“Yas tutmaktan tamamen kaçınanlardan bazıları, sonunda çöker – çoğunlukla bir çeşit depresyonla” (John Bowlby, 1982, aktaran Maraş, 2014).
Depresyonun Ciddiyeti: Depresyonla Yaşayan Kişi Sayısı Yaklaşık 322 Milyondur
Depresyon kelimesi, Latince “bastırmak” anlamına gelen “deprimere” kelimesinden türetilmiştir (Gilbert, 2016). Depresyon; bireylerin hislerini, düşüncelerini ve deneyimlerini yapılandırmalarına bağlı olarak ortaya çıkan olumsuz farklılıklar şeklinde tanımlanmaktadır. Günümüzde melankoli, özellikle kayıp sonrası gelişen depresyonu ifade etmek için yaygın bir şekilde kullanılmaktadır (“Freud’s Mourning and Melancholia Explained”, 2016). Dünya Sağlık Örgütü tarafından yayınlanan bir rapora göre, dünya genelinde depresyonla yaşayan kişi sayısı yaklaşık 322 milyondur ve bu oran dünya nüfusunun yaklaşık %4,4’ünü kapsamaktadır (Friedrich, 2017).
Yasın Anlamı: Her Birey Yası Farklı Deneyimleyebilmektedir
Matem anlamına gelen yas, ölüm veya bir felaketten kaynaklanabilmektedir (Türk Dil Kurumu [TDK], t.y.). Yas; normal yaşam algımızı veya benliğimizi bozan ya da sorgulatan iş kaybı, boşanma veya sağlık kaybı gibi çeşitli olaylara eşlik edebilir (“Grief”, 2025). Yas, her birey tarafından farklı şekillerde deneyimlenen bir süreç olarak değerlendirilmektedir. Yas süreci herkes için farklılık gösterebilmekle birlikte, sürenin uzunluğu kişinin aldığı uzman ya da yakın çevre desteğine, duygu düzenleme becerilerine ve yaşam tarzı düzenlemelerine bağlıdır.
Freud’un Perspektifinden Benzerlikler ve Ayrımlar
Yas ile melankolinin benzerliklerine ve farklılıklarına Freud’un “Yas ve Melankoli” adlı makalesinde değinilmiştir. Freud’a göre, her iki durumda da kişi yoğun bir üzüntü hissedebilir, dış dünyaya olan ilgisini kaybedebilir ve sevme kapasitesinde düşüş yaşayabilir. Ancak melankolik birey, kendini eleştirir, yargılar ve değersiz hisseder. Bu eleştiriler ve yargılar, iştah ve uyku düzeninde bozulmalara da yol açabilir (Freud, 1917, aktaran Çolak & Hocaoğlu, 2021).
Depresyon ve Yas Arasındaki İlişki:
Depresyon Yas Yaşayan Bireylerin Şikayetleri Arasında
Depresyon ve yas arasında farklılıklar bulunsa da, yasın neden olduğu durumlar aynı zamanda depresyon belirtilerini de tetikleyebilir (Peña-Vargas et al., 2021). Depresyon, patolojik yas yaşayan bireylerin sıkça rapor ettiği klinik şikayetler arasındadır (Enez, 2017). Ayrıca, duygu durum bozukluğu öyküsü olan (örneğin, majör depresyon) bireylerde yas tutma yaygınlığı daha yüksektir (Szuhany et al., 2021). Bu nedenle, yas ve depresyon arasındaki ilişkinin doğru anlaşılması oldukça önemlidir.
Depresyon ve Yas Sürecinde Destek Arayışı
Depresyon ve yas süreçlerinde kullanılan destek yaklaşımlarında ortaklıklar bulunmaktadır. Bu süreçlerde psikoterapiye başvurmak, aile ve arkadaşlar gibi sosyal destek ağlarından yararlanmak ve sosyal ilişkilere katılımı sürdürmek önemli bir yer tutar. Ayrıca, doğru uygulamalar ile duygu düzenleme, başa çıkma becerilerinin geliştirilmesi ve yaşam tarzı düzenlemelerine yönelik müdahaleler de destek stratejileri arasında yer almaktadır. Gerektiğinde profesyonel destek almak, bireyin bu süreci daha sağlıklı yönetmesine katkı sağlayabilmektedir.
