Yılın son günleri yaklaşırken birçok insan benzer bir iç sesle baş başa kalır: “Bu yıl bana ne bıraktı?”
Yeni yıl, çoğu zaman umut ve başlangıçlarla anılsa da, geride kalan yılın yorgunlukları, hayal kırıklıkları ve tamamlanmamış duyguları da beraberinde taşınır. Bitmeyen işler, söylenememiş cümleler, ertelenmiş kararlar ve içimize attığımız duygular… Peki, takvim değişirken zihnimizde biriken bu zihinsel yükleri de yeni yıla taşımak zorunda mıyız?
Bu yazıda, zihinsel yük kavramı psikolojik açıdan ele alınacak; neden bazı duyguların bizi yıllarca takip ettiğini ve bu yüklerle daha sağlıklı bir ilişki kurmanın mümkün olup olmadığını inceleyeceğiz.
Zihinsel Yük Nedir?
Zihinsel yük, bireyin farkında olarak ya da olmadan zihninde taşıdığı duygusal sorumluluklar, düşünsel baskılar ve tamamlanmamış deneyimler olarak tanımlanabilir.
Bu yük, yalnızca yaşanan olumsuz olaylardan değil; bastırılan duygulardan, ertelenen yas süreçlerinden ve sürekli güçlü olma çabasından da beslenir (Baumeister ve diğerleri, 2007).
Örneğin bir kişi yıl boyunca ailesiyle yaşadığı bir kırgınlığı dile getirememiş olabilir. Konu kapanmış gibi görünse de, zihinsel olarak hâlâ taşınır. Yıl bittiğinde, takvim değişse bile duygu yerinde kalır.
Neden Bu Yükleri Bırakmakta Zorlanırız?
Zihinsel yüklerin taşınmasının temel nedenlerinden biri, duygularla yüzleşmenin zor olmasıdır. İnsan zihni, acı veren duyguları bastırarak kısa vadede rahatlama sağlamaya çalışır. Ancak bastırılan her duygu, zihinsel bir “açık dosya” olarak kalır (Pennebaker ve Chung, 2011).
Ayrıca toplumda sıkça karşılaşılan “geçmişte kalanı geride bırak”, “yeni yıl, yeni sayfa” gibi söylemler, duyguların doğal akışını yok sayabilir. Oysa psikolojik olarak iyileşme, unutmakla değil, anlamlandırmakla mümkündür.
Tamamlanmamış Duygular ve Zihinsel Yorgunluk
Gestalt yaklaşımına göre insan zihni, yarım kalan deneyimleri tamamlamaya doğal bir eğilim gösterir. Bu tamamlanmamışlıklar, bireyin dikkatini bugünden uzaklaştırabilir (Perls, 1973). Beyin, bütünlük arar; kapanmamış olanı sürekli hatırlatır.
Bu nedenle bazı aşklar bitse bile zihnimizde yaşamaya devam eder. Söylenememiş cümleler, sorulamamış sorular ya da “ya öyle olsaydı?” ihtimali, ilişkinin kendisinden çok zihindeki boşluğu canlı tutar. Aynı durum arkadaşlıklar için de geçerlidir. Bir anda kopan, açıklanamayan ya da vedası yapılmayan ilişkiler, yıllar sonra bile akla düşebilir. Aslında özlenen kişi değil; tamamlanmamışlıktır.
Beyin, yarım kalan hikâyeyi kapatmak ister; çünkü zihinsel yük çoğu zaman yaşananlardan değil, yarım kalanlardan oluşur. Bu durum, yıl sonunda artan zihinsel yorgunluğun önemli nedenlerinden biridir. Yıl içinde yaşanan bir kayıp için “şimdi zamanı değil” diyerek yas tutmayan bir birey, yıl biterken açıklayamadığı bir hüzün hissedebilir. Bu his, yeni yıl beklentilerini de gölgeler.
Araştırmalar, bastırılmış duyguların uzun vadede anksiyete, uyku problemleri ve tükenmişlik hissiyle ilişkili olduğunu göstermektedir (Gross ve John, 2003).
Yeni Yıla Hafiflemek Mümkün Mü?
Peki, bu kadar yükle yeni bir yıla başlamak zorunda mıyız? Zihinsel yükleri tamamen bırakmak her zaman mümkün olmayabilir; ancak onlarla daha sağlıklı bir ilişki kurmak mümkündür. Bunun ilk adımı, yükleri yok saymak yerine fark etmektir.
Bu yükleri fark etmek için kendimize şu soruları sormak bir başlangıç olabilir:
• Bu yıl beni en çok zorlayan duygu neydi?
• Hangi konuyu sürekli erteledim?
• Taşıdığım bu yük bana hâlâ hizmet ediyor mu?
Duyguları yazıya dökmek, konuşmak ya da sembolik kapanış ritüelleri (örneğin bir mektup yazıp saklamak ya da yırtmak) zihinsel düzenleme açısından etkili olabilir (Pennebaker ve Chung, 2011).
Bir yılı geride bırakmak, sadece takvim yapraklarını çevirmek değildir. Zihinsel yükler, fark edilmedikçe yıllar boyunca taşınabilir. Yeni yıla hafif girmek, her şeyi geride bırakmak anlamına gelmez; aksine, taşıdıklarımızı tanımak ve onlara alan açmakla mümkündür.
Bazen en gerçekçi yeni yıl kararı şudur:
Her şeyi çözmek zorunda değilim; ama hissettiklerimi inkâr etmek zorunda da değilim.
Yeni yıl, yükleri yok sayarak değil; onları anlayarak başlar.
Kaynakça
Baumeister, R. F., Vohs, K. D., DeWall, C. N. ve Zhang, L. (2007). How emotion shapes behavior: Feedback, anticipation, and reflection. Personality and Social Psychology Review, 11(2), 167–203.
Gross, J. J. ve John, O. P. (2003). Individual differences in two emotion regulation processes: Implications for affect, relationships, and well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 85(2), 348–362.
Pennebaker, J. W. ve Chung, C. K. (2011). Expressive writing: Connections to physical and mental health. In Oxford handbook of health psychology (ss. 417–437). Oxford University Press.
Perls, F. (1973). The gestalt approach and eye witness to therapy. Palo Alto, CA: Science and Behavior Books.
