İnsanlık tarihi aslında doğada tek başına hayatta kalmanın değil birlik ve beraberliğin getirdiği var olma hikayesidir. Özellikle ölüm korkusuna karşın bir gruba bağlı olma ihtiyacı ilk çağlarda dahi görülmektedir. Çünkü gruba ait olmamak, sığınacak bir yerin olmaması veyahut bireyi hayvanlara karşı savunabilecek takım arkadaşlarının olmaması demekti. Bu durum günümüzde farklı varyasyonlarla izini sürdürmektedir. Günümüzde yırtıcı hayvanlardan kaçmak zorunda değiliz ve besin ihtiyacımızı çoğunlukla karşılayabiliyoruz. Bu durum, Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde üst basamaklara çıkıp sosyal bağlar kurma ihtiyacını -belki de imkanını- beraberinde getirdi. İnsanlar için anlaşılmak, kabul görmek ve bir yere ait hissetmek temel bir ihtiyaç hâline geldi.
Ancak sosyal bağların bu tarihsel önemi günümüzde yalnızca psikolojik açıdan değil aynı zamanda fiziksel sağlık açısından da ele alınması gereken bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle sosyal ilişkiler günümüzde görünenden çok daha derin bir işleve sahiptir ve bize fiziksel sağlık hakkında farklı kapılar açar. Bunlardan belki de en önemlisi sosyal bağların çok zayıf olma durumu ile ilişkili olan kalp rahatsızlıklarıdır.
A Tipi Davranış Örüntüsü
İki kardiyolog olan Friedman ve Rosenman bekleme odasındaki kalp hastası insanların birtakım ortak davranışlar sergilediklerini koltukların döşemelerinin çabuk yıpranmasıyla fark ettiler. Daha sonra yaptıkları araştırmalarda bir dizi davranış örüntülerine sahip insanları A tipi ve B tipi kişilik olarak etiketlediler. A tipi bireyler çok rekabetçi ve öfkelenmeye oldukça meyilli bireylerdir. Bu bireyler kolay bağ kurabilir fakat aşırı tepki verme eğilimindedirler. Sürekli bir aciliyet duygusu ve dolayısıyla zamanla yarış hali içindedirler. Bu da aynı anda birden çok işi beraber yapmalarına yol açar. Ayrıca öfke ile bağlantılı olarak karşı taraftan gelen bir düşmanca davranışa karşı genelde saldırganlık ve zorbalıkla cevap verirler.
B tipi kişilik örüntüsünden de kıyaslama adına kısaca bahsetmek gerekirse, daha rahat ve sabırlı olduklarını söyleyebiliriz. Genelde rekabet gücü düşük ve daha esnek bir yaklaşım sergilerler. Başkalarına karşı daha hoşgörülü oldukları ve zaman baskısı tarafından daha az yönlendirildikleri için de stres seviyeleri daha düşüktür. Araştırmalar A tipi kişilik özelliklerine sahip bireylerin yüksek stres seviyeleri sebebiyle kardiyovasküler hastalıklara yakalanma riskinin B tipi bireylere göre daha yüksek olduğunu göstermektedir.
Roseto Etkisi
Roseto Amerika’da bir İtalya kasabasıdır. Tıp araştırmacıları yakın çevredeki diğer kasabalarda 3 katı olan kalp hastalıkları oranının Roseto’da yaşayan insanlarda gözlemlenmemesini araştırmaya başlıyorlar. Roseto sakinleri sigara içiyor, egzersiz yapmıyor ve sağlıklı beslenmiyordu. Buna karşın sonuçlar kalp hastalıklarının az görülmesinin bu mahallede yaşayan insanların sosyal bağlar ve dolayısıyla sosyal iyi oluşlarının iyi olduklarıyla açıklandı. Roseto sakinleri geniş aile kültürüyle yaşamalarının getirdiği ortamda daha dengeli ve huzurlu bir yaşam sürmekteydi. Kasaba halkının destek için başvurabilecekleri birinin varlığı güven duygusunu pekiştiriyordu. Bu sayede kişiler duygu ve düşüncelerini, gün içinde yaşadığı iyi ve kötü olayları bastırmak yerine adeta ellerinde ufalayıp bir kenara atıyorlardı. Bu durumun sağlıklı bir zihinsel sürece katkıda bulunması daha az stres ve daha az kalp hastalıkları oranıyla ilişkilendirilebilir.
Pozitif Yaşlanma Algısı ve Yaşam Süresi
Kendini gerçekleştiren kehanet bir olayın veya durumun gerçekleşmesine yönelik inançların davranışları şekillendirerek o olayın gerçekten yaşanmasına sebep olması durumudur. Çevremizdeki olaylara bakış açımız yani algıların kendini gerçekleştiren kehanet ile bağlantılı olarak bireyin yaşam süresini dahi etkilediğini görüyoruz. Levy’nin araştırmalarına göre daha olumlu öz saygıya sahip olan bireylerin, olmayanlara kıyasla ortalama 7,5 yıl daha fazla yaşadığı bulunmuş. Ayrıca yaşlı bireylerin olumlu ve olumsuz yaşlanma klişelerine maruz bırakıldıkları bir deneyde olumsuz yaşlanma klişelerine maruz kalanlar olumlu yaşlanma klişelerine maruz kalanlara göre kalp ile ilgili ölçümlerde strese karşı daha yüksek bir kardiyovasküler yanıt verdiler. Bu durum olumlu yaşlanma klişelerinin stres faktörünü azaltması ve dolayısıyla kalp hastalıkları riskini de önlemesine destek olabilir.
Sonuç
Görüldüğü üzere kalp sağlığı yalnızca biyolojik süreçlere indirgenemez; psikolojik süreçler ve sosyal çevre kritik bir rol oynar. İnsanların sosyal bağlarının güçlü olması aynı zamanda bu çevrenin yanlış ve doğru davranışlardaki destekleyici tutumları da psikolojik iyi oluşu ve beraberinde güven duygusunu daha da önemlisi “yalnız değilim” hissini beraberinde getirir.
Bu güvenli ortam A tipi kişilikteki fevri davranışları ve öfke patlamalarını azaltabilir. Çerçeveleme ile hayata karşı daha dengeli ve olumlu bir bakış açısı kazanmayı kolaylaştırabilir. Destekleyici bir sosyal çevre kalp hastalıklarında görünmez bir role sahip olabilir ancak güçlü bir koruma mekanizması görevi görebilir. Dolayısıyla kalp sağlığı açısından baktığımızda biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutları kapsayan bütüncül bakış açısı ile yaklaşmak bu hastalıklara karşı korunmaya bizi bir adım daha yaklaştırabilir.
Kaynakça
Gutkin, C. (2009). Outliers: Extended families, better health outcomes: Why everyone should have a family doctor. Canadian Family Physician, 55(7), 768. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2718612/
Kihlstrom, J. F. (2007). Social relationships and health. In Encyclopedia of Human Behavior (2nd ed.). Elsevier. https://www.sciencedirect.com/science/chapter/pii/B9780123739476001872
Levy, B.R., et al. (2000, July). Reducing cardiovascular stress with positive self-stereotypes of aging. The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences. 55(4), P205–P213. https://doi.org/10.1093/geronb/55.4.p205
Levy, B.R., et al. (2002, Agust). Longevity increased by positive self-perceptions of aging. J Pers Soc Psychol. 83(2):261-70. doi: 10.1037//0022-3514.83.2.261. PMID: 12150226.
McLeod, S. (2024, January 29). Type A Personality (Vs Type B). Simply Psychology. https://www.simplypsychology.org/personality-a.html
