Hayatımızda zaman zaman inişler ve çıkışlar yaşarız. Bazen sorunlar büyür ve bu durum bizi çok etkiler. Planlar bozulur, işler yolunda gitmez. Böyle anlarda bazılarımız olaylara ve yaşananlara daha kolay adapte olurken bazılarımız bu durumlar karşısında çok kolay bir şekilde ayağa kalkamayabilir. Peki insanlar arasındaki bu farklılığın sebepleri neler olabilir? Neden bazılarımız daha kolay başa çıkarken bazılarımız çok daha fazla etkileniyor ve bir şey yapamıyor?
Psikolojide bu kavrama psikolojik sağlamlık diyoruz, diğer bir ifadeyle zorluklar karşısında dik durabilme veya esneyebilme, problemler olsada yolumuza devam edebilmektir psikolojik sağlamlık. Bireylerin olumlu özelliklerinden olan psikolojik sağlamlık kavramı açıklanırken neden bazı insanların olumsuz yaşam olayları ve yaşanılan stresli durumlardan daha çok etkilenirken bazılarının daha az etkilendiği üzerinde durulur. Zorlu yaşam olaylarına rağmen olumlu uyum sağlama, akıl ve ruh sağlığını ve işlevselliğini koruyabilme hakkında bilgi veren önemli bir pozitif psikoloji kavramdır (Aras et al., 2021). Psikolojik sağlamlılık sorun yaşamamak anlamına gelmez, sorun yaşadığında da ilerleyebilmektir aslında. Her insan, duygusal olarak en güçlü olanlar bile kaygılanır, üzülür belki umutsuzluğa bile kapılabilir. Aradaki fark bu insanlar bu zorluklardan öğrenir ve hayatlarına daha sağlıklı bir şekilde devam ederler.
Özşefkat Ne Söyler
Son yıllarda yapılan araştırmalar özşefkatin ve psikolojik sağlamlığın yakından ilişkili olduğuna vurgu yapıyor. Kendimize karşı nasıl davrandığımız kendi psikolojimizi, mentalimizi dolayısıyla da genel hayat kalitemizi etkiliyor. Çoğu insan öyle ya da böyle hayatının bir döneminde zorluklar yaşamıştır. Peki kaçımız kendimize bunun normal olduğunu herkesin belli dönemlerde bu tarz durumları yaşadığını söylemiştir sizce? Zorluklar, acılar yaşamının bir parçasıdır; tamamıyla yaşamımızdan söküp atamayız ama bize verdiği sıkıntıları biraz da olsa kontrol altına alabiliriz. Bu noktada önemli olan bu olaylarla nasıl başa çıktığımızdır. Öz-şefkat kavramı zorlandığımız yaşam olaylarında başedebilme becerimizi artıran önemli bir faktördür. Şefkat kavramı insanların başarısızlık ve hatalarından dolayı onları kötü bir şekilde eleştirmek yerine, onların da insan olduklarını kabul edip zaman zaman da olsa hata yapabilecekleri gerçeğini bilip ona göre hareket etmektir (Aras et al., 2021).
