İlk kez yere düştüğümüz anı hatırlamıyoruz. Nerede olduğumuzu, kimin yanımızda durduğunu, kalkarken hangi yüze baktığımızı da. Yine de bugün bir işte hata yaptığımızda, birinden olumsuz yanıt aldığımızda ya da bir şeye yeniden başlamaya çalıştığımızda içimizden cümleler geçiyor: “Bir daha dene.” “Yine yapamadın.” “Biraz dur, canın yandı.”
Bu sesleri nereden öğrendik?
Yürümeye çalışan bir çocuğun dengesini kaybedip yere oturduğunu düşünelim. Önce şaşırıyor, sonra yüzünü kaldırıyor. Yanındaki yetişkin telaşla onu yerden mi kaldırıyor? Düştüğünü fark edip yanına geliyor, korkusunu anlamaya çalışıyor ve yeniden denemek isteyip istemediğini görmesi için ona zaman mı tanıyor?
Çocuğun güven duyması için her düşüşün önlenmesi gerekmez. Bazen ihtiyaç duyduğu şey, canı yandığında bunun görülmesi ve ayağa kalkmaya hazır olana kadar birinin yanında kalmasıdır. Sonra kendi ellerini yere koyup doğrulduğunda, yaptığı şeyi de hissedebilir: “Zorlandım, yardım aldım ve yeniden denedim.”
Tek bir an bütün hikayemizi yazmaz. Fakat benzer karşılaşmalar tekrarlandıkça, zorlandığımızda başımıza ne geleceğine dair bir beklenti oluşabilir. Bisikletten düştüğümüzde biri bisikleti hemen elimizden almış olabilir. Ya da önce yaralanıp yaralanmadığımıza bakıp biraz dinlenmek isteyip istemediğimizi sormuştur. Sınıfta yanlış cevap verdiğimizde gülüşmeler duymuş olabiliriz. Belki de öğretmen düşünmek için bize zaman vermiştir. Böyle anlarda yalnızca bir beceriyi öğrenmeyiz; hata yapmanın nasıl karşılandığını da öğreniriz.
Yalnızca görünür hatalar değil, duygularımızın nasıl karşılandığı da iz bırakabilir. Üzgün olduğumuzda “Bunda ağlanacak ne var?” duymak, bir sonraki sefer anlatmak yerine susmayı daha kolay bir seçenek haline getirebilir. Birinin “Üzüldüğünü görüyorum” deyip hemen çözüm üretmeye çalışmadan dinlemesi ise zor bir duyguyla tek başımıza kalmadığımızı hissettirebilir. Çünkü yeniden denemek bazen yürümek kadar görünür değildir. Reddedilme ihtimalini göze alıp birine yaklaşmak, yarım bıraktığımız bir hayale dönmek ya da “Bunu tek başıma yapamıyorum” diyebilmek de yeniden denemektir.
Bu deneyimler büyüdükçe başka yerlere taşınabilir. İlk iş görüşmemiz olumsuz geçtiğinde “Benden olmaz” diye düşünmek kolaylaşabilir. Bir arkadaşımızla yaşadığımız anlaşmazlıkta yanlış bir şey söylemekten korkup susabiliriz. Ya da sesimiz titreyerek de olsa konuşmayı, yanlış anlaşılınca yeniden anlatmayı deneyebiliriz. O anda kendimize nasıl seslendiğimiz, bazen daha önce bize nasıl seslenildiğinin izlerini taşır.
Bazılarımız çok erken toparlanmayı öğrenmiştir. Ağlamamayı, kimseyi beklememeyi, yardım istemeden halletmeyi… Bunlar bir zamanlar işe yaramış olabilir. Ancak dışarıdan güçlü görünen bu alışkanlığın içinde, “Zorlanırsam yalnız kalırım” korkusu da bulunabilir. Bugün yeniden denemek gözümüzde büyüyorsa, bunu yalnızca cesaret eksikliği diye adlandırmak kendimize haksızlık olur. Belki de önce, düşmenin bizim için ne anlama geldiğini anlamaya ihtiyacımız vardır.
Öğrendiklerimiz son söz olmak zorunda değil. Bizi dinleyen bir arkadaş, hatamızı yüzümüze vurmadan konuşan bir çalışma arkadaşı, zorlandığımızı söylediğimizde yanımızda kalan biri yeni bir deneyim sunabilir. Kendi sesimiz de yavaş yavaş değişebilir. “Yine yapamadın” yerine “Bu kez olmadı; neye ihtiyacım var?” diye sorabiliriz. Küçük denemeler de bu değişime eşlik eder: Ertelediğimiz bir başvuruyu yapmak, yarım kalan bir konuşmaya geri dönmek, yardım istemek ya da hazır değilsek biraz beklemek.
Yeniden kalkmak her zaman hemen ayağa fırlamak değildir. Bazen canımızın yandığını kabul edip güvende hissettiğimizde bir adım daha atmaktır. Belki yeniden denemeye de tam burada inanırız: Düştüğümüzde yalnız bırakılmak zorunda olmadığımızı, zamanla kendimize de eşlik edebileceğimizi gördüğümüzde.