Psikolog BulŞehrinde bir uzman

Persona ve Gölge Arketipleri Çerçevesinde Gülü Dikeniyle Sevmek

5 dk.okuma süresi
Persona ve Gölge Arketipleri Çerçevesinde Gülü Dikeniyle Sevmek

Yemyeşil yaprakların çevrelediği bir gülün görüntüsü, onu seyreden kişiyi büyüledi. Büyülenmiş bir şekilde uzanan el, gülü koparıp koklamak, renkli yapraklarını yakından incelemek istedi. Gülü kopardı ancak hesaba katmadığı bir şey vardı: Yeşil gövdedeki dikenler! Sivri uçlar avucuna ve parmaklarına battı, canı acımıştı. İçini kaplayan öfkeyle gülü rastgele bir yere fırlattı, gözünde artık onun hiçbir güzelliği kalmamıştı. Yere atılıp ayaklar altında ezilen gül de dikenlerini suçladı, onlar yüzünden sevilmediğine inandı. Dikenlerinden nefret etti, onları yeşil yaprakların arasına gizlemeye çalıştı ve ardından kendi öz değerinden vazgeçti.

Arketip: İnsanlığın ortak hafızası ve kişiliğin en derin katmanı olan kolektif bilinçdışının kapsadığı, bireyin benliğini ve kişiliğini şekillendiren evrensel örüntülerdir; self (öz-benlik), gölge, persona, anima/animus adlı dört ana arketip vardır.

Gülün Dışarıdan Görünüşü: Persona Arketipine Kuşbakışı

Tıpkı gülün dikeninden nefret ettiği gibi herhangi bir birey de toplumdan dışlanma kaygısıyla, aynı gülün dikenlerini yaprakların arasına gizlediği gibi, kendi kusurlarını bir maskenin ardına gizler. Bu maske, tiyatroda da kullanılan persona maskesidir. Persona arketipi, idealize edilmiş benliktir; topluma yani dış dünyaya sunulan yüz, diğer bir deyişle toplumsal rollerdir. Bir birey, okuldayken öğrenci, bir dostunun yanında dost, anne-babasının yanında evlat, eşinin yanında eş, çocuğunun yanında ise ebeveyn personasına bürünür. Yani aslında hepimizin hayatın her bir kademesinde topluma uyum sağlayabilmek için üstlendiğimiz rollerimiz vardır. Toplumun bizden beklentilerini karşılayabilmek ve evrene uyum sağlayabilmek oldukça önemlidir ancak persona olarak adlandırılan bu sosyal maskelerde benlik için tehdit unsuru oluşturabilecek bir nokta vardır: Üstlenilen roller, bireyin öz benliğinin önüne geçmemelidir. Gün içerisinde öyle anlar gelir ki birey birden fazla maske takmaktan hangi yüzün gerçek kendine ait olduğunu karıştırır ve o an beklenen tehdit unsuru ortaya çıkar; kişinin öz benliğiyle arasındaki bağ zayıflamaya başlar.

Dikenden Nefret Etmek: Gölge Arketipine Kuş Bakışı

Arketiplerden birisi olan gölge, gülün dışladığı dikenin ta kendisidir. Bireyin “Keşke bu özelliğe sahip olmasaydım” diyerek herkesten gizlediği, içten içe yok etmeye çalıştığı tarafıdır. Benliğin karanlık yüzü, patolojik rahatsızlıkların ortaya çıkış noktasıdır. Dışarıdan persona maskesini takınan birey, içten içe gölge benliğiyle savaşır, onu sarmaya çalışan karanlıkla baş etmeye çalışır. Birey bu savaşı kazanabilmek için birtakım yöntemler kullanır. Bastırma, yansıtma (projekte etme), başkasına yöneltme ise bu yöntemlerden bazılarıdır.

Bastırma: Kişi, karanlık yönünü kabullenmek istemez; çareyi onu bastırmakta ve bilinçdışının derinliklerine itelemekte bulur. Tıpkı gülün dikenini yapraklarının arasına gizlediği gibi o da kendi gölgesini itip baskılamaya çalışır.