Özşefkat Nedir
Peki ya öz-şefkat nedir? Hayatımızdaki diğer insanlar hata yapınca onlara şefkat göstermek biraz daha kolaydır aslında. Aynı durum kendi hayatımızla ilgili olduğunda bu kadar başarılı olabiliyor muyuz sizce? İnsanlar başarısız olduklarında ya da hata yaptıklarında kendilerine şefkat gösterirler mi? Öz-şefkat insanların kendi başarısızlık durumlarında, bir şeyi yanlış yaptıklarında kendine karşı anlayışlı, nazik ve kibar davranarak, yargılamadan bu durumu birçok insanın yaşadığını kabul etmesi bunların üzerinde fazlaca durmaktansa bu durumlarla nasıl başa çıkabileceğinin yollarını aramasıdır (Uyanık & Çevik, 2020). Bazen insanlar kendilerine çok acımasız davranabiliyorlar, insan olmanın bir gereği olarak başkalarına kibar ve duyarlı olabiliyoruz (Uyanık & Çevik, 2020) ancak konu kendimiz olunca kibarlığımızı bir kenara bırakıyoruz. Problem yaşadığımızda aklımıza ‘’ sorun sadece bende, baş edemiyorum’’ gibi otomatik düşünceler gelebilmekte ve bunun sonucunda hissettiğimiz duygulardan kaçınabilmekteyiz. Özşefkat kişinin sahip olduğu psikolojik sağlamlığı desteklemede ve olumsuz benlik algısını azaltmaktadır. Bilişsel yaklaşımlara göre çarpıtılmış düşünceler düzeltilirse öz-şefkat gelişimi desteklenir, böylelikle bireyler hatalarını insani görür ve karşılaştıkları zorluklar karşısında daha sağlıklı duygusal tepkiler geliştirebilirler (Uyanık & Çevik, 2020).
Araştırmalara göre özşefkat; depresyon, anksiyete ve stres düzeylerini azaltırken, mutluluğu, psikolojik sağlamlığı ve özsaygıyı artırır (Neff & Germer, 2013; Barnard & Curry, 2011). Özşefkat düzeyi yüksek bireyler olumsuz duygular yaşadıklarında bu duygularını bastırmak yerine kabul eder ve sağlıklı başa çıkma biçimleri geliştirirler. Kısacası, özşefkat kişinin zor durumlarda dahi kendine sabırla ve anlayışla yaklaşabilmesini; psikolojik sağlamlık ise bu zorluklar arasında denge kurma ve uyum sağlama kapasitesini ifade eder. Özşefkati yüksek bireyler kendilerine daha ılımlı ve destekleyici yaklaşırlar; bu durum, onların psikolojik sağlamlıklarını artırarak yaşamın zorlukları karşısında devam etmelerine yardımcı olur. Ayrıca yüksek özşefkata sahip bireyler, daha az olumsuz duygu yaşayarak daha hızlı toparlanma eğilimindedirler. Kendilerini daha az eleştirdikleri için içsel destek sistemleri güçlenir ve bu da psikolojik sağlamlığın gelişimini destekler. Dolayısıyla özşefkat, stresle başa çıkmayı kolaylaştırır ve psikolojik dayanıklılığı artırır.
Sonuç
Sonuç olarak; özşefkat ve psikolojik sağlamlılık birbirinden etkilenen iki önemli faktördür. Özşefkati gelişmiş bireyler karşılaşılan zorluklar karşısında daha esnek, dengeli ve destekleyicidirler. Böylelikle kişi yalnızca olumsuz duygularını kontrol altına almaz, aynı zamanda yaşam doyumu sağlar ve genel psikolojik iyi oluş hali de yükselir. Özşefkati güçlendirmek kişinin psikolojik sağlamlığını da artırararak yaşamını iyi hale getirebilir.
Kaynakça
Aras, N. Y., Topkaya, N., & Şahin, E. (2023). Yetişkin bireylerde psikolojik sağlamlığın yordayıcısı olarak cinsiyet, çocukluk çağı travmaları, yaşamda anlam ve öz şefkat.
İçtimaiyat: Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 331–350.
https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1168719
Barnard, L. K., & Curry, J. F. (2011). Self-compassion: Conceptualizations, correlates, & interventions.
Review of General Psychology, 15(4), 289–303.
https://doi.org/10.1037/a0025754
Neff, K. D., & Germer, C. K. (2013). A pilot study and randomized controlled trial of the mindful self-compassion program.
Journal of Clinical Psychology, 69(1), 28–44.
https://doi.org/10.1002/jclp.21923
Uyanık, N., & Çevik, Ö. (2020). Öz-şefkat gelişiminde bilişsel formülasyonun rolü.
Uluslararası Dil, Eğitim ve Sosyal Bilimlerde Güncel Yaklaşımlar Dergisi (CALESS), 2(2), 660–674.
