Psikolog BulŞehrinde bir uzman

Görünmeyen Yük: Diyabetle Yaşamanın Psikolojik Yönleri

5 dk.okuma süresi
Görünmeyen Yük: Diyabetle Yaşamanın Psikolojik Yönleri

Görünmeyen Yük: Diyabetle Yaşamanın Psikolojik Yönleri

Bir hastalıkla yaşamak, yalnızca bedenin ihtiyaçlarına uyum sağlamak mıdır? Yoksa zamanla zihin, duyguların ve kişinin kendisiyle kurduğu ilişkinin de bu sürece dahil olduğu daha kapsamlı bir deneyim midir?

14 Kasım Dünya Diyabet Günü, diyabet konusunda farkındalık oluşturmak ve hastalığın fiziksel sağlık üzerindeki etkilerine dikkat çekmek açısından önemli bir gün. Ancak diyabeti anlamak, yalnızca kan şekeri değerlerine, beslenme düzenine veya tedavi süreçlerine odaklanmakla mümkün değil. Çünkü kronik bir hastalıkla yaşamak, kişinin gündelik yaşamından gelecek planlarına, sosyal ilişkilerinden benlik algısına kadar pek çok alanı etkileyebiliyor. Bu nedenle diyabetin görünmeyen, ancak en az fiziksel etkileri kadar dikkate alınması gereken bir boyutu daha var: Psikolojik yükü.

Her Gün Yeniden Karar Vermek: Zihinsel Yük

Diyabetli yaşayan bir birey için gün, çoğu zaman henüz yataktan kalkmadan başlayan bir yönetim sürecini beraberinde getirir. Kan şekeri değerlerini takip etmek, insülin veya ilaç kullanımını düzenlemek, öğünleri planlamak, fiziksel aktiviteyi hesaba katmak ve olası kan şekeri değişimlerine karşı hazırlıklı olmak… Bunların her biri tek başına küçük bir sorumluluk gibi görünse de sürekli tekrarlandığında önemli bir zihinsel yük oluşturabilir. Üstelik bu süreçte verilen kararların sonuçları her zaman öngörülebilir değildir. Kişi tüm önerilere dikkat ettiği halde kan şekeri hedeflediği aralıkta olmayabilir. Bazen beklenmedik bir düşüş, bazen de açıklamakta zorlandığı bir yükseliş yaşanabilir. İşte tam bu noktada, hastalık yönetimi yalnızca fiziksel bir takip olmaktan çıkar ve duygusal bir mücadeleye dönüşebilir. Bu da bizi diyabet distresi konusuna getirir.

Diyabet Distresi: Hastalıktan Yorulmak, Vazgeçmek Değildir

Diyabet distresi, bireyin hastalığın sürekli yönetilmesi gerekliliği karşısında yaşadığı duygusal zorlanmayı ifade eder. Kan şekeri değerleriyle ilgili kaygılar, tedavinin getirdiği sorumluluklar, komplikasyon gelişme korkusu, hedeflere ulaşamama hissi ve hastalığın yaşam üzerindeki kontrolü bu zorlanmanın kaynakları arasında yer alır. Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir. Diyabet distresi depresyonla aynı şey değildir. Depresyon daha geniş bir belirti örüntüsünü kapsarken diyabet distresi doğrudan hastalıkla yaşama ve onu yönetme sürecine ilişkin duygusal yükü ifade eder. Bununla birlikte iki durum bir arada görülebilir ve birbirini etkileyebilir. Bazen kişi tedavisini sürdürmekte zorlanabilir, kan şekeri ölçümlerini erteleyebilir veya bir süre hastalığıyla ilgilenmek istemeyebilir. Bu davranışları yalnızca motivasyon eksikliği ya da sorumsuzluk olarak değerlendirmek, yaşanan psikolojik süreci gözden kaçırmamıza neden olur. Çünkü bazen kişi hastalığını yönetmeyi bilmediği için değil, sürekli yönetmek zorunda kaldığı için zorlanır.

Kontrol Etme Çabası ve Suçluluk Duygusu

Kronik hastalıklarla yaşarken kontrol ihtiyacı oldukça anlaşılırdır. Kişi bedeninde olup bitenleri takip ederek belirsizliği azaltmaya, olası riskleri önlemeye ve yaşamını mümkün olduğunca öngörülebilir hale getirmeye çalışır. Ancak kontrol etme çabası zamanla kişinin kendisine yönelik baskısını da artırabilir. Özellikle kan şekeri değerlerinin istenilen aralıkta olmadığı durumlarda birey, yaşadığı değişimleri kişisel başarısızlığı olarak yorumlayabilir. “Yine beceremedim/başaramadım”, “Kendime iyi bakamıyorum”, “Ben bu işten anlamıyorum” gibi düşünceler, hastalık yönetiminin yarattığı yükü suçluluk duygusuyla daha da ağırlaştırabilir. Oysa diyabet yönetimi her zaman doğrusal ilerleyen bir süreç değildir. Biyolojik, çevresel, duygusal ve yaşam koşullarına ilişkin pek çok değişken bu süreci etkileyebilir. Dolayısıyla tek bir ölçüm ya da olumsuz bir gün, kişinin çabasını veya kendine gösterdiği özeni tanımlamaz.

