Giriş
İnsanların “sosyal hayvanlar” olduğu görüşü oldukça yaygındır. Bu içerikte hayvan geçmişine değil sosyal geçmişine değineceğiz. Bu durum, yaşamı sürdürebilmek ve psikolojik ihtiyaçları karşılayabilmek için elzemdir. Sosyallik, iletişimi ve iş birliğini gibi olguları zorunlu tutar. İnsanların sosyal ilişkilere yönelmesinin temel nedenlerinden biri de aidiyet ihtiyacıdır. Aidiyet ihtiyacı, bireyin diğer insanlarla anlamlı ve süreklilik gösteren ilişkiler kurma isteği olarak tanımlanmaktadır. Baumeister ve Leary (1995), aidiyet ihtiyacının evrensel bir insan motivasyonu olduğunu ileri sürmüş ve bireylerin düzenli, olumlu ve kalıcı sosyal ilişkiler kurmaya yönelik güçlü bir eğilim taşıdıklarını belirtmiştir. Benzer şekilde bağlanma stilleri de bireylerin yakın ilişkiler kurma, sürdürme ve bu ilişkilerde güven arama biçimlerini etkileyen evrensel bir eğilim olarak değerlendirilebilir. Her iki kavram da bireyin başkalarıyla ilişki kurma, kabul görme ve süreklilik taşıyan bağlar geliştirme ihtiyacıyla ilintilidir. Bu doğrultuda bağlanma stilleri, bireylerin yakın ilişkilerdeki beklentilerini ve ilişki kurma biçimlerini etkileyerek aidiyet ihtiyaçlarının karşılanmasında önemli bir rol oynayabilir.
Bağlanma Stilleri
Bağlanma, yenidoğan bebeğin birincil bakımvereniyle arasındaki ilişkiden ortaya çıkan bir olgudur. Dolayısıyla bağlanma stillerini genel anlamıyla anneye değil bakımverene atfetmek önem taşır. Bu kuramın temel yaklaşımı güvenli üs, evrimsel geçmiş ve yetişkinlikte de devam eden ilişki örüntülerine dayanır. Güvenli üs ile bebek, çevresini keşfetmeye yönelirken, kendisini tehdit altında hissettiğinde yeniden bakım verene dönerek güven arar. Bowlby, bebeğin ağlama, gülümseme ve bakım verene yönelme gibi davranışlarını, hayatta kalmayı destekleyen içgüdüsel davranışlar olarak değerlendirmiştir. Bu nedenle bağlanma kuramının, insanın hayatta kalma mücadelesini temel alan evrimsel bakış açısından beslendiği söylenebilir. Bowlby’nin ortaya koyduğu bağlanma kuramı, Mary Ainsworth’ün çalışmalarıyla daha anlaşılır bir hâle gelmiştir. Ainsworth, “Yabancı Durum” deneyiyle bebeklerin bakım verenlerinden ayrıldıklarında ve yeniden karşılaştıklarında verdikleri tepkileri incelemiş ve farklı bağlanma biçimlerini ortaya koymuştur. Ancak bağlanma, çocuklukta başlayıp orada kalan bir hikâye değildir. İlk ilişkilerde atılan bu temeller, zaman içinde bireyin yakın ilişkilerine de eşlik edebilir. Nitekim erken yetişkinlik dönemindeki bireylerle yapılan bir araştırmada, bağlanma stillerinin evlilik tutumlarıyla ilişkili olduğu bulunmuştur (Ünger, 2024).
Aidiyet İhtiyacı ve Önemi
Aidiyet ihtiyacı, insanın kendisini bir yere, bir gruba ya da başka insanlara yakın hissetme arzusudur. İnsan yalnızca kendi başına var olan bir birey değil, aynı zamanda ilişkileri içinde anlam kazanan sosyal bir varlıktır. Bu nedenle anlaşılmak, kabul görmek ve değerli hissetmek psikolojik açıdan önemli bir yere sahiptir. Baumeister ve Leary’ye (1995) göre insanlar, diğer kişilerle bağ kurmaya ve bu bağları devam ettirmeye yönelik temel bir motivasyona sahiptir. Aidiyet duygusu yalnızca yakın ilişkilerde değil; arkadaş grupları, üniversite ortamı, kulüpler ve çeşitli topluluklar içerisinde de gelişebilir. Sosyal Kimlik Kuramı açısından bakıldığında ise bireyler kendilerini yalnızca sahip oldukları kişisel özelliklerle değil, dahil oldukları gruplarla da tanımlar. Bu nedenle bir grubun parçası olmak, kişinin kendisini tanıdığı aynalardan biri hâline gelebilir. Aidiyet duygusu, psikolojik iyi oluşun görünmeyen fakat önemli parçalarından biridir. Öz-Belirleme Kuramı’nda yer alan ilişkililik ihtiyacı da bireyin başkalarıyla yakın ve anlamlı bağlar kurma gereksinimini ifade eder. İnsan kendisini çevresine bağlı hissettiğinde yalnızca sosyal bir çevre edinmiş olmaz; aynı zamanda anlaşılma ve desteklenme duygusunu da yaşar. Bu nedenle aidiyet ihtiyacının karşılanması motivasyon, yaşam doyumu ve psikolojik dayanıklılıkla ilişkilendirilmektedir. Buna karşılık kişinin kendisini sürekli olarak dışarıda, yalnız veya değersiz hissetmesi psikolojik uyumu zorlaştırabilir.
