YALNIZ KALMAMAK İÇİN KENDİNDEN VAZGEÇMEK: ÇOCUKLARDA ARKADAŞLIK İHTİYACI
Bir grup çocuk, arkadaşlarından birinin adıyla dalga geçiyor. O da rahatsız olmasına rağmen onlarla birlikte gülüyor. Çünkü itiraz ederse bir sonraki oyuna çağrılmayacağından korkuyor.
Eve geldiğinde annesi gününün nasıl geçtiğini soruyor. “İyiydi, arkadaşlarımla oynadım,” diyor. Belki gerçekten oynamıştır ama kimse onun o sırada neler hissettiğini bilmiyordur.
Peki, bir çocuk arkadaşları tarafından kabul edilmek için kendi duygularını ne zaman geri plana atmaya başlar?
Bir Gruba Ait Olmak Uğruna…
Çocuklukta arkadaşlık, yalnızca birlikte oyun oynamak değildir. Çocuk, arkadaşlarıyla kurduğu ilişkiler içinde kendini tanır, başkalarını anlamayı öğrenir ve bir yere ait olduğunu hisseder. Bu nedenle dışlanmak ya da arkadaşlarını kaybetmek, bir çocuk için düşündüğümüzden çok daha zorlayıcı olabilir.
Bazen bu korku, çocuğun istemediği şeylere evet demesine, kendisiyle dalga geçildiğinde gülümsemesine ya da rahatsız olduğu hâlde sessiz kalmasına neden olabilir. Dışarıdan bakıldığında uyumlu görünen çocuk, aslında kabul edilmek uğruna kendinden bir şeyler eksiltiyor olabilir.
Elbette arkadaşlık, zaman zaman ödün vermeyi gerektirir. Ancak burada önemli bir ayrım vardır: Çocuk, arkadaşlığı sürdürmek için mi uzlaşıyor, yoksa reddedilmemek için kendi duygularını sürekli mi bastırıyor?
“Hayır Dersem Beni Hâlâ İsterler mi?”
Bir çocuğa “Kendini savunmalısın.” demek kolaydır. Ancak onun için itiraz etmek, yalnızca bir davranışı değiştirmek değil, arkadaşlarını kaybetme ihtimalini göze almak anlamına gelebilir.
Bu nedenle çocuğu hemen çözüm bulmaya yönlendirmek yerine onu anlamaya çalışmak önemlidir. “Sana öyle seslenmeleri hoşuna gitmedi mi?” ya da “İstemediğin bir şeye hayır dediğinde ne olacağından korkuyorsun?” gibi sorular, çocuğun kendi duygularını fark etmesine yardımcı olabilir.
Çocuğun evde de her zaman uyumlu olmak zorunda hissetmemesi gerekir. Fikrini söyleyebildiği, itiraz ettiğinde dinlendiği ve hayır dediğinde sevgisini kaybetmediğini deneyimlediği bir ilişki, arkadaşlıklarında da kendi sınırlarını korumasına destek olabilir.
Her Gruba Ait Olmak Zorunda Değiliz
Bazen çocukların yaşadığı dışlanmayı yalnızca sosyal becerilerindeki bir eksiklikle açıklamaya çalışırız. Oysa her zaman sorun çocuğun neyi yanlış yaptığı değildir; içinde bulunduğu grubun dinamikleri de önemlidir.
Çocuğa yeni arkadaşlıklar kurabileceği alanlar açmak, farklı ortamlarda kendini ifade etmesini desteklemek ve gerektiğinde okuluyla iş birliği yapmak bu süreçte önem taşır. Amaç, çocuğu her gruba kabul ettirmek değil, kendisini olduğu gibi gösterebildiği ilişkiler kurabilmesine yardımcı olmaktır.
Çünkü sağlıklı bir arkadaşlıkta çocuk yalnızca sevilmez; aynı zamanda kendisi olabilir, istemediği bir şeye hayır diyebilir ve rahatsızlığını dile getirebilir.
Belki de çocuklara sormamız gereken soru yalnızca “Arkadaşlarınla aran nasıl?” değildir.
“Arkadaşlarının seni sevmesi için kendinden bir şeyleri saklamak zorunda hissediyor musun?”
Bazen bir çocuğun kendisini yeniden bulması, ona hemen nasıl davranması gerektiğini anlatmamızla değil, kendisi olabildiği bir yerde onu gerçekten dinlememizle başlar.
Kaynakça
- Downey, G., Lebolt, A., Rincón, C., & Freitas, A. L. (1998). Rejection sensitivity and children's interpersonal difficulties. *Child Development, 69*(4), 1074–1091. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1998.tb06161.x
- Gifford-Smith, M. E., & Brownell, C. A. (2003). Childhood peer relationships: Social acceptance, friendships, and peer networks. *Journal of School Psychology, 41*(4), 235–284. https://doi.org/10.1016/S0022-4405(03)00048-7
- Groh, A. M., Fearon, R. M. P., Bakermans-Kranenburg, M. J., van IJzendoorn, M. H., Steele, R. D., & Roisman, G. I. (2014). The significance of attachment security for children's social competence with peers: A meta-analytic study. *Attachment & Human Development, 16*(2), 103–136. https://doi.org/10.1080/14616734.2014.883636
- McLachlan, J., Zimmer-Gembeck, M. J., & McGregor, L. (2010). Rejection sensitivity in childhood and early adolescence: Peer rejection and protective effects of parents and friends. *Journal of Relationships Research, 1*(1), 31–40. https://doi.org/10.1375/jrr.1.1.31