Aynı Evde Yalnızlık: “Phubbing” ve Sessizce Çöken Evlilikler
“Konuşmuyoruz ama kavga da etmiyoruz.”
Danışmanlık odasında en sık duyduğum cümlelerden biri bu. Çiftler kapıdan çoğu zaman bağırarak girmiyor. Sessizce, yan yana oturuyorlar. Biri telefonuna bakıyor, diğeri o bakışın bitmesini bekliyor.
Kimliği değiştirilmiş, birkaç görüşmenin birleşiminden oluşan bir örnek vereyim. On iki yıllık evli bir kadın şöyle anlatıyor: “Gün içinde yaşadığımı anlatıyorum, başını kaldırmadan ‘hı hı’ diyor.” Kocası ise gerçekten şaşkın: “Dinliyorum ben, sadece bir mesaja bakıyorum.” İkisi de kendi gözünden haklı. Biri dinlediğini, diğeri dinlenmediğini düşünüyor. Aradaki mesafe tam burada büyüyor.
"Küçük anların büyük gücü"
Araştırmacı John Gottman, ilişkileri ayakta tutanın büyük jestler değil, gündelik “bağlanma çağrılarına” verilen karşılık olduğunu gösterdi. “Şuna bak”, bir iç çekiş, uzanan bir el... Bu çağrılara dönüp bakan çiftler (Gottman’ın deyişiyle turning toward) ilişkilerini korur. Gottman’ın gözlemlerine göre evliliği süren çiftler bu çağrıların büyük çoğunluğuna karşılık verirken, boşanan çiftlerde bu oran belirgin biçimde düşüktür.
Telefon tam da bu noktada devreye giriyor. Bir bildirim, partnerin çağrısıyla yarışıyor ve sık sık kazanıyor.
"Phubbing nedir?"
“Phone” ve “snubbing” (hor görmek) sözcüklerinden türetilen phubbing, birlikteyken partnerini telefonla ihmal etmeyi anlatıyor. Roberts ve David’in (2016) çalışması, partnerinin kendisini sık sık “phub’ladığını” düşünen bireylerin ilişkide daha fazla çatışma yaşadığını ve ilişki memnuniyetinin düştüğünü gösterdi. McDaniel ve Coyne (2016) ise gündelik teknoloji kesintilerini (“technoference”) özellikle kadınlarda daha düşük ilişki ve kişisel iyi oluşla ilişkilendirdi.
Chotpitayasunondh ve Douglas (2016) bir döngüye dikkat çekiyor: Phubbing’e maruz kalan kişi kendini dışlanmış hisseder, bu his onu da ekrana yöneltir. Böylece iki kişi, birbirinden kaçarak aynı davranışı pekiştirir. Türkiye’de de Karadağ ve arkadaşları (2015) phubbing’i, birden çok dijital alışkanlığın toplamı olarak ele alan bir model sundu.
"Neden bu kadar yaralıyor?"
Bağlanma bakış açısıyla bakınca bunun nedeni anlaşılır. Yetişkin ilişkilerinde partner, güvenli bir liman işlevi görür. Sıkıntılı ya da heyecanlı olduğumuzda ona döneriz ve ondan görüldüğümüzü, duyulduğumuzu hissetmek isteriz. Dönüp baktığımızda partnerin gözü ekrandaysa beynimiz bunu küçük bir reddedilme olarak kaydeder. Tek seferde önemsiz görünür, ama haftalar ve yıllar boyunca tekrarlandığında “ben burada görünmüyorum” inancına dönüşür.
"Mesele telefon değil, mesaj"
Danışanlarım genellikle “O sadece haberlere bakıyor” der. Ama karşıdaki kişi başka bir şey duyar: “Şu an senden daha ilginç bir şey var.” Sorun ekranın kendisi değil, ilişkide verdiği mesaj.
"Çocuklar da izliyor"
Evde yalnızca çift yok. McDaniel ve Radesky (2018), ebeveynlerin teknolojiyle dikkatinin dağılmasının çocuklarda davranış sorunlarıyla ilişkili olduğunu bildirdi. Çocuklar ebeveynlerinin birbirine nasıl baktığını, nasıl dinlediğini gözlemleyerek ilişkinin nasıl işlediğini öğrenir. Sofrada herkesin ekrana gömüldüğü bir evde çocuk, yakınlığın böyle göründüğünü öğrenir.
