Sanat mı bireyi geliştirir, birey mi sanatı geliştirir? Birbirini besleyen iki kavram olan sanat ve birey, ikisinin de birbirine çift yönlü bir akışı vardır. Sanatın iyileştirici yönünü son yıllarda daha fazla duyar olduk; ancak gerçekten hangisi hangisini besliyor? Sanat ile birlikte birey dışavurumcu bir hale gelir. Bastırılan bir duygu varsa, çizgileriniz daha bastırılarak çizilmiştir; hata yapmaktan korkuyorsanız, sanatınızdaki çizgiler daha silik olabilir. Sanