Günümüzde bireyler romantik ilişkilerini birbirinden farklı sebeplerle sona erdirmektedir. Dr. John Gottman ilişkileri derinden sarsan iletişim türleri üzerine detaylı bir çalışma gerçekleştirmiş ve “Mahşerin Dört Atlısı’’ olarak nitelendirdiği bir kuram ortaya çıkarmıştır. Gelin, birlikte bu dört önemli iletişim türü hatası neymiş onu inceleyelim.
Dr. John Gottman ve Mahşerin Dört Atlısı Kuramı
Dr. John Gottman evlilik ve çift ilişkileri ile ilgili araştırmalar yapan dünyaca ünlü psikolog ve araştırmacıdır. Eşi Julie Gottman ile birlikte “The Gottman Institute’’ isimli bir enstitü kurmuşlar ve çiftler arasındaki iletişime odaklanan “Gottman Çift Terapisi’’ ismi verdikleri bir yöntem geliştirmişlerdir. Dr. John Gottman’ın en bilinen kuramı ise “Mahşerin Dört Atlısı’’ (Four Horsemen of the Apocalypse) kuramıdır.
Eleştiri (Criticism)
İlk atlı olan Eleştiri; bireylerin partnerine karşı bir eleştiri sunarken şikayet ettiği durumu dile getirmesiyle, partnerinin kişiliğine karşı bir eleştiri sunması aynı şey değildir. İlki yaşanılan bir durum sonrası olması gereken sağlıklı bir iletişimken, ikincisi bireye karşı daha suçlayıcı bir dil barındırır. Bu suçlayıcı dil ise karşı tarafa bir saldırı anlamı taşıyabilir ve bu durumun karşılığında birey kendini savunmaya geçme ihtiyacı hissedebilir. Aynı durum, rahatsız olunan durumun dile getirilmesi şeklinde sunulduğunda ise birey kendini daha az savunma ihtiyacında hissedebilir. Buradaki en önemli fark eleştiri ile şikayet etmek arasındaki fark.
Örnek; Şikayet: “Geç kalıp beni aramadığında senin için endişelendim. Böyle bir durumda birbirimiz için bunu yapabileceğimizi konuşmuştuk sanki.’’
Eleştiri: “Davranışlarının diğer insanları nasıl etkilediğini hiç düşünmüyorsun. O kadar unutkan olduğunu sanmıyorum, sadece bencilsin. Başkalarını hiçbir zaman düşünmüyorsun! Beni hiç düşünmüyorsun!” (The Gottman Institute, 2024)
Aşağılama (Contempt)
İkinci atlı ise aşağılamadır. Birey bu ruh halindeyken partnerine karşı gerçekten yıkıcı bir iletişimle yaklaşabilir. Birey, karşısındaki kişiyi hor görebilir, alay edebilir veya partnerini küçük düşürecek cümleler kurabilir. Buradaki tutum eleştiri atlısından bahsederken aktardığım durumdan daha yıkıcı ve daha hasar vericidir. İlişkilere en büyük hasarı veren Aşağılama tutumudur.
Örnek: “Yorgun’ musun? Hadi oradan. Bütün gün çocuklarla baş başa kaldım, evi ayakta tutmak için deli gibi koşturup durdum; sen ise işten eve gelir gelmez çocuk gibi kanepeye yığılıp o aptal video oyunlarını oynuyorsun. Başka bir çocukla uğraşacak vaktim yok. Daha acınası bir hal alabilir misin?” (The Gottman Institute, 2024)
Savunma (Defensiveness)
Üçüncü atlı ise savunmadır. Burada ilişkiye en çok zarar veren kısım çiftlerin birbirini dinlemeden veya anlamaya çalışmadan direkt karşı yanıt oluşturması veya diğer bir değişle “savunmaya geçmesi’’dir. Savunmanın ön planda olduğu bir iletişimde partnerlerden biri karşı tarafa bir eleştiri sunarken diğer kişi ise kendini savunmaya ve karşı yanıt oluşturmaya çalışır. Bu durumda iki kişi birbirinin ne dediğini anlamlandırmaya çalışmaz ve aralarında oluşan tartışma gittikçe daha suçlayıcı bir hale gelebilir.
