Çocuklar çoğu zaman duygularını yetişkinler gibi ifade edemezler. Bir yetişkin korktuğunu, üzüldüğünü ya da kaygılandığını sözcüklerle anlatabilirken, çocuklar yaşadıklarını daha çok davranışları, oynadıkları oyunlar, yaptıkları resimler ya da kurdukları hikâyeler aracılığıyla dile getirirler. Bu nedenle onların iç dünyasını anlamanın yollarından biri de anlattıkları hikâyelere kulak vermektir.
Masallar, çocukların duygusal gelişiminde önemli bir yere sahiptir. Hikâyeler, çocukların hayal gücünü besleyen anlatılar olmanın yanı sıra; kendilerini, çevrelerini ve yaşadıkları deneyimleri anlamlandırmalarına yardımcı olan sembolik bir dil sunmaktadır. Bir korku; bazen bir karaktere, bazen gizemli bir ormana ve bazen de aşılması gereken bir yolculuğa dönüşebilir. Böylece çocuk, kendi hayatında ifade etmekte zorlandığı bazı yaşantıları hikâyelerin güvenli dünyasında keşfetme fırsatını bulur.
Çocuklar, çoğu zaman dünyayı soyut kavramlardan çok imgeler ve semboller aracılığıyla anlamlandırırlar. Bu nedenle kaygı, korku ya da kırgınlık gibi duygular bir masalın içinde görünür hâle geldiğinde, onun hakkında konuşmak da kolaylaşır. Bir his; isim alabildiğinde, şekil kazandığında ve bir hikâyenin parçası olduğunda daha anlaşılır bir hâle gelir ve çocuğun yaşadıklarından kaçmak yerine onlara merakla yaklaşabilmesine yardımcı olur.
Masalların psikolojik açıdan en değerli yanlarından biri de budur: Çocuğa ne hissetmesi gerektiğini söylemek yerine, hissettiklerini fark edebileceği bir alan açarlar ve korkunun, üzüntünün ya da öfkenin insan deneyiminin doğal parçaları olduğunu hatırlatırlar. Böylece çocuk, yaşadıklarıyla mücadele etmek yerine onları tanımaya ve anlamaya başlayabilir.
Peki, bir çocuk kendi duygularına korkmadan nasıl yaklaşabilir? Bu soru, meslektaşım Klinik Psikolog Canay Uygur ile birlikte kaleme aldığımız İçsel Diyara Yolculuk adlı masal kitabının çıkış noktasını oluşturdu. Kitabı yazarken amacımız, çocuklara duygular hakkında ders vermek değil; onların korkularına, umutlarına, kırgınlıklarına ve meraklarına yer açabilecek bir hikâye kurmaktı.
Kitabın kahramanı Lila, aynadan geçerek kendi iç dünyasına doğru bir yolculuğa çıkıyor ve burada karşılaştığı karakterler ile keşfettiği yerler, çocukların zaman zaman deneyimlediği duyguların sembolik karşılıklarını taşıyor. Hikâyenin özü ise çocuklara duygularıyla savaşmayı değil, onları tanımayı, anlamayı ve onlara eşlik edebilmeyi hatırlatmak; çünkü çocuklar çoğu zaman ne hissettiklerini bilirler; ihtiyaç duydukları şey, hissettiklerinin görülmesi ve anlaşılmasıdır.
Masallar yalnızca çocuklara değil, onlara eşlik eden yetişkinlere de önemli bir şey hatırlatır: Çocukların hemen çözüme değil, anlaşılmaya ihtiyaçları vardır. Bir davranışın ardında çoğu zaman anlatılmayı bekleyen bir yaşantı bulunur ve o yaşantıya merakla yaklaşabilmek, çocuğun iç dünyasına açılan en değerli kapılardan biridir.
Belki de bu nedenle masallar nesiller boyunca yaşamaya devam ediyor. Onlar yalnızca anlatılan hikâyeler değil; çocukların kendilerini tanımalarına, yaşadıklarını anlamlandırmalarına ve iç dünyalarına biraz daha güvenle yaklaşmalarına eşlik eden sessiz rehberlerdir. Bazen bir masalın yaptığı şey çok büyük görünmeyebilir; ancak, bir çocuğun kendi duygularından korkmamasına yardımcı olabiliyorsa, belki de tuttuğu ışık düşündüğümüzden çok daha güçlüdür.
