Psikolog BulŞehrinde bir uzman

Açlığın Ötesinde: Anoreksiya Nervozaya Psikanalitik Bir Bakış

6 dk.okuma süresi
Açlığın Ötesinde: Anoreksiya Nervozaya Psikanalitik Bir Bakış

Bazen insanın susturduğu şey açlığı değil, ifade edemediği duygularıdır. Anoreksiya nervozada yemek, yalnızca beslenmeyle ilgili olmaktan çıkabilir; kişinin kendisiyle, bedeniyle ve başkalarıyla kurduğu ilişkinin bir parçasına dönüşebilir. Dışarıdan bakıldığında kilo alma korkusu ve yemek yemeyi kısıtlama davranışı görülürken, kişinin iç dünyasında çok daha karmaşık süreçler yaşanıyor olabilir.

Anoreksiya nervoza; enerji alımının kısıtlanması, belirgin kilo düşüklüğü, kilo almaya yönelik yoğun korku veya kilo artışını engelleyen davranışlar ve beden ağırlığına ilişkin değerlendirmelerde bozulmayla karakterize ciddi bir yeme bozukluğudur. Psikanalitik yaklaşım ise görünen belirtilerin ötesine geçerek şu soruyu sorar: Kişi, yemekle ve bedeniyle kurduğu bu ilişki aracılığıyla ruhsal dünyasında neyi düzenlemeye çalışıyor olabilir?

Psikanalitik kurama göre insan davranışları yalnızca bilinçli kararlarla açıklanamaz. Farkında olunmayan çatışmalar, erken dönem ilişkiler ve savunma mekanizmaları da kişinin yaşantısını etkileyebilir.

Klasik psikanalitik açıklamalarda anoreksiya; bağımlılık ve bağımsızlık arasındaki çatışmalar, bedensel olgunlaşmaya ilişkin kaygılar ve dürtülerin kontrol edilmesiyle ilişkilendirilmiştir. Özellikle ergenlik döneminde değişen beden, cinsellik ve yetişkinliğe geçiş bazı kişilerde yoğun ruhsal çatışmaları harekete geçirebilir.

Bu bakış açısıyla yemek yemeyi reddetmek, kimi zaman kişinin kendi bedeni üzerinde mutlak bir söz hakkı kurma çabası olarak yorumlanır. Yaşamın diğer alanlarında güçsüzlük hisseden biri için açlığı kontrol edebilmek, geçici bir yeterlilik ve hâkimiyet duygusu sağlayabilir.

Ancak bu açıklamalar her anoreksiya hastası için geçerli değildir. Psikanalitik kuramın sunduğu bu anlamlar, hastalığın kanıtlanmış tekil nedenleri değil, bireysel değerlendirmede ele alınabilecek unsurlar olarak düşünülebilir.

Nesne ilişkileri kuramı ve çağdaş psikodinamik yaklaşımlar, kişinin erken dönem bakım verenleriyle kurduğu ilişkilerin benlik gelişimindeki önemini vurgular.

Çocuk, ihtiyaçlarının fark edildiği ve duygularının anlaşılabildiği ilişkiler içerisinde zamanla kendi içsel yaşantısını tanımayı öğrenir. Bu süreçte yaşanan güçlüklerin bazı bireylerde duyguları tanıma, ihtiyaçlarını ifade etme ve ilişkilerde güven geliştirme kapasitesiyle bağlantılı olabileceği düşünülmektedir.

Tasca ve Balfour (2014), yeme bozukluklarını bağlanma örüntüleri, olumsuz duygulanım ve işlevsel olmayan baş etme mekanizmaları çerçevesinde ele almıştır. Bu modele göre yeme davranışı, bazı kişilerde zorlayıcı duygularla baş etmenin bir yolu hâline gelebilir. Örneğin kişi, öfkesini ifade etmekte, başkalarından yardım istemekte ya da kendi ihtiyaçlarını fark etmekte zorlanırken, yemek üzerindeki kontrolü aracılığıyla bir tür güvenlik hissi yaşayabilir.

Burada önemli bir ayrım vardır: Anoreksiyayı doğrudan ebeveyn tutumlarına bağlamak doğru değildir. Hastalığın gelişiminde genetik yatkınlık, biyolojik süreçler, kişilik özellikleri ve toplumsal etkenler de rol oynar.

Psikodinamik açıdan anoreksiyanın dikkat çekici yönlerinden biri, bedensel yaşantı ile duygusal yaşantı arasındaki ilişkidir.

Bazı bireyler için açlık, yalnızca fiziksel bir duyum değildir. Kontrol, başarı, güvenlik veya duygusal sıkıntıdan uzaklaşma hissiyle birleşebilir. Böylece başlangıçta rahatlatıcı görünen kısıtlama davranışı, zaman içerisinde kişinin yaşamını giderek daraltan bir döngüye dönüşebilir.

Oldershaw ve arkadaşları (2019), anoreksiya nervozayı ele aldıkları çalışmalarında duygusal farkındalık ve duyguları işleme güçlüklerinin hastalığın sürdürülmesindeki olası rolünü tartışmıştır.

Bu yaklaşım, anoreksiyanın yalnızca zayıf olma arzusundan ibaret olmadığını hatırlatır. Bununla birlikte, açlığın ve yetersiz beslenmenin kendisi de düşünce süreçlerini, duyguları ve davranışları etkileyerek hastalığın sürmesine katkıda bulunabilir.

