Sürdürülebilir İnsan İlişkilerinin Dinamikleri
İnsan ilişkilerini başlatan pek çok unsur vardır: ortak değerler, benzer ilgi alanları, güven… Ancak bir ilişkiyi başlatan dinamiklerle onu uzun yıllar sağlıklı biçimde sürdüren dinamikler her zaman aynı değildir. Sürdürülebilir ilişkiler yalnızca güçlü duygular üzerine değil; karşılıklı denge, kişisel sorumluluk, adalet algısı, açık iletişim ve birbirinin ihtiyaçlarına duyarlı olabilme becerisi üzerine de inşa edilir.
İlişkilerin sürdürülebilirliğinde temel kavramlardan biri kişisel sorumluluktur. Sağlıklı bir ilişkide birey yalnızca karşı tarafın ne yaptığına ya da yapmadığına odaklanmak yerine, kendi davranışlarının ilişkinin niteliğine nasıl katkıda bulunduğunu da değerlendirebilmelidir. “O neden böyle davranıyor?” sorusu kadar, “Ben bu ilişkinin daha sağlıklı ilerlemesi için ne yapabilirim?” sorusu da önemlidir. Bu yaklaşım, karşı tarafın davranışlarının sorumluluğunu üstlenmek değil; kişinin kendi etki alanındaki sorumluluğu fark etmesidir.
İlişkilerde zamanla ortaya çıkabilecek önemli sorunlardan biri, fiziksel ve duygusal yükün sürekli olarak tek bir kişinin üzerinde birikmesidir. Ev işleri, çocukların ihtiyaçları, ekonomik sorumluluklar, planlama ve organizasyon gibi görünür görevlerin yanında ilişkinin sürdürülmesi için harcanan duygusal emek de önem taşır. Çiftlerle gerçekleştirilen araştırmalar, ev içi sorumlulukların paylaşımına ilişkin adalet algısının ve tarafların bu paylaşımdan duyduğu memnuniyetin ilişki doyumuyla bağlantılı olduğunu göstermektedir (Le & Aune, 2011; Stevens et al., 2001).
Dolayısıyla sürdürülebilir bir ilişkide denge, her koşulda görevlerin matematiksel olarak eşit bölünmesi anlamına gelmez. Yaşamın bazı dönemlerinde taraflardan biri daha fazla sorumluluk üstlenebilir. Önemli olan, bu durumun kronik olarak tek taraflı hâle gelmemesi ve ilişkide karşılıklı dengenin korunmasıdır.
Burada oldukça basit fakat güçlü bir ilişki becerisi devreye girer: İhtiyacı fark etmek ve uygun olduğunda sorumluluk almak.
“Bir ihtiyacın var mı?”, “Sana nasıl katkı sağlayabilirim?” veya “Yükünü hafifletmek için ne yapabilirim?” gibi sorular, bireyin yalnızca kendi ihtiyaçlarına değil, karşısındaki kişinin iyilik hâline de alan açtığını gösterir. Kişilerarası ilişkiler üzerine gerçekleştirilen kapsamlı bir meta-analiz, karşı tarafın ihtiyaçlarına duyarlı olma ve onun iyiliğini önemseme yönündeki communal motivation ile ilişki iyilik hâli arasında pozitif bir bağlantı bulunduğunu göstermektedir (Le et al., 2018).
Ancak ilişkinin sürdürülebilirliğinde yalnızca ihtiyaçların sözel olarak ifade edilmesini beklemek yerine gözlem yapabilmek de değerlidir. Burada amaç karşı tarafın zihnini okumak değildir. Sağlıklı ilişkilerde ihtiyaçların açıkça ifade edilmesi önemini korur. Bununla birlikte birbirini tanıyan insanların değişen koşulları fark edebilmesi, sürekli yönlendirme beklemeden bazı sorumlulukları üstlenebilmesi ve gerektiğinde somut destek sunabilmesi ilişkisel duyarlılığı güçlendirebilir.
Örneğin eşinin yoğun bir gün geçirdiğini fark ederek bazı sorumlulukları devralmak, bir arkadaşının zorlandığı dönemde yalnızca “Bir şeye ihtiyacın olursa söyle” demek yerine yapabileceğin somut bir katkıyı sormak ya da ortak bir sorumluluğu hatırlatılmadan yerine getirmek, karşılıklılık hissini besleyen küçük fakat anlamlı davranışlardır.
Sürdürülebilirlik aynı zamanda denge ve sınır demektir. Sürekli veren fakat kendi ihtiyaçlarını ifade edemeyen bir kişi ile sürekli alan fakat sorumluluk üstlenmeyen bir kişinin uzun vadede dengeli bir ilişki kurması güçleşebilir. Nitekim Le ve arkadaşlarının (2018) bulguları da başkasının iyiliğini gözetmenin olumlu ilişkisel sonuçları olabileceğini, ancak kişinin kendi ihtiyaçlarını bütünüyle göz ardı ettiği sınırsız özverinin aynı şekilde değerlendirilmemesi gerektiğini göstermektedir.
Dolayısıyla uzun ömürlü insan ilişkilerinin temelinde kusursuzluk değil; karşılıklılık, sorumluluk, adalet, duyarlılık, sınırlar ve açık iletişim vardır.
Belki de insan ilişkilerini değerlendirirken “Bu ilişki bana ne katıyor?” diye sormak yeterli değildir. Daha sürdürülebilir bir soru şudur: “Bu ilişkinin sağlıklı kalabilmesi için benim üzerime düşen nedir ve ben bugün buna nasıl katkı sağlayabilirim?”
Kaynakça
- Kaynakça
- Le, B. M., Impett, E. A., Lemay, E. P., Jr., Muise, A., & Tskhay, K. O. (2018). Communal motivation and well-being in interpersonal relationships: An integrative review and meta-analysis. Psychological Bulletin, 144(1), 1–25. https://doi.org/10.1037/bul0000133
- Le, Y.-C., & Aune, K. S. (2011). Relational uncertainty, perceived fairness, and the division of household labor in cohabiting and married couples. Interpersona: An International Journal on Personal Relationships, 5(2), 204–221. https://doi.org/10.5964/ijpr.v5i2.64
- Stevens, D., Kiger, G., & Riley, P. J. (2001). Working hard and hardly working: Domestic labor and marital satisfaction among dual-earner couples. Journal of Marriage and Family, 63(2), 514–526. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2001.00514.x
