Doğum öncesi dönem perinatal hazırlık, anne adayının ruhsal iyilik hali ve bebeğin biyopsikososyal gelişiminin etkileri üzerine çalışılan, ruh sağlığı ve Nöropsikoloji alanında araştırmaların sürdüğü kıymetli bir alan haline gelmiştir. Henüz öneminin çok anlaşılmadığını düşünerek bu dönemi size anlatmak ve anne adaylarının bu konuda daha donanımlı ve farkında olmasını dilerim.
Perinatal Dönem (Doğum Öncesi Dönem) Nasıl Yaşanır?
Gebelik başladıktan itibaren doğuma kadar giden süreyi kapsar. Bebeğin içerde (rahimde), fizyobiyolojik, duygusal ve hormonal gelişimi oluşurken, annenin de bu dönemde sadece fizyolojik ve hormonal değil, hem ruhsal olarak içerden, hem de sosyal olarak dışardan bir rol değişimi süreci yaşadığı görülür. Annenin bu dönemde yaşadığı, hormonal değişimler, duygu durum organizasyonu, beklenti ve kaygı gibi durumları, hem gebeliğe adaptasyon sürecini hem de olası risk faktörlerini kapsar.
Bebeğin İlk Doğduğu Yer Dünya mı? Yoksa Ana Rahmi mi?
Burada önemli husus, bebeğin ruhsal gelişiminin doğumdan önce başladığı ve temellerinin anne karnında atıldığıdır. Hatta bu dönemin anne karnından önce, annenin gebeliği isteyip istemediği, bu gebeliğe hazırlıksız mı yakalandığı, yas veya depresyon sürecinde mi gebe kaldığı, gebeliğe zorlandığı veya partner desteğinin zayıfladığı bir dönemde mi gebe kalındığı, gibi yaşamsal olayların da bu süreçte etkili olduğu gözlemlenmiştir.
Anne Gebelikte Değişip Dönüşürken, Bebek Varlığını İnşa Etmeye Başlar
Gebelik ve bebeğe etkilerini fizyolojik ve duygusal olarak ele aldığımızda: bebek ana rahminden çıkıp, dış dünyadaki anne kucağına gelmeye hazırlanırken; bağırsak, beyin ve tüm duyu sistemleri ritmik bir düzene girer, hormonları ve sinir sistemi gelişir. Nefes alıp verişi, kalp atış seyri, strese yanıt sistemi düzenlenir. Bu oluşumlar anneden; duygusal, biyolojik ve fizyolojik aktarımlarla bebeğe plasenta yolu ile geçer, bebek gelişirken anne ile senkronize bir faaliyet sürdürür. Anne korktuğunda bebek içeride kasılabilir, neşeli ve coşkulu hissettiğinde ise bebek hareketlenip tekme atabilir ya da gevşeyebilir.
Stres Altında Kalan Annenin, Yeni Doğan Bebeğinde Gözlemleyeceği Olası Davranışlar
Özellikle huzursuz ve stresli bir gebelik geçiren annelerde, bebeğin kolik olabileceği, uyumada zorlanma, meme emmeyi reddetme, memeyi bırakmama, kakasını yapmada zorlanma, gaz sancısı, kucak alışkanlığı gibi durumların yaşandığı süreçler bu dönemde atılır. Bebek anne karnındayken ilk aylarda sinir tüpü oluşur, 20. hafta beyin bağlantılarında hızlanma ve büyüme gelişir, doğuma son 3 ay kalan dönemde ise duyusal sistemlerin geliştiği, işitme aktifleşir, bebek annesinin sesini tanımaya başlar ve kalp atış ritmine paralel tepki verir.
İlişki Her Zaman Çift Taraflıdır. Peki, ne Yapmalı?
Anne, bebeği karnında iken onunla zihinsel ve duygusal temas kurabilir, bebeğini hayal edebilir, onunla konuşabilir ve ona anlam yükleyebilir. Anne karnında duyulan sesler, müzikler doğum sonrası telkin edici bir etki yapabilir. Anne sevdiği ve aşerdiği yiyecekleri yiyebilir. Tat ve koku duyuları prenatal dönemde şekillenmeye başladığı için bebek doğduktan sonraki dönemde yeme konusunda tat ve kokularda tanıdıklık hissi gelişeceğinden rahatlık kazanılabilir.
Sonuç
Doğum sonrası yeni doğan bebek, annesi ile ilk defa, ayrı varlıklar olarak yan yana geldiğinde, simbiyotik bağın daha sıcak ve samimi şekilde yaşanacağı, hem anne hem de bebekte güvenli bağlanmanın, duygu düzenlemenin, bağışıklık ve sinir sisteminin olumlu yönde etkileneceği, annenin partneri tarafından duygusal ve sosyal yönden desteklenmesinin hem partnerlerin hem de anne-bebek-baba ilişkisinde bağlanma ve ruhsal halleri için koruyucu bir faktör olduğu görülmektedir.
Kaynakça
-
Gebelikte Psikososyal Sağlık Düzeyi ile Prenatal Bağlanma Arasındaki İlişkinin İncelenmesi dergi park
-
Van den Bergh, B. R. H. et al. (2005). Antenatal maternal anxiety and stress and the neurobehavioral development of the fetus and child. Neuroscience & Biobehavioral Reviews.
-
O’Connor, T. G. et al. (2002). Maternal antenatal anxiety and behavioural/emotional problems in children. Journal of Child Psychology and Psychiatry.
-
DeCasper, A. J., & Spence, M. J. (1986). Prenatal maternal speech influences newborns’ perception of speech sounds. Infant Behavior and Development.
-
Mennella, J. A. et al. (2001). Prenatal flavor exposure and postnatal food preferences.
-
Alhusen, J. L. (2008). A literature update on maternal-fetal attachment. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing.