Burada öz şefkat kavramı önem kazanır. Öz şefkat, kişinin zorlandığı anlarda kendisini yargılamak yerine yaşadığı güçlüğü anlamaya çalışmasıdır. Bu yaklaşım, sorumluluklardan vazgeçmek değil, kendisiyle daha destekleyici bir ilişki kurarak süreci sürdürülebilir hale getirmektir.

Sosyal Çevre: İyi Niyet Her Zaman Destek Değildir

Diyabetin psikolojik boyutu yalnızca bireyin kendi iç dünyasıyla sınırlı değildir. Aile, arkadaşlar, iş ortamı ve sosyal çevrenin yaklaşımı da hastalıkla yaşama deneyimini önemli ölçüde etkiler. “Bunu yememelisin”, “Şunu kullanmak şekeri düşürüyormuş”, “Biraz dikkat etsen düzelirsin”, “Sinirli gibisin şekerin mi yüksek” gibi ifadeler çoğu zaman iyi niyetle söylenebilir. Ancak sürekli denetlenmek, sorgulanmak veya davranışlarının hastalık üzerinden değerlendirilmesi kişide anlaşılmama ve yargılanma hissi oluşturabilir. Destek olmak, kişinin yerine karar vermek veya yaşamını sürekli kontrol etmek değildir. Bazen yalnızca dinlemek, bazen ihtiyaç duyduğu alanı tanımak, bazen de hastalığın günlük yaşamda ne kadar yer kapladığını anlamaya çalışmak çok daha değerlidir. Çünkü diyabetli bir birey, hastalığından ibaret değildir. Bir mesleği veya öğrencilik hayatı, ilişkileri, hayalleri, tercihleri ve hastalıktan bağımsız bir yaşamı vardır. Sosyal çevrenin bu bütünlüğü görebilmesi, psikolojik iyi oluş açısından önemli bir destek sağlar.

Psikolojik destek sürecinde kişinin hastalıkla kurduğu ilişkiyi anlamak, kontrol edebildiği ve edemediği alanları ayırt etmesine yardımcı olmak, gerçekçi beklentiler geliştirmek ve baş etme becerilerini güçlendirmek önemlidir. Bunun yanı sıra aile ve sosyal çevrenin sürece dahil edilmesi de ihtiyaç duyulan durumlarda destekleyici olabilir. Burada amaç kişinin yorulabileceğini, kaygılanabileceğini, öfkelenebileceğini veya bir süre hiçbir şey yapmak istemeyebileceğini kabul edebileceği güvenli bir alan oluşturmaktır. Çünkü kronik bir hastalıkla yaşamak, her gün aynı motivasyonla hareket edebilmek anlamına gelmez. Önemli olan, zorlanılan dönemlerde kişinin kendisini başarısız olarak tanımlamadan yeniden destek bulabilmesidir.

Sonuç olarak…

14 Kasım Dünya Diyabet Günü bize diyabet konusunda farkındalığın yalnızca hastalığı tanımakla sınırlı kalmaması gerektiğini hatırlatıyor. Diyabetle yaşayan bireylerin tedaviye erişimi, düzenli sağlık takibi ve doğru bilgilendirilmesi kadar psikolojik ihtiyaçlarının da görülmesi gerekiyor.

Belki de diyabetli birine sorulabilecek en anlamlı sorulardan biri şudur. “Yorulduğun zaman bunaldığını hissettiğinde dinlenebiliyor musun?”

Çünkü bazen bir insanın ihtiyacı yeni bir tavsiye, yeni bir kontrol listesi veya daha fazla hatırlatma değildir. Anlaşılmak, yargılanmadan dinlenmek ve yaşadığı güçlüğün fark edilmesidir.

Aşkın Çisem Özgüler Aşkın Çisem Özgüler
Psikoloji lisans eğitimimi %100 İngilizce olarak İzmir Ekonomi Üniversitesi’nde tamamladıktan sonra özel bir kurumda ağırlıklı olarak otizm ve başka nörogelişimsel bozukluklar yaşayan çocuklarla ve ebeveynleriyle çalıştım. Sonrasında Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi’ndeki yüksek lisansımı Çalışma Belleği Kapasitesini Artırmaya Yönelik uygulamış olduğum tez çalışmasıyla tamamladım ve hem çocuklarla hem yetişkinlerle hem ailelerle hem de çiftlerle çalışmaya devam ettim. Bu süre zarfında Bilişsel Davranışçı Terapi, Aile Danışmanlığı, Cinsel Terapi ve EMDR eğitimlerimi tamamlayarak bu eğitimleri sunmuş olduğum danışmanlık hizmetlerine entegre ettim. Günümüzde online ve yüz yüze olacak şekilde çocuklar için ve yetişkinler için danışmanlık hizmetleri sunmaya devam etmekteyim.
Psikolog Rehberi Uzman Psikolog · Konak, İzmir · Yüz yüze ve online

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!