Anoreksiya Nervoza Tedavisinde Psikodinamik Terapi

Psikodinamik psikoterapide amaç, yalnızca kişinin ne kadar yemek yediğini konuşmak değildir. Yeme davranışının kişinin ruhsal yaşamındaki işlevini anlamak, ilişkisel örüntülerini fark etmek ve duygularını daha sağlıklı biçimde düzenleyebilmesini desteklemektir. Terapi sürecinde kişinin kendisiyle ilgili katı inançları, ayrışma ve yakınlık konusundaki çatışmaları, utanç duyguları ve kontrol ihtiyacı ele alınabilir.

Terapist ile danışan arasında gelişen ilişki de bu çalışmanın önemli bir parçasıdır. Danışanın yardım kabul etmekte zorlanması, anlaşılmadığını hissetmesi veya kontrolü kaybetmekten korkması, terapi ilişkisinde de ortaya çıkabilir. Bu yaşantılar güvenli bir terapötik ortamda anlaşılmaya çalışılır.

Anoreksiya tedavisinde kullanılan yapılandırılmış yaklaşımlardan biri Odaklanmış Psikodinamik Terapi (FPT) yöntemidir. Zipfel ve arkadaşlarının (2014) 242 yetişkinle yürüttüğü ANTOP araştırmasında, odaklanmış psikodinamik terapi, geliştirilmiş bilişsel davranışçı terapi ve optimize edilmiş olağan tedavi karşılaştırılmıştır. Üç grupta da kilo artışı gözlenmiş, kilo artışı bakımından gruplar arasında anlamlı bir üstünlük saptanmamıştır. Psikodinamik terapi grubunda ise tedaviden 12 ay sonraki değerlendirmede iyileşme oranı açısından olumlu sonuçlar bildirilmiştir.

Bu bulgular psikodinamik terapinin anoreksiya tedavisinde kullanılabilecek seçeneklerden biri olduğunu desteklemekle birlikte, diğer yaklaşımlardan genel olarak daha etkili olduğunu göstermemektedir.

Ayrıca anoreksiya nervoza ciddi fiziksel riskler taşıdığından, psikoterapi tek başına yeterli kabul edilmemelidir. Tıbbi izlem, beslenme rehabilitasyonu ve gerektiğinde psikiyatrik destek tedavinin ayrılmaz parçalarıdır.

Anoreksiya nervozadan iyileşme, sağlıklı beslenmenin ve bedensel toparlanmanın yeniden sağlanmasını gerektirir. Ancak psikolojik iyileşme, kişinin kendilik değerini yalnızca kilosu, görünümü veya kontrol edebildikleri üzerinden tanımlamaktan uzaklaşmasını da kapsar.

Psikodinamik yaklaşımın katkısı, kişinin bedeniyle kurduğu ilişkinin ardındaki duygusal ve ilişkisel anlamları keşfetmesine alan açmasıdır.

Çünkü bazen iyileşme, yalnızca açlığa son vermek değil; kişinin kendi ihtiyaçlarını fark etmeyi, duygularına yer açmayı ve yardım alabilmeyi öğrenmesidir. Belki de asıl dönüşüm, beden üzerindeki kontrolün artmasında değil, insanın kendi iç dünyasıyla daha güvenli bir ilişki kurabilmesindedir.

Kaynakça

  • Amianto, F., Northoff, G., Abbate Daga, G., Fassino, S., & Tasca, G. A. (2016). Is anorexia nervosa a disorder of the self? A psychological approach. Frontiers in Psychology, 7, 849. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.00849
  • Oldershaw, A., Lavender, T., Sallis, H., Stahl, D., & Schmidt, U. (2015). Emotion generation and regulation in anorexia nervosa: A systematic review and meta-analysis of self-report data. Clinical Psychology Review, 39, 83–95. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2015.04.005
  • Oldershaw, A., Startup, H., & Lavender, T. (2019). Anorexia nervosa and a lost emotional self: A psychological formulation of the development, maintenance, and treatment of anorexia nervosa. Frontiers in Psychology, 10, 219. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00219
  • Tasca, G. A., & Balfour, L. (2014). Eating disorders and attachment: A contemporary psychodynamic perspective. Psychodynamic Psychiatry, 42(2), 257–276. https://doi.org/10.1521/pdps.2014.42.2.257
  • Zipfel, S., et al. (2014). Focal psychodynamic therapy, cognitive behaviour therapy, and optimised treatment as usual in outpatients with anorexia nervosa (ANTOP study): Randomised controlled trial. The Lancet, 383(9912), 127–137. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(13)61746-8
Aslı Kayaaltı Aslı Kayaaltı
Aslı Kayaaltı, 2006 yılından itibaren psikolojinin pek çok farklı alanında deneyim kazanmış olan uzman psikolog Aslı Kayaaltı, 2013’ten sonra çocuk, ergen ve yetişkin psikoterapisi ile çift-aile terapisi üzerine yoğunlaşmıştır. Son yıllarda travma, ölüm ve yas konularına dair çalışmalarını arttıran Kayaaltı, güncel konularda da psikoloji yazıları yazmaktadır. Yazılarında ve psikoterapilerinde bireylerin hayatın hızlı akışı içinde daha farkındalıklı, psikolojik olarak esnek ve güçlü olmalarını amaçlamaktadır. Her adımda insanın içsel dünyasına dokunarak bilişsel ve duygusal iyileşmesini desteklemeyi hedeflemektedir.
Psikolog Rehberi Psikolog · Pamukkale, Denizli · Yüz yüze ve online

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!