Bipolar bozukluk, klasik tanımıyla depresif ve manik ya da hipomanik dönemlerin görüldüğü, dönemler arası normal ya da minimal belirti düzeylerinin olabildiği, kronik seyirli bir duygudurum bozukluğudur.
Yüksek mortalite ve morbidite oranlarına sahip olan bu rahatsızlık, mesleki, ailesel ve sosyal alanlarda belirgin işlev kayıplarına yol açar.
Bu rahatsızlıkta, belli bir düzen olmaksızın yinelenen mani, hipomani, depresyon ya da karma görünümlü duygudurum dönemleri yaşanır.
Bu dönemler günlerce hatta haftalarca sürebilir ve ruh hali atakları olarak adlandırılır.
Manik ve hipomanik dönemler, bipolar bozukluğun temel özelliğidir; ancak çoğu bireyde depresif dönemler de görülür.
Bu kişiler, ilişkilerinde gerginlik, iş veya okul yaşamında sorunlar, ve günlük aktivitelerde zorluklar yaşayabilirler.
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre bipolar bozukluğu olan bireyler, intihar riski, anksiyete ve madde kullanım bozuklukları açısından da risk altındadır.
Bipolar Bozukluğa Ne Sebep Olur?
Bipolar bozukluk, şeker veya kalp hastalığı gibi tıbbi bir rahatsızlık olarak kabul edilir ve beynin işleyişini, dolayısıyla da duygudurumları doğrudan etkiler.
Kesin nedeni bilinmemekle birlikte, araştırmalar beyinde duygudurumun dengede kalmasını sağlayan bazı biyolojik mekanizmalarda anormallikler olduğunu göstermektedir.
Ayrıca, bipolar bozukluk ailevi geçiş eğilimi gösterir.
Birçok vakada genetik faktörlerin etkili olduğu düşünülmektedir; ancak bu hastalığa sahip bireylerin çocuklarında ne oranda görüleceği kesin olarak öngörülemez.
Bipolar Bozukluk Türleri
Bipolar bozukluk, bireyin düşünme, hissetme ve davranış biçimini derinden etkiler.
Belirtilerin şiddetine ve süresine göre üç ana türü vardır:
1. Bipolar I Bozukluk
-
En az bir hafta süren manik veya karma epizotlarla seyreder.
-
Bu dönemler çoğu zaman hastaneye yatışı gerektirecek kadar şiddetlidir.
2. Bipolar II Bozukluk
-
Depresif ataklarla birlikte en az dört gün süren hipomanik atakların görüldüğü durumdur.
-
Ancak baskın manik ya da karma epizotlar görülmez.
3. Siklotimi (Siklotimik Bozukluk)
-
İki yıl veya daha uzun süreyle süren hafif hipomanik ve depresif ruh hali ataklarıyla seyreder.
-
Hafif bir bipolar bozukluk türü olmakla birlikte, Bipolar I veya Bipolar II’ye dönüşme potansiyeli taşır.
En Sık Görülen Mani Belirtileri
-
Kişi aşırı mutlu, taşkın veya enerjik hisseder; bazen de aşırı öfkeli olabilir.
-
Az uykuya rağmen yoğun enerji halindedir.
-
Çok hızlı konuşur, düşünceleri zihninde hızla akar.
-
Konsantrasyon kaybı ve dikkat dağınıklığı belirgindir.
-
Kendine güveni artar, hatta kendini diğerlerinden üstün görür.
-
Aşırı para harcama, hediyeler alma, cinsel istekte artış, riskli davranışlarda bulunma (kumar, hızlı araç kullanma vb.) gözlemlenir.
-
Ağır durumlarda halüsinasyonlar (olmayan sesler/nesneler) ve sanrılar (örneğin takip edildiğini düşünme) ortaya çıkabilir.
Manik ya da hipomanik dönemler birey için genellikle keyifli ya da üretken görünse de, çoğu zaman durumu fark eden ilk kişiler çevresindekilerdir.
En Sık Görülen Depresyon Belirtileri
-
Üzgünlük, keder, ilgi kaybı veya umutsuzluk hissi.
-
Kendine bakımda azalma.
-
Uyku sorunları: çok uyuma, uykusuzluk veya sabah erken uyanma.
-
İştah değişiklikleri: kayıp veya aşırı artış.
-
Dikkat ve karar verme güçlüğü.
-
Unutkanlık ve konsantrasyon eksikliği.
-
Değersizlik veya suçluluk duyguları.
-
Enerji kaybı, halsizlik ve yorgunluk.
-
İntihar veya ölüm düşünceleri.
Depresyon döneminde kişi, umutsuzluk ve karamsarlık düşüncelerine kapılabilir.
Ancak bu dönem, mani döneminde olduğu gibi uygun tedaviyle tamamen iyileşebilir.
Bipolar Bozukluk Tedavisi
Bipolar bozukluk tedavi edilebilen bir hastalıktır.
Düzenli doktor takibi ve uygun tedavi planı ile kişi, hastalıkla yaşamını sürdürebilir.
Tedavinin Temel İlkeleri:
-
İlaç tedavisi, bipolar bozukluğun temelini oluşturur.
-
Tek bir ilaç genellikle yeterli olmaz; belirtilerin şiddetine göre birden fazla ilaç birlikte kullanılabilir.
-
Mani ve depresyon dönemlerini önleyici ya da kontrol altına alıcı ilaçlar uzun süreli olarak uygulanır.
-
Tedaviye psikoterapi, bilişsel davranışçı terapi ve aile desteği eşlik etmelidir.
Amaç, kişinin duygudurum dengesini koruması, atak sıklığını azaltması ve yaşam kalitesini artırmasıdır.
Sonuç: Dengeyi Yeniden Kurmak
Bipolar bozukluk, herkesi etkileyebilen, ömür boyu süren bir ruhsal rahatsızlıktır.
Ancak erken tanı, doğru tedavi ve sosyal destekle semptomlar yönetilebilir.
Doğru destekle bipolar bozukluğu olan bireyler, üretken, tatmin edici ve anlamlı bir yaşam sürebilirler.
Bu süreçte en önemli unsur, hastalığı inkâr etmek yerine kabul etmek ve tedavi sürecine aktif katılım göstermektir.
Kaynakça
-
Yeloğlu, Ç. H. (2017). Önemli bir ruh sağlığı sorunu: bipolar bozukluk. The Medical Journal of Mustafa Kemal University, 8(30), 41–54.
-
Özdel, K., Kart, A., & Türkçapar, M. H. (2021). Bipolar Bozukluk Tedavisinde Bilişsel Davranışçı Terapi. Archives of Neuropsychiatry/Nöropsikiyatri Arşivi, 58.
-
T.C. Sağlık Bakanlığı – İki Uçlu Duygudurum Bozukluğu (Bipolar Affektif Bozukluk)