Yansıtma (projekte etme): Kişi, karanlık yönüne tahammül edemez ve aynı karanlığı başkalarında görürse o an suçu direkt ona atarak kendi benliğinin özünü aklamaya çalışır. Böylece kendi dikeninden kaçmak için başkasının dikenine karşı savaş açar.

Başkasına yöneltme: Gülün kendisini yaralayıp koparan elin sahibindense başka bir nesneye öfkesini yönelttiği gibi kişi, kendini yargılayan kaynağa tepkisini göstermekten kaçınır. Asıl hedefi yerine suçlayacak başka bir nesne yahut kişi arar ve bütün tepkisini o varlığa yönelterek içindeki karanlığın yarattığı duygusal karmaşayla başa çıkmaya çalışır.

Karanlıkla Savaş: Gölge Benlikle Yüzleşme

Birey, yaşamı boyunca gölge benliğine karşı savaş verir. Gölge benlik hiçbir zaman üstün gelmemeli ve yarattığı karanlık bu savaştan galip ayrılmamalıdır. Toplumu bozan, sosyal çürümeye sebep olan olayların temelinde genellikle gölge benliğin beslenip büyümesi ve bu savaşı kazanması yatar. Fakat aynı zamanda bu karanlık yapı tamamen de yok edilmemelidir. Gölgeyi bastırıp bilinçdışının derinliklerine itelemek onun etkenliğinin tamamen azaldığı anlamına gelmez. Aksine bastırmak, karanlığı bilinçdışında daha çok beslenerek katlanmış bir öfke patlamasıyla yeniden yüzeye çıkartır ve bu da patolojik dışa vurumlara neden olur. Bu yüzden kişinin gölge benliğiyle anlaşabilmesi için onunla yüzleşmeye ihtiyacı vardır. Carl Jung, olgunlaşmanın gölge arketipini tamamen yok etmek değil; bireyin benlik bütünleşmesi için onun varlığıyla yüzleşerek onu kabul etmek olduğunu söyler. Aradaki denge çok ince bir temel üstüne kurulur, gölge benlik ne çok besleyerek şişirilmeli ne de tamamen yok edilmelidir.

Gülü Dikeniyle Sevmek, Gölge Benliği Kabulleniş ve Benlik Bütünleşmesi

Gül, dikenin batıcılığını bastırmak yerine, onu kendinin bir parçası olarak görmeli ve yüzleşip barışmalıdır. Yadsıdığı dikeninin varlığıyla yüzleşip onunla birlikte bir bütün olabildiğini kavradığı ve bunu kabul ettiği zaman, onun yüzünden kaybettiği öz değerini geri kazanmaya başlar. Birey, gölge benliğiyle yüzleşip onu inkâr etmeyi bıraktığı ve varlığını kabul ettiği zaman benlik savaşı dinginleşmeye başlar. Ancak bu şekilde kişilik çatışması yaşayan birey, kendi öz benliğine karşı açtığı savaşta bir uzlaşma yolu bulur, benlik bütünleşmesi gerçekleşmeye başlar.

Ayşe Karabulut Ayşe Karabulut
31 Mar 2005 tarihinde Antalya’da doğdu. Lisans eğitimine Selçuk Üniversitesi Psikoloji Bölümünde devam etmektedir. Yazı yazmak ve edebiyat küçük yaşlardan itibaren hayatının ayrılmaz bir parçası olmuştur. Deneme, öykü, roman, şiir türlerinde eserler kaleme almaktadır. Yazmaya olan tutkusunu, psikoloji alanında ilerlemeyi planladığı kariyeriyle harmanlamayı hedeflemektedir. Psychology Times Türkiye'de, psikolojinin alt alanlarındaki kuramsal bilgilerin hayatın içindeki yansımalarını ve dinamiklerini okurlarla buluşturmaktan keyif almaktadır.

Cevap Ver

Lütfen isminizi buraya giriniz
Yanlış bir e-posta adresi girdiniz!
Lütfen e-posta adresinizi buraya girin

Lütfen yorumunuzu giriniz!