Bir hayvanın hayatına dokunduğumuzda çoğu zaman hikayenin yalnızca onunla ilgili olduğunu düşünürüz. Sokakta bulduğumuz bir kediye eve alırız. Yaralı bir köpeği veterinere götürürüz. Aç bir hayvanın önüne bir kap mama ve su koyarız. Korkmuş bir canlının yeniden insanlara güvenmesini sağlarız. Sonra bir gün fark ederiz ki, yalnız onun hayatı değişmemiştir. Bizim hayatımız da değişmiştir.
Belki de insanıyla hayvan arasındaki bağın en güzel tarafı da tam olarak budur. Bir canlıya yardım ettiğimizi düşünürken, aslında kendi dünyamızda da yeni bir anlam oluştururuz. Çünkü insanın psikolojik ihtiyaçları yalnızca sevilmekten ya da anlaşılmaktan ibaret değildir. Bir yere ait olmak, bir canlı için önemli olduğunu hissetmek, bakım vermek ve bir başkasının hayatına olumlu bir katkıda bulunmak da insanı iyi oluşuyla ilişkilidir.
Bir hayvanın bize ihtiyaç duyması, zamanla hayatımızın küçük ama önemli bir parçasına dönüşebilir. Sabah kalktığımızda onun suyunu değiştirmek, işe ya da okula gitmeden önce mamasını vermek, akşam eve döndüğümüzde onu dışarı çıkarmak, hastalandığında onun için endişelenmek… Bunların her biri ilk bakışta sıradan sorumluluklar gibi görünür. Fakat insan psikolojisi açısından bakıldığında, günlük hayatında rutin sorumluluk ve anlam katan davranışlara dönüşebilir.
Özellikle hayatımızın belirsiz ve karmaşık olduğu dönemlerde, bir canlının bakımından sorumlu olmak bize ‘bugün yapmam gereken bir şey var’ duygusu verebilir. Ama mesele yalnızca sorumluluk değildir. Bazen bir hayvanın değişimine tanıklık etmek de insanda çok güçlü bir duygu yaratır. İlk gün yanımıza yaklaşmaya korkan bir kedinin haftalar sonra gelip dizimize kıvrılması, sokakta yaşamış bir köpeğin zamanla oyun oynamaya başlaması, yaralı bir hayvanın yeniden koşabildiğini görmek, bunlar yalnızca hayvanın iyileşme hikayesi değildir. Bir insan için aynı zamanda ‘ben bunun bir parçası’ duygusudur.
Belki de bu duygu, düşündüğümüzde daha değerlidir. Çünkü bazen hayatımızın büyük bir bölümünde kendimize şu soruyu sorarız; ‘ben ne yapıyorum, neye yetişiyorum, hayatımın anlamı ne?’
Oysa bir hayvanın hayatında çok daha basit bir cevabımız olabilir: ‘onun için buradayım’
Bir canlının karnını doyurmak, onu güvende tutmak, hastalandığında yanında olmak veya ona bir yuva vermek dünyayı değiştiren büyük hareketler gibi görünmeyebilir. Ama o hayvanın dünyasına gerçekten büyük bir değişiklik yaratabilir. İnsanın başka bir canlı üzerinde olumlu bir etkisi olduğunu görmek, şefkat duygusunun da yalnızca bir his olmaktan çıkarıp davranışa dönüştürür. Şefkat, hayvanlarla ilişkimizin bize öğrettiği en önemli şeylerden biridir.
Şefkat, yalnızca üzülmek değildir. Şefkat; fark etmek, harekete geçmek, emek vermek ve bazen hiçbir karşılık beklemeden başka bir canlının iyiliği için bir şey yapabilmektir. Üstelik bu ilişki tek taraflı da değildir. Biz onlara yemek, su, güvenlik ve bir yuva veririz. Onlar ise bize bir bağın parçası olma deneyimini yaşatır.
Bir canlının bize güvenmeyi öğrenmesine tanıklık ederiz. Onun karakterini tanırız, ihtiyaçlarını öğreniriz, davranışlarını anlamaya başlarız. Bir süre sonra o hayvan yalnızca ‘bakımını üstlendiğimiz bir canlı’ olmaktan çıkar, hayatımızın bir parçası haline gelir.
4 Ekim Hayvanları Koruma Gününü yalnızca ‘onları korumamız gerekiyor’ diyerek geçirmek yerine, bu ilişkiyi bize ne anlattığını da düşünmeliyiz. Çünkü hayvanlara yardım ettiğimizde yalnızca onların hayatında bir iz bırakmıyoruz; onlar da bizim hayatımızda bir iz bırakıyor. Bize sabretmeyi, başkasının ihtiyacını fark etmeyi, sorumluluk almayı, bazen küçük bir iyiliğin başka bir canlı için ne kadar büyük olabileceğini gösteriyorlar.
Bir hayvana yuva verdiğimizde onun hayatını kurtardığımızı düşünebiliriz. Ama bazen fark etmeden o hayvan bize de başka bir şey verir: bir bağ, bir sorumluluk, bir amaç, bir hikaye. Birbirimize iyi gelmek tam olarak budur. Bir canlının hayatına dokunurken, fark etmeden kendi hayatımızda güzel bir iz bırakmak. Çünkü bazı bağlar konuşarak değil, birlikte yaşanarak kurulur.
4 Ekim, bize yalnızca onları korumayı değil, onlarla kurduğumuz bağın değerini de hatırlatsın.
Kaynakça
- Kretzler, B., König, H.-H., & Hajek, A. (2022). Pet ownership, loneliness, and social isolation: A systematic review. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 57, 1935–1957.
- Friedmann, E., & Krause-Parello, C. A. (2018). Companion animals and human health: Benefits, challenges, and the road ahead for human-animal interaction. Revue Scientifique et Technique, 37(1), 71–82.
- McNicholas, J., Gilbey, A., Rennie, A., Ahmedzai, S., Dono, J.-A., & Ormerod, E. (2005). Pet ownership and human health: A brief review of evidence and issues. BMJ, 331(7527), 1252–1254.