“Anlam taşıyan en küçük şey bile, yaşamda anlamsız en büyük şeyden daha değerlidir.” der Jung. Hayatta bir anlam bulmak neden bu kadar önemlidir? İnsanın anlam arayışı ne ilk ne sondur; yıllardan beri süregelen bir çizgide her yerde karşımıza çıkar. Kimine göre yaşamda bulunmayı beklenen bir anlam varken, kimine göre insan anlamını kendi oluşturur. Yalom’a göre yaşamın nesnel ve evrensel bir anlamı olduğu söylenemez. İnsan, anlamı dış dünyada hazır olarak bulmaz; aksine yaşamı boyunca yaptığı seçimler, kurduğu ilişkiler, üstlendiği sorumluluklar ve benimsediği değerler aracılığıyla anlamını kendisi oluşturur. Ona göre anlamın yokluğu, boşluk, umutsuzluk ve psikolojik sıkıntılara yol açabilir; ancak birey, otantik seçimler yaparak ve yaşamına aktif biçimde yön vererek anlamlı bir yaşam inşa edebilir.
Psikolojik araştırmalar, yaşamını anlamlı olarak değerlendiren bireylerin daha yüksek yaşam doyumu ve psikolojik iyi oluş düzeylerine sahip olduğunu; buna karşılık depresyon, kaygı ve psikolojik sıkıntı düzeylerinin daha düşük olduğunu bulmuştur (He ve ark., 2023; Steger, 2022; Steger, Oishi ve Kashdan, 2009). Peki, bu nasıl olur? Bizde bu denli değişim yaratan şey nedir?
Bir anlam bulduğunda insan, dünyaya ait hissetmeye başlar. Dünyaya gelmiş geçici bir misafir değildir artık; anlam üretebilecek kadar aittir dünyaya. Bu noktada bilmediği bir dili öğrenmeye başlar gibi anlamını inşa etmeye başlar. Artık birçok şey zihninde daha anlaşılır hale gelir. İnsan zihni belirsizliğe tahammülsüzdür; anlamı bulmak bu belirsizliği azaltır. Belirsizliğin az olduğu ve daha tutarlı görünen bir hayatta insan, zor dönemlerde bile geleceğe yönelik umutlarını daha kolay koruyabilir. Bu durum, stresin yıkıcı etkisini azaltır ve psikolojik dayanıklılığı (resilience) artırır. Psikolojik dayanıklılığı yüksek bir kişi, örneğin, işini kaybeden biri bunu “Hayatım bitti, her şey çok kötü olacak.” yerine “Bu, hayatta yeni bir yön çizmem için bir fırsat olabilir.” şeklinde değerlendirebilir. Anlam bulduğumuzda zor duygular birden yok olmaz elbette; ancak o duyguları kabul edip mücadeleye devam etmek için bir fırsat oluşturmak daha kolay olur. Anlamlı bir yaşam yönümüz olduğunda o yönde daha rahat ilerleriz. Yönümüz olmadığında kaybolmak daha olasıdır.
Bir araştırmada 1980–2019 yılları arasında yayımlanan 37 çalışma sistematik olarak incelenmiştir. Sonuç olarak yaşamda anlam, intihar düşüncesi, intihar girişimi ve tamamlanmış intihara karşı koruyucu bir faktör olarak ortaya çıkmıştır. Araştırmacılar ayrıca şu sonuca da dikkat çekmektedir: Yaşamda anlamın varlığı tutarlı biçimde intihardan koruyucu bulunmuştur. Buna karşılık anlam arayışı ise her zaman koruyucu değildir; bulgular bu konuda daha tutarsızdır (Costanza, A., Prelati, M., & Pompili, M. (2019). The meaning in life in suicidal patients: The presence and the search for constructs. A systematic review. Medicina, 55(8), 465).
Anlamı bulmanın zorluğunun verdiği hissi tanırız hepimiz. Birimiz birimizden daha az düşünmemiştir bunu; belki sadece görmezden gelmiştir. Anlamı ararken çıktığımız yol sancılı bir yol olabilir ve o yolda bizi neler bekler bilinmez ama aradığını bulursan etrafında çiçekler açabilir. Belki bilinmez bir yol vardır, belki de “Yolcu, yol yoktur; yol yürüyerek oluşur.” (Antonio Machado)
