İlkbaharın gelişiyle birlikte günler uzuyor, güneş daha sık yüzünü gösteriyor ve birçok insan kendini daha enerjik hissetmeye başlıyor. Kış aylarının kasvetli havasını geride bırakırken çoğumuzun aklında benzer bir düşünce beliriyor: “Hava güzelleştikçe daha mutlu olacağız.” Peki, bu yaygın inanış bilimsel araştırmalar tarafından gerçekten destekleniyor mu? Daha sıcak ve güneşli günler ruh hâlimizi düşündüğümüz kadar etkiliyor mu? Araştırmaların ortaya koyduğu sonuçlar, bu soruya sanıldığından daha karmaşık cevaplar veriyor.
Haziran ayının gelmesiyle birlikte sıcak havalar geri döndü ve yaz kendini göstermeye başladı. İnsanlar, daha güzel havaların kışın getirdiği durgunluğu üzerlerinden atmalarına ve ruh hâllerini iyileştirmelerine yardımcı olacağı düşüncesiyle heyecan duyuyor. Ancak birçok kişi bu şekilde hissetse de, bu varsayımların veriler tarafından desteklenip desteklenmediği sorusu ortaya çıkıyor. İlkbahar ve yazın gelişiyle birlikte gerçekten daha iyi hissediyor ve kendimizi daha olumlu değerlendiriyor muyuz?
Bu soru karmaşıktır ve basit bir “evet” ya da “hayır” cevabına indirgenemez. Örneğin, havanın, mevsimsel duygudurum bozukluğu yaşayan insanlar üzerinde güçlü bir etkisi olduğu açıktır. Bu kişiler genellikle kış aylarında depresif bir ruh hâli yaşar ve ilkbaharın gelişiyle, özellikle gün ışığının artması sayesinde, bu durum hafifler (Oren ve ark., 1994). Dolayısıyla mevsimsel duygudurum bozukluğu yaşayan kişiler için daha iyi hava koşulları gerçekten büyük bir nimettir.
Bununla birlikte, diğer insanlar söz konusu olduğunda bilimsel literatür, hava durumu ile ruh hâli arasındaki ilişkinin zayıf olduğunu ve bazen şaşırtıcı sonuçlar verdiğini göstermektedir (ör. Keller ve ark., 2005). Örneğin, Denissen ve arkadaşları (2008), 1.600’den fazla kişi üzerinde yaptıkları çalışmada, bireylerin günlük iyi oluş raporlarını yerel hava istasyonlarından alınan sıcaklık, güneş ışığı ve rüzgâr gibi verilerle karşılaştırmıştır. Sonuçlar, hava durumuna ilişkin ölçümlerin hiçbiri olumlu duyguları (örneğin coşkulu, ilham almış veya kararlı hissetmek) anlamlı biçimde öngöremedi. Buna karşılık, olumsuz duyguların (örneğin gergin, sıkıntılı veya sinirli hissetmek) daha sıcak havalarda arttığı, daha fazla güneş ışığı ve daha az rüzgâr olduğunda ise azaldığı görüldü.
Genel olarak etkiler küçüktü. Bulgular, hava durumunun insanların olumlu duygularıyla ilişkili olmadığını; hatta sıcaklık arttıkça olumsuz duyguların da arttığını ortaya koydu. Daha fazla güneş ışığı ise beklendiği gibi olumlu bir etki yarattı, ancak bu etkinin büyüklüğü de sınırlıydı.
Bu sonuçlar ilk bakışta şaşırtıcı görünebilir. Çünkü çoğumuz güneşli bir günün bizi otomatik olarak daha mutlu edeceğini düşünürüz. Ancak araştırmalar, havanın etkisinin doğrudan değil, çoğu zaman dolaylı yollarla ortaya çıktığını göstermektedir. Bununla birlikte, güzel havaların dolaylı yararlar sağladığı muhtemeldir. Örneğin, daha iyi hava koşulları insanların dışarı çıkmasına, egzersiz yapmasına ve doğayla daha fazla vakit geçirmesine olanak tanır. Şehirde yaşayan bireylerin bir parkta 90 dakika yürümeleri, daha az olumsuz düşünce döngüsüne girmelerine ve daha sağlıklı beyin faaliyetleri göstermelerine yol açmıştır (Bratman ve ark., 2015).
Benzer şekilde, araştırmalar teknolojiyle bağlantılarını keserek birkaç gün yürüyüş yapan kişilerin yaratıcılıklarında %50’ye varan artışlar yaşadığını göstermiştir (Atchley ve ark., 2012). Dolayısıyla hava durumunun kendisi doğrudan büyük faydalar sağlamasa bile, güzel havalar nedeniyle dışarı çıkmak; doğayla daha fazla temas kurmak ve daha fazla hareket etmek sayesinde sağlığımızı ve zihinsel performansımızı iyileştirebilir.
Daha iyi hava koşulları yeni romantik ilişkilerin başlamasına yol açar mı? İlkbahar ve yazın aşk mevsimleri olduğu, sonbaharın ise ayrılık şarkılarının popülerleştiği dönem olduğu yönünde yaygın bir inanış vardır. İlginç bir şekilde, Facebook bu konuda bazı ipuçları sunabilir; çünkü platform kullanıcıların ilişki durumlarındaki değişiklikleri yıl boyunca takip etmektedir. Facebook araştırmacılarının 2012 yılında ABD’deki kullanıcılar üzerinde yaptığı çalışmada ilginç eğilimler ortaya çıkmıştır. En fazla ilişki sona ermesi yaz aylarında gerçekleşmiştir. Haziran ayı, kullanıcıların yaşı ne olursa olsun, ilişkiler açısından en kötü ay olmuştur. Buna karşılık, en fazla “yeni ilişki” bildirimi Şubat ayında, özellikle de Sevgililer Günü’nün hemen sonrasında görülmüştür.
Kısacası, eğer Facebook ilişkiler için bir gösterge kabul edilirse, yaz havası ilişkilerin gelişmesinden çok sona ermesiyle ilişkilidir. Elbette bazı ilişkilerin bitmesi mutluluk kaynağı olabilir; ancak çok karamsar biri, ayrılıkların ortalama olarak insanları daha mutlu ettiğini iddia edebilir. Bu bulgular, “bahar aşkı” gibi kültürel kavramların her zaman istatistiklerle örtüşmediğini gösteriyor. İnsanların ilişkiler hakkındaki beklentileri ile gerçek davranışları arasında zaman zaman önemli farklar bulunabiliyor.
Sonuç
Belki de asıl soru, havanın bizi mutlu edip etmediği değil; güzel havayı nasıl değerlendirdiğimizdir. Güneşli bir günü evde geçirmek ile doğada yürüyüş yapmak arasında büyük bir fark vardır. Araştırmaların işaret ettiği nokta da tam olarak budur: Mutluluk çoğu zaman havanın kendisinden değil, havanın sunduğu fırsatları nasıl kullandığımızdan doğar.
