Bir çocuğu oyun oynarken izlediğinizde, bazen aynı sahneye defalarca döndüğünü fark edebilirsiniz. Aynı arabayı tekrar tekrar sürer, bebeğini her seferinde aynı şekilde yatırır, kuleyi yapıp yıkar ve yeniden yapar. Bir yetişkin için bu tekrarlar bir süre sonra “Artık başka bir şey oynasak mı?” düşüncesini doğurabilir. Oysa çocuk için tekrar, sıkılmak değil; çoğu zaman öğrenmenin, anlamlandırmanın ve kendini ifade etmenin yollarından biridir.
Çocuklar henüz yaşadıkları her şeyi yetişkinler gibi kelimelere dökemez. Bir olayın onları korkuttuğunu, heyecanlandırdığını ya da kafalarını karıştırdığını anlatmak yerine bunu oyunlarının içine taşıyabilirler. Bu nedenle oyun, çocuk için yalnızca eğlence değildir; aynı zamanda yaşantılarını yeniden ele aldığı bir alandır.
Tekrarın önemli işlevlerinden biri çocuğa öngörülebilirlik ve kontrol hissi vermesidir. Gerçek hayatta çocuğun üzerinde kontrol sahibi olmadığı pek çok durum vardır: Ne zaman uyuyacağına, ne zaman okula gideceğine, doktorun ne yapacağına ya da ne zaman evden çıkılacağına çoğunlukla yetişkinler karar verir. Oyunda ise roller değişebilir. Çocuk isterse oyunu başlatır, durdurur, aynı sahneyi yeniden kurar ve sonucu değiştirebilir. Böylece gerçek yaşamda kontrol edemediği bir durumu, kendi kurduğu dünyanın içinde kontrol edilebilir hale getirir.
Örneğin bir çocuk sürekli doktorculuk oynuyorsa bunu hemen “Doktordan korkuyor” şeklinde yorumlamak doğru olmayacaktır. Belki doktor ziyaretinden etkilenmiştir, belki yalnızca merak ettiği bir durumu anlamaya çalışıyordur ya da belki oyun arkadaşlarının oynadığı bir oyunu tekrar ediyordur. Burada önemli olan tek bir davranıştan kesin bir anlam çıkarmak değil, oyunun bütününe ve çocuğun davranışlarının bağlamına bakmaktır.
Tekrarlayan oyun bazen çocuğun bir beceriyi pekiştirmesine de yardımcı olur. Bir kuleyi tekrar tekrar yapmak ve yıkmak; neden-sonuç ilişkisini keşfetmek, problem çözmek ve “Bir daha deneyebilirim” deneyimini yaşamak anlamına gelebilir. Çocuk, her tekrarda aynı şeyi yapıyor gibi görünse de aslında her seferinde dünyayı biraz daha farklı öğreniyor olabilir.
Bu nedenle yetişkinlerin oyundaki tekrar karşısındaki tutumu önemlidir. Çocuğa sürekli yeni bir oyun önermek ya da “Bunu zaten oynadık” diyerek oyunu değiştirmek yerine, bazen onun seçtiği oyunun içinde kalmak gerekir. “Yine kule yaptın” demek bile çocuğun oyununu fark ettiğimizi gösterir. Daha önemlisi, oyunun nasıl ilerlediğini gözlemlemektir: Çocuk neyi tekrar ediyor, oyunda ne değişiyor, hangi noktada zorlanıyor ve oyunu nasıl sonlandırıyor?
Çünkü çocukların oyunları her zaman bir mesaj taşımak zorunda değildir; fakat oyun, onların dünyasını anlamamız için önemli bir pencere açar.
Belki de çocuğun aynı oyunu tekrar tekrar oynarken bize söylediği şey, “Bunu hâlâ öğreniyorum” ya da “Bunu bir kez daha denemeye ihtiyacım var”dır.
Bazen bir çocuğun dünyasına girmek için ona yeni bir oyun öğretmek değil, aynı oyunu onunla bir kez daha oynamaya gönüllü olmak gerekir.
