Tırnak Yeme ve Tırnaklarla Sürekli Uğraşmanın Psikolojik Nedenleri

Tırnak yeme, tırnak etlerini koparma veya tırnaklarla sürekli oynama davranışı; birçok kişinin günlük yaşamında karşılaştığı ancak çoğu zaman üzerinde durmadığı alışkanlıklardır. Özellikle stresli, kaygılı veya yoğun düşüncelerin yaşandığı dönemlerde bu davranışların arttığı görülebilir. Peki, kişi neden farkında olmadan tırnaklarını yer, tırnak etlerini koparır ya da elleriyle sürekli uğraşma ihtiyacı hisseder?

Bu davranışlar yalnızca bir alışkanlık olarak değerlendirilmemelidir. Bazı durumlarda kişinin duygularını düzenleme biçimiyle, stresle baş etme yöntemleriyle ve tekrarlayıcı davranış örüntüleriyle ilişkili olabilir.

Tırnak Yeme Davranışı Nedir?

Tırnak yeme davranışı psikolojide onikofaji olarak adlandırılır. Kişinin tırnaklarını tekrarlayıcı biçimde ısırması veya yemesidir. Benzer şekilde tırnakları koparma, tırnak etlerini yolma ve tırnak çevresiyle sürekli uğraşma davranışları da görülebilir. Bu davranışların tekrarlayıcı hâle gelmesi, kişinin fiziksel zarar görmesine neden olması veya günlük yaşamını etkilemesi durumunda psikolojik açıdan değerlendirilmesi önem kazanır. Tırnak yeme ve tırnak yolma, beden odaklı tekrarlayıcı davranışlar kapsamında ele alınabilen davranışlardır. Bu grupta saç yolma, deri yolma, dudak ısırma ve yanak çiğneme gibi davranışlar da bulunmaktadır.

Tırnak Yeme ve Tırnaklarla Uğraşmanın Psikolojik Nedenleri

1. Kaygı ve stresle baş etme

Tırnak yeme davranışı özellikle gerginlik, belirsizlik ve stres dönemlerinde artabilir. Kişi bazen farkında olmadan tırnaklarını yemeye başlar. Bu davranış kısa süreli bir rahatlama sağlayabilir. Örneğin sınav beklerken, önemli bir görüşme öncesinde veya yoğun düşüncelere dalındığında kişinin ellerini ağzına götürmesi bu duruma örnek olabilir.

2. Duygusal düzenleme güçlüğü

Bazı kişiler huzursuzluk, sıkıntı, öfke veya içsel gerginlikle baş etmekte zorlandıklarında tekrarlayıcı davranışlara yönelebilir. Tırnak yeme veya tırnak etlerini koparma, bu duygularla baş etmenin öğrenilmiş bir yolu hâline gelebilir. Kişi bazen davranışı gerçekleştirdiğinin bile farkında değildir. Özellikle dikkatini başka bir işe verdiğinde veya düşüncelere daldığında bu davranışlar otomatikleşebilir.

3. Sıkılma ve uyarılma ihtiyacı

Tırnaklarla uğraşmanın nedeni her zaman kaygı olmayabilir. Bazı kişiler boş kaldıklarında, uzun süre oturduklarında veya dikkatlerini yoğunlaştırmaya çalıştıklarında bu davranışları sergileyebilir. Dolayısıyla tırnak yeme davranışını yalnızca stresle açıklamak doğru değildir. Davranışın hangi durumlarda ortaya çıktığını anlamak önemlidir.

4. Kontrol ve mükemmeliyetçilik ihtiyacı

Tırnak etindeki küçük bir pürüzü sürekli düzeltmeye çalışma, tırnağın yüzeyini tekrar tekrar kontrol etme veya istenmeyen bir görüntüyü ortadan kaldırana kadar uğraşma bazı kişilerde görülebilir. Bu durum kimi zaman kusursuzluk arayışı, kontrol ihtiyacı veya rahatsız edici duyumlardan kurtulma çabasıyla ilişkili olabilir. Ancak tek başına mükemmeliyetçilik ya da bir psikolojik bozukluk göstergesi değildir.

Tırnak Yeme OKB Belirtisi midir?

Tırnak yeme davranışı sıklıkla obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ile ilişkilendirilse de her tırnak yiyen kişinin OKB yaşadığı söylenemez. OKB'de kişinin istemediği hâlde zihnine gelen, yoğun kaygı yaratan düşünceler (obsesyonlar) ve bu kaygıyı azaltmak amacıyla gerçekleştirdiği tekrarlayıcı davranışlar (kompulsiyonlar) bulunabilir. Tırnak yeme davranışında ise kişi her zaman bir takıntılı düşünceyi etkisiz hâle getirmeye çalışmaz. Bazen davranış gerginliği azaltmak, bazen bir pürüzü gidermek bazen de farkında olmadan ortaya çıkan otomatik bir alışkanlık olabilir. Bu nedenle tırnak yeme davranışı ile OKB arasında doğrudan bir eşitlik kurulmamalıdır. Davranışın amacı, ortaya çıkış biçimi ve kişinin yaşamına etkisi birlikte değerlendirilmelidir.