Örnek; Soru: “Bu sabah söz verdiğin gibi Betty ve Ralp’i gelemeyeceğimizi haber vermek için aradın mı?’’
Savunmacı Yanıt; “Bugün çok yoğundum. Ne kadar yoğun bir gün geçireceğimi sen de biliyordun. Neden sen aramadın?
Burada birey yalnızca savunmacı bir cevap vermiyor bununla birlikte suçu partnerine de atfetmeye çalışıyor. Savunmacı bir cevap olmaması için birey partnerine hatasını kabul ederek bir yanıt verebilir. (The Gottman Institute, 2024)
Duvar Örme (Stonewalling)
Dördüncü atlı ise duvar örmedir. Duvar örme genellikle aşağılama tutumuna karşı bir tepkidir. Burada birey partneriyle olan iletişimlerine kendini tamamen kapatır, partnerine duvar örer ve iletişim kurmaz. Duvar ören kişiler, partneriyle olan sorunlarını fark edip bunları konuşmak yerine odaklarını başka yöne çevirirler ve sorunu görmezden gelirler. Bu durum çiftler arasında uzun sürebilecek iletişimsizliklere ve küslüklere neden olabilir. Bu nedenle bir tartışma esnasında partnerinize karşı duvar ördüğünüzü hissediyorsanız o an iki tarafın da biraz sakinleşebilmesi için kendinize ve partnerinize biraz süre vermeniz sonrasında konuşmaya hazır hissettiğinizde devam etmeniz daha sağlıklı iletişim kurabilmeniz için en sağlıklısıdır.
Sonuç
Romantik ilişki içerisinde farkında olmadan bu tarz iletişim hataları yapıyor olabilirsiniz. Burada kritik nokta davranışın sıklığı ve otomatik hale gelmesidir. İlişkinizde Mahşerin Dört Atlısını fark edebileceğiniz bazı noktaları şöyle özetlemek isterim;
Eleştiri atlısında fark edilmesi gereken en önemli nokta, bireyin partneri ile konuşurken söylediği sözün partnerinin davranışına mı yönelik yoksa onun kişiliğe mi yönelik olduğudur. ‘Sen hep böylesin’ gibi genellemeler artıyorsa bu önemli bir işarettir.
Aşağılama atlısında fark edilmesi gereken en önemli nokta, bireyin partnerini küçümseyerek konuşması veya davranmasıdır.
Savunma atlısında fark edilmesi gereken en önemli nokta, bireyin partnerine karşı kendini sürekli haklı çıkarmaya çalışması, sorumluluk almaktan kaçınması ve en küçük geri bildirimi bile saldırı olarak algılamasıdır.
Son atlı olan Duvar Örme atlısında fark edilmesi gereken en önemli nokta ise; bireyin partneriyle yaşadığı bir tartışma veya konuşma sırasında konuşmayı kesmesi, zihinsel olarak kendini kapatması ve fiziksel olarak uzaklaşma isteği hissetmesidir.
Buradaki en önemli nokta aktardığım gibi davranışların sıklığıdır. Bu yazımda aktarmaya çalıştığım gibi ilişki içerisindeki bu iletişim hatalarını fark etmedikçe partnerinizle aranızdaki romantik ilişki veya iletişimin hep aynı döngüyü yaşadığını hissedebilirsiniz. Bu sağlıklı iletişim döngüsünü fark etmek ve döngüdeki hatalarınızı zamanla değiştirmek çok önemlidir. Böyle bir süreci tek başınıza yürütmek istemediğiniz noktada uzman desteği almanız da çok kıymetli bir adımdır.
Kaynakça
The Gottman Institute. (2024, October 15). The Four Horsemen: Criticism, Contempt, Defensiveness, and Stonewalling.
