geri Çekilme ve Yalnızlık: Gündelik yaşamda eğitim veya çalışma hayatının olmaması sosyal temasları da azaltabilmektedir. Bazen maddi olanaklar, bazen çevreden gelen sorulardan uzaklaşma isteği, bazen de kişinin kendi duygularıyla baş etmede zorlanması, bu sosyal temasların azalmasında etkili olabilmektedir. Böyle zamanlarda dışarıdan görünen sessizlik, içeride kişinin hiçbir şey hissetmediği anlamına gelmemektedir. Ne eğitimde ne çalışma hayatında olan gençlerle yapılan bir araştırmada bazı gençler sosyal çevrelerinden uzaklaştıklarını, günlük hayatlarının daraldığını, uyku düzenlerinin etkilendiğini ve zamanlarının önemli bölümünü evde geçirdiklerini anlatmıştır (Şahin ve Boduroğlu, 2025). Ancak sosyal ilişkilerin azalması her bireyde aynı psikolojik sonuçları doğurmamaktadır. Bu nedenle gençlerin yalnızca sosyal çevreleriyle ne sıklıkla görüştüklerine değil, bu ilişkiler içinde kendilerini ne kadar anlaşılmış ve desteklenmiş hissettiklerine de dikkat edilmelidir. Destek ile Baskı Arasında: Aile İlişkilerinin Psikolojik Yüzü: Aile, belirsizlik dönemlerinde hem güvenli bir dayanak hem de zorlayıcı beklentilerin hissedildiği bir alan olabilmektedir. Ailenin maddi ve duygusal desteği, gençlerin yalnız olmadığını hissetmelerine yardımcı olabilmektedir. Ama diğer bir yandan sürekli sorgulanmak, başkalarıyla karşılaştırılmak veya geleceğe yönelik onun adına kararlar verilmesi, gencin özerklik duygusunu zedeleyebilmektedir. Ne eğitimde ne çalışma hayatında olan gençlerle yapılan araştırmada bazı katılımcılar ailelerinin desteğini güçlü bir kaynak olarak tanımlarken, bazıları başkalarına yük olma düşüncesinin kendilerini yıprattığını anlatmıştır (Şahin ve Boduroğlu, 2025). Aileler tarafından verilen aynı destek ilişkisi içinde minnettarlık ve mahcubiyet bir arada bulunabilmektedir. Bu süreçte ailelerin de gençlerin geleceği ile ilgili kaygılanmaları ve çözüm üretmek istemeleri oldukça doğaldır. Ancak iyi niyetle sorulan sorular veya yapılan yönlendirmeler, gençlerin içinde bulundukları duygusal duruma bağlı olarak zaman zaman baskı şeklinde algılanabilmektedir. Bu sebeple aile içindeki iletişimde sadece geleceğe yönelik planlara değil, gencin bu süreçte neler hissettiğine de yer vermek önemli olmaktadır. Ailenin sunduğu maddi ve manevi destek kadar, gencin anlaşılmış hissetmesi ve kendi kararlarını verebilmesi de psikolojik açıdan çok değerlidir. Her Bekleyiş Bir Kırılganlık Değildir: Psikolojik Dayanıklılık: Eğitim ve istihdam dışında olan gençlerle yapılan araştırmada, eğitimine veya çalışma yaşamına devam eden gençlerin stresle başa çıkma ve kendini toparlama gücü düzeyleri arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Psikolojik dayanıklılık, her koşulda güçlü kalmak veya hiç kaygı yaşamamak anlamına gelmemektedir. Zorlayıcı duygularla baş edebilmek, gerektiğinde destek isteyebilmek ve belirsizliklere rağmen yaşamla kurulan bağı sürdürebilmek de psikolojik dayanıklılığın önemli noktalarıdır. Bu süreçte yaşanan güçlüklerin bireyin günlük yaşamını ve psikolojik iyi oluşunu belirgin biçimde etkilemesi durumunda profesyonel destek almak, duygularını anlamlandırmasına ve baş etme becerilerini güçlendirmesine yardımcı olabilir. ‘Ev genci’ kavramı, gençlerin eğitim ve çalışma hayatındaki mevcut durumlarını tanımlayabilir; ancak yaşadıkları kaygıları, taşıdıkları umutları ve geleceğe ilişkin beklentilerini tek başına açıklayamaz. Aynı bekleyiş içinde kimi genç kendisine yeni bir yön ararken, kimi genç için belirsizlik, daha ağır bir psikolojik yüke dönüşebilir. Bu nedenle gençleri yalnızca dışarıdan görünen koşullarla değerlendirmemek gerekir. Onların iç dünyasında olup bitenleri de düşünmeliyiz. Çünkü bir gencin hayatında ne yaptığı kadar, içinde bulunduğu dönemi nasıl yaşadığı da önemlidir.
Kaynakça
- KAYNAKÇA
- Şahin, M. ve Boduroğlu, G. (2025). Ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin (NEET) yaşam deneyimleri: Zorluklar, gereksinimler ve beklentiler. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 13(35), 54–68.
- Turgut, Ö. (2023). Eğitimde ve istihdamda yer almayan gençler (NEET) psikolojik olarak daha mı kırılgan? Beliren yetişkinlik dönemi temelinde bir inceleme. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(3), 2621–2640. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1178791