"Dikkat, sevginin en sade biçimi"
Danışmanlık deneyimim boyunca fark ettiğim bir şey var: çiftler sevgiyi çoğu zaman hediyelerle, sözlerle ya da fedakârlıklarla ölçmeye çalışır. Oysa gündelik hayatta sevginin en sade biçimi dikkattir. Birine tam olarak bakmak, söylediği cümlenin sonunu beklemek, telefonu elinden bırakıp “Anlat, dinliyorum” demek... Bunlar küçük görünür, ama karşımızdakine verdiğimiz en değerli şeyi, yani zamanımızı ve odağımızı ifade eder. Telefon ise dikkati bölen en güçlü rakip. Bu yüzden phubbing’i yalnızca bir alışkanlık sorunu olarak değil, ilişkideki önceliklerin sessiz bir ilanı olarak okumak gerekir. Çünkü dikkatimizi nereye verdiğimiz, neye değer verdiğimizi hiçbir cümleden daha açık söyler.
"Çiftlerle çalışırken işe yarayanlar"
Telefonsuz bölgeler: Yemek masası ve yatak odası gibi alanlarda ekran kullanmamak ceza değil, ortak bir niyet olarak konmalı. “Ben dili” ile geri bildirim: “Hep telefondasın” yerine “Sen telefona bakarken kendimi görünmez hissediyorum” demek savunmayı azaltır. Günlük 20 dakika tam dikkat: Ekransız, kesintisiz, yalnızca birbirine ayrılmış bir zaman. Geçiş ritüelleri: Eve girince ya da uyanınca ilk beş dakikayı ekransız geçirmek, günün tonunu belirler. Kendi davranışına bakmak: Çoğu zaman iki taraf da phubbing yapıyor, ama her biri yalnızca diğerinin yaptığını görüyor.
"Onarım mümkün"
İyi haber şu ki bu döngü kırılabilir. Çiftlerin çoğu, sorunu fark ettikleri anda yarı yolu geçmiş olur. Önemli olan suçlayıcı bir dille değil, merakla başlamak: “Telefon ikimizin arasına ne zaman girmeye başladı?” Bu soru savunma yerine ortak bir keşif başlatır. Ardından küçük ve uygulanabilir sözler vermek gerekir. Mükemmel bir dijital detoks beklemeyin; yemek sırasında telefonu kaldırmak bile ilk adımdır. Zamanla partnerler birbirinin çağrısına yeniden dönmeye başlar ve evdeki sessizlik, yerini yeniden kurulan bir konuşmaya bırakır. Aşk, çoğu zaman büyük bir dönüşümle değil, yeniden fark edilmekle geri döner.
İlişkiler bir anda bitmez, birbirine dönmeyi bırakma anlarıyla aşınır. Bir sonraki akşam yemeğinde telefonunuzu yüzü aşağıya değil, başka bir odaya bırakmayı deneyin. Bazen bir ilişkiyi kurtaran, söylenen güzel bir söz değil, ekrandan kaldırılan bir bakıştır.
Kaynakça
- Chotpitayasunondh, V., & Douglas, K. M. (2016). How “phubbing” becomes the norm: The antecedents and consequences of snubbing via smartphone. Computers in Human Behavior, 63, 9–18.
- Gottman, J. M., & Silver, N. (1999). The seven principles for making marriage work. Crown.
- Karadağ, E., Tosuntaş, Ş. B., Erzen, E., Duru, P., Bostan, N., Şahin, B. M., Çulha, İ., & Babadağ, B. (2015). Determinants of phubbing, which is the sum of many virtual addictions: A structural equation model. Journal of Behavioral Addictions, 4(2), 60–74.
- McDaniel, B. T., & Coyne, S. M. (2016). “Technoference”: The interference of technology in couple relationships and implications for women’s personal and relational well-being. Psychology of Popular Media Culture, 5(1), 85–98.
- McDaniel, B. T., & Radesky, J. S. (2018). Technoference: Parent distraction with technology and associations with child behavior problems. Child Development, 89(1), 100–109.
- Roberts, J. A., & David, M. E. (2016). My life has become a major distraction from my cell phone: Partner phubbing and relationship satisfaction among romantic partners. Computers in Human Behavior, 54, 134–141.



