HERKESİ MEMNUN ETMEYE ÇALIŞMANIN BEDELİ
Günlük hayatınızda yapmak istemediğiniz işlere, bulunmak istemediğiniz ortamlara maruz mu kalıyorsunuz? HAYIR diyebilmek sizin için bir saygısızlık göstergesi ya da ‘ayıp’ mı geliyor? Kendi ihtiyaçlarınızı, isteklerinizi hep erteliyor musunuz? Çoğu zaman bu tür davranışlar nezaket, fedakarlık, iyi niyet olarak adlandırılır. Oysa bazı durumlarda bu davranış, kişinin kendi sınırlarını kaybettiği hatta kendini sabote ettiği derin bir psikolojik örüntüye işaret eder.
Herkesi memnun etmeye çalışmak dışarıdan bakıldığında olumlu bir kişilik özelliği olarak görünse de uzun vadede ciddi bir duygusal yük yaratır. Bu kişiler genelde yoğun değersizlik ve yalnızlık duygularıyla içsel bir boşluk yaşayabilirler. Duygusal ihtiyaçların bastırılarak ve görmezden gelinerek kurulan ilişkilerde tam olarak kendini var etmek ve ait hissetmek zorlaşır.
Peki Neden Sürekli Başkalarını Öncelik Haline Getiririz?
Bu soruya cevap vermek, kişinin öznel deneyimleri, yaşantısı, sosyal çevresi gibi faktörlerle değişebilse de çoğunlukla cevabı çocukluk dönemindeki deneyimlerde buluruz. Carl Rogers (1959), çocukların ebeveynin onayına, koşulsuz sevgisine ve desteğine ihtiyacı olduğunu vurgular. Sevgi, onay göremeyen, sadece ebeveyninin isteklerini karşıladığında ‘aferin’ alabilen çocuk; toplumda da kabul görebilmek, var olabilmek için kendi ihtiyaçlarını geri plana atmayı, başkasının ihtiyaçlarını öncelik haline getirmeyi öğrenir ve ‘sevilmek için uyum sağlamalıyım’ inancını geliştirir. Bu durum, John Bowlby (1969) tarafından tanımlanmış ‘kaygı temelli bağlanma’ stilleriyle ve düşük benlik saygısı ile doğrudan ilişkilidir. Kişi yetişkinlik dönemine geldiğinde sevgi, şefkat, kabul, onay gibi duygusal ihtiyaçlarını kendisini geri plana atarak karşılamaya çalışır. Jeffrey Young (1990) ‘a göre bu durum ‘boyun eğicilik (Subjugation) ve kendini feda (Self-Sacrifice) şemalarıdır. Zihnin derinliklerinde olan, ‘insanları memnun edersem beni sever, sayar ve kabul ederler’ temel inancı bireyin sağlıklı ilişkiler kurabilmesini önemli ölçüde etkiler ve bu döngüde olmanın da bir bedeli vardır.
Başkalarının isteklerini, ihtiyaçlarını ön planda tutan yaşam tarzı, zamanla kişinin kendi benliğine uzaklaşmasına, ‘Ben ne istiyorum, benim hayallerim neydi?’ gibi sorulara yanıt verememesine ve bu nedenle; öfke, tükenmişlik hissi, tahammül seviyesinde azalma yaşamasına neden olur (Karen Horney 1937). İşte bu noktada önemli bir farkındalık gerekir.
Değişimin İlk Basamağı
Paul Gilbert (2009), kendimizi öncelik haline getirmenin, kendi ihtiyaçlarımızı önemsemenin ‘bencillik’ değil, şefkatli zihin yapısının gereği olduğunu vurgular. Ve bu yaklaşım sağlıklı bir psikolojik iyi oluşun temelini oluşturur. Günlük yaşantımızda sıkça karşılaştığımız bir davranış örneği olarak; arkadaşlarınız ile bir yemek yiyeceksiniz ve her zaman ‘bana fark etmez, senin canın ne istiyorsa o yemeği yiyelim’ demek yerine ‘benim bugünkü seçimim şu restorandan yana ya da ben şu yemeği yemek istiyorum, benim seçimim bu yönde’ diyebilmelisiniz. Kendi ihtiyaçlarını fark edebilen bireyler, ilişkilerinde de daha dengeli bağlar kurarlar. Çünkü ancak kendi varlığını kabul eden, duygusal ihtiyaçlarına önem veren birey, başkaları ile sağlıklı bir ilişki geliştirebilir. Kendini öncelik haline getirememek öğrenilmiş bir hayatta kalma mekanizmasıdır. Ve değişim, kişinin kendisine şu soruyu sormasıyla başlar: ‘Ben gerçekten ne istiyorum, neye ihtiyacım var?’ Asıl mesele herkes tarafından sevilmenin, onaylanmanın aksine kendinle olan ilişkini onarmaktır.
Psikolog Makbule Altay
Kaynakça
- Kaynakça
- Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.
- Gilbert, P. (2009). The compassionate mind. Constable & Robinson.
- Horney, K. (1937). The neurotic personality of our time. W. W. Norton & Company.
- Rogers, C. R. (1959). A theory of therapy, personality, and interpersonal relationships as developed in the client-centered framework. In S. Koch (Ed.), Psychology: A study of a science (Vol. 3, pp. 184–256). McGraw-Hill.
- Young, J. E. (1990). Schema therapy: A practitioner's guide. Cognitive Therapy Center of New York.
