Çocuğum Neden Sürekli Benimle Pazarlık Yapıyor?

“Biraz daha oynayabilir miyim?”

“Ödevimi bitirince tabletimi yarım saat daha kullanabilir miyim?”

“Bugün yapmasam, yarın iki tane yapsam olur mu?”

Çocuğunuzla sıradan bir gün geçirirken kendinizi sürekli bir pazarlığın içinde buluyor olabilirsiniz. Bir isteğin ardından gelen yeni bir teklif, kabul edilmeyen bir kararın tekrar tekrar gündeme getirilmesi ve her sınırın ardından başlayan uzun konuşmalar… Bir süre sonra ebeveyn için oldukça yorucu hâle gelebilen bu durum, çocuğun neden her konuda anlaşmaya varmak istediğini düşündürebilir. Peki, çocuklar neden bu kadar çok pazarlık yapar?

Kendi Kararlarını Verebilme İsteği

Çocukluk, bireyin bağımsızlaşmayı öğrendiği önemli bir gelişim dönemidir. Özellikle erken çocukluk yıllarında çocuklar kendi tercihlerini ortaya koymaya, karar süreçlerine katılmaya ve çevreleri üzerinde etkili olmaya başlar. Daha önce ebeveynlerinin yönlendirmelerini kolaylıkla kabul eden bir çocuk, zamanla “Ben seçmek istiyorum.” ya da “Kendi dediğimi yapmak istiyorum.” diyerek kendi düşüncelerini daha fazla ifade edebilir.

Kuczynski ve arkadaşlarının (2019) çalışması, çocukların ebeveynlerinin isteklerine karşı çıkmalarının her zaman olumsuz bir davranış olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Çocuklar bazen pazarlık yaparak, gerekçeler sunarak veya alternatifler önererek kendi özerkliklerini ifade etmeye çalışırlar. Dolayısıyla her itiraz, ebeveynin otoritesini sarsmaya yönelik bir girişim değildir. Bazen çocuk yalnızca kendi fikrinin de dikkate alınmasını istiyordur.

Her Pazarlığın Arkasında Aynı İhtiyaç Olmayabilir

Çocuğun sürekli pazarlık yapmasının tek bir nedeni yoktur. Bazı çocuklar daha fazla bağımsızlık kazanmak isterken bazıları kararların nedenini anlamaya ihtiyaç duyabilir. Özellikle kendilerini ilgilendiren konularda söz sahibi olmak, çocukların kontrol ve yeterlilik duygularını destekleyebilir.

Bunun yanında pazarlık, çocukların isteklerini ifade etme ve karşısındaki kişinin bakış açısını anlama becerilerini geliştirdikleri bir iletişim biçimi de olabilir. Örneğin, oyun süresini uzatmak isteyen bir çocuğun “Bir bölüm daha izleyeyim, sonra kapatacağım.” demesi, yalnızca isteğini sürdürmesi değil, aynı zamanda bir uzlaşma yolu araması olarak da değerlendirilebilir.

Elbette her pazarlık gelişimsel bir ihtiyacın göstergesi değildir. Çocuk, geçmiş deneyimlerinden hareketle ısrar ettiğinde ebeveynin kararını değiştirebildiğini öğrenmiş de olabilir. Örneğin, önce hayır denilen bir isteğin uzun süren itirazlar sonucunda kabul edilmesi, çocuğun benzer durumlarda yeniden ısrar etmesine zemin hazırlayabilir. Bu nedenle ebeveynin verdiği kararların mümkün olduğunca tutarlı olması önemlidir.

Sınır Koymak Çocuğun Fikrini Yok Saymak Değildir

Ebeveynler bazen sürekli pazarlık yapmaktan yoruldukları için her konuşmayı bir güç mücadelesine dönüştürebilir. Diğer yandan tartışma yaşanmaması adına çocuğun hemen her isteğini kabul etmek de sınırların belirsizleşmesine neden olabilir. Oysa çocuğun özerklik ihtiyacını desteklemek, her istediğini yapmasına izin vermek anlamına gelmez.

Burada önemli olan, ebeveynin hem kendi sınırlarını koruyabilmesi hem de çocuğun düşüncelerine alan açabilmesidir. Örneğin, uyku saati geldiğinde “Artık yatma vakti, bu konuda kararımız değişmeyecek. Ama yatmadan önce hangi kitabı okuyacağımıza sen karar verebilirsin.” demek, çocuğa sınırlı ama gerçek bir seçim alanı sunar. Böylece temel sınır korunurken çocuk da karar sürecine katılmış olur.

Benzer şekilde, “Oyuna devam etmek istediğini biliyorum. Eğlenirken bırakmak zor gelebilir. Ancak şimdi eve gitmemiz gerekiyor.” gibi ifadeler çocuğun duygusunu kabul ederken sınırı da korur. Çocuğun hayal kırıklığı yaşamasına izin vermek de bu sürecin bir parçasıdır. Her itirazı ortadan kaldırmak mümkün olmadığı gibi gerekli de değildir.

Her Konuda Uzlaşmak Zorunda Değiliz

Çocuğunuzla her gün yeni bir pazarlığa girmek zorunda kalıyorsanız öncelikle hangi konularda esneklik gösterebileceğinizi, hangi konularda ise sınırın değişmeyeceğini belirlemek faydalı olabilir. Güvenlik, sağlık ve temel günlük rutinlerle ilgili konularda net olmak önemlidir. Buna karşılık kıyafet seçimi, oyun tercihi veya günlük bazı küçük kararlar çocuğun seçimine bırakılabilir. Seçenekleri sınırlı tutmak da karar vermeyi kolaylaştırabilir: “Montunu giyip çıkıyoruz; kırmızı olanı mı, mavi olanı mı tercih edersin?”

Çocuğunuz bir konuda itiraz ettiğinde hemen kararını değiştirmek ya da uzun açıklamalarla onu ikna etmeye çalışmak yerine önce ne istediğini anlamaya çalışabilirsiniz. Bazen kısa bir dinleme, uzun bir tartışmanın önüne geçebilir. Ayrıca verdiğiniz kararın nedenini yaşına uygun bir dille açıklamak, çocuğun kuralları yalnızca bir zorunluluk olarak değil, anlamlandırabildiği bir çerçeve içinde değerlendirmesine yardımcı olabilir.

Çocuğunuzla kurduğunuz ilişkide her zaman son sözü söylemek zorunda değilsiniz. Ancak her konuda anlaşmaya varmak da zorunda değilsiniz. Önemli olan, çocuğunuzun düşüncelerini ifade edebildiği, sizin de sınırlarınızı koruyabildiğiniz bir ilişki kurabilmek. Çünkü çocuklar yalnızca kurallara uymayı değil, kendi istekleriyle başkalarının sınırları arasında denge kurmayı da aile içindeki ilişkilerinde öğrenirler.

Kaynakça

• Kuczynski, L., Pitman, R., & Twigger, K. (2019). Flirting with resistance: Children’s expressions of autonomy during middle childhood. International Journal of Qualitative Studies on Health and Well-being, 13(Suppl. 1), 1564519. https://doi.org/10.1080/17482631.2018.1564519
• Joussemet, M., Landry, R., & Koestner, R. (2008). A self-determination theory perspective on parenting. Canadian Psychology, 49(3), 194–200.
• Meuwissen, A. S., et al. (2022). Parenting in context: A systematic review of the correlates of autonomy support. Journal of Family Theory & Review, 14(4), 571–592.