Bağlanma Stilleri ve Aidiyet İhtiyacı Arasındaki İlişki
Güvenli bağlanma örüntüsüne sahip bireylerin sosyal gruplara dahil olma, yakın ilişkiler geliştirme ve sosyal destek ağlarından yararlanma konusunda daha başarılı oldukları bildirilmektedir. Buna karşılık güvensiz bağlanma örüntülerine sahip bireylerin sosyal ilişkilerde daha fazla zorluk yaşadıkları ve kendilerini sosyal çevreden daha uzak hissettikleri belirtilmektedir. Öztürk ve Özler Ervüz (2024) tarafından gerçekleştirilen araştırmada güvenli bağlanma ile genel aidiyet duygusu arasında pozitif yönde ilişki bulunmuştur. Benzer şekilde Karaşar (2014), güvenli bağlanmanın daha yüksek aidiyet duygusu ve daha düşük sosyal kaygı ile ilişkili olduğunu bildirmiştir. Buna karşın kaygılı bağlanma örüntüsü bireyin sosyal tehditlere karşı hassasiyetini artırabilmekte ve sosyal ilişkilerde yaşanan olumsuz deneyimlerin daha yoğun algılanmasına neden olabilmektedir. Kaçıngan bağlanma stiline ilişkin bulgular ise daha karmaşık görünmektedir. Bazı araştırmalar kaçıngan bireylerin sosyal ilişkilerden uzak durma eğilimleri nedeniyle aidiyet ihtiyaçlarını daha düşük düzeyde ifade ettiklerini öne sürerken, bazı çalışmalar ise bu bireylerin aidiyet ihtiyaçlarını tamamen kaybetmediklerini, yalnızca duygusal yakınlıktan kaçınarak bu ihtiyaçlarını bastırdıklarını göstermektedir.
Sonuç
Sonuç olarak, bağlanma stillerinin aidiyet ihtiyacı için bir mihenk taşı olup olmadığını kesin olarak söylemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Ancak bağlanma biçimlerinin bireyin ilişkilerine, sosyal çevresine ve kendisini başkaları arasında nasıl konumlandırdığına etki ettiği görülmektedir. Aidiyet ihtiyacı ise insanın hayatı boyunca farklı ilişkiler ve gruplar içinde karşılık aradığı temel bir ihtiyaçtır. Belki de bağlanma, aidiyet hikâyesinin ilk sayfalarından biridir; fakat bu hikâye yaşam boyunca farklı insanlarla ve farklı çevrelerde yazılmaya devam eder.
Kaynakça
- Kaynakça
- Allen, K.-A., Gray, D. L., Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (2022). The need to belong: A deep dive into the origins, implications, and future of a foundational construct. Educational Psychology Review, 34(2), 1133–1156. https://doi.org/10.1007/s10648-021-09633-6
- Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529. https://doi.org/10.1037/0033-2909.117.3.497
- Karaşar, B. (2014). Öğretmen Adaylarının Bağlanma Stilleri ve Sosyal Kaygı Düzeyleri Arasındaki İlişki. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 27-49.
- Öztürk, M. & Özler Ervüz, F. (2024). Üniversite Öğrencilerinin Genel Aidiyet Duygularının Belirleyicileri: Anne-Baba Tutumları ve Bağlanma Stilleri. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 35(3), 493-513.
- Ünger, Z. Z. (2024). Erken yetişkinlik dönemindeki bireylerin bağlanma stilleri ile evlilik tutumu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Amasya Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 1(2), 172–188.