Beden Odaklı Tekrarlayıcı Davranışlar Nedir?

Beden odaklı tekrarlayıcı davranışlar, kişinin bedenine yönelik tekrarlayan ve bazen kontrol etmekte zorlandığı davranışları ifade eder. Bu davranışlar arasında; tırnak yeme, tırnak ve tırnak eti koparma, saç veya kıl yolma, deri yolma, dudak ve yanak ısırma yer alabilir.

Hande Günal Okumuş ve Devrim Akdemir'in 2023 yılında Türk Psikiyatri Dergisi'nde yayımlanan Beden Odaklı Tekrarlayıcı Davranış Bozuklukları: Davranış Modelleri ve Nörobiyolojik Mekanizmalar başlıklı derlemesi, bu davranışların psikolojik ve nörobiyolojik yönlerini ele almaktadır.

Araştırmacılar, bu davranışların yalnızca basit alışkanlıklar olarak görülmemesi ve kişinin işlevselliği üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekmektedir.

Tırnak Yeme Davranışı Nasıl Azaltılabilir?

Öncelikle davranışın hangi durumlarda ortaya çıktığını fark etmek önemlidir. Kişi kendisine şu soruları sorabilir:

• Tırnaklarımı en çok hangi durumlarda yiyorum?
• Kaygılı veya gergin olduğumda bu davranış artıyor mu?
• Farkında olmadan mı yapıyorum, yoksa yapma isteğini bastırmakta mı zorlanıyorum?
• Davranıştan sonra rahatlama mı, pişmanlık mı hissediyorum?

Davranışın fark edilmesi, değişim sürecinin önemli bir başlangıcıdır.

Alışkanlığı tersine çevirme eğitimi, davranışın farkındalığını artırmayı ve yerine daha işlevsel alternatifler geliştirmeyi amaçlayan yaklaşımlardan biridir. Bunun yanında davranışı tetikleyen durumların belirlenmesi, çevresel düzenlemeler ve duygu düzenleme becerilerinin geliştirilmesi de yararlı olabilir. Davranışın fiziksel hasara neden olması, kişinin kontrol etmekte zorlanması veya günlük yaşamını olumsuz etkilemesi durumunda psikolojik destek alınması önerilir. Bu noktada psikolojik destek alacağınız uzmanın özellikle bu alanda çalışıyor olması önemlidir.

Sonuç: Tırnaklarla Uğraşmak Her Zaman Bir Alışkanlık mıdır?

Tırnak yeme, tırnak etlerini koparma veya tırnaklarla sürekli uğraşma davranışları bazen geçici alışkanlıklar olarak ortaya çıkabilir. Ancak bazı kişilerde bu davranışlar kaygı, duygusal düzenleme güçlükleri veya beden odaklı tekrarlayıcı davranış örüntüleriyle ilişkili olabilir. Burada önemli olan yalnızca kişinin ne yaptığı değil bu davranışı hangi duygularla, hangi durumlarda ve ne amaçla gerçekleştirdiğidir.

Her tekrarlayıcı davranış bir psikolojik bozukluk anlamına gelmez. Ancak kişinin kendisine zarar veren ve kontrol etmekte zorlandığı davranışları anlamlandırması, psikolojik iyilik hâlini desteklemek açısından önemli bir adımdır.

Kaynaklar:
Okumuş, H. G. ve Akdemir, D. (2023). Beden Odaklı Tekrarlayıcı Davranış Bozuklukları: Davranış Modelleri ve Nörobiyolojik Mekanizmalar. Türk Psikiyatri Dergisi, 34(1), 50-59.
Lee, D. K. ve Lipner, S. R. (2022). Update on Diagnosis and Management of Onychophagia and Onychotillomania. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(6), 3392.

Kaynakça

• Okumuş, H. G. ve Akdemir, D. (2023). Beden Odaklı Tekrarlayıcı Davranış Bozuklukları: Davranış Modelleri ve Nörobiyolojik Mekanizmalar. Türk Psikiyatri Dergisi, 34(1), 50-59.
• Lee, D. K. ve Lipner, S. R. (2022). Update on Diagnosis and Management of Onychophagia and Onychotillomania. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(6), 3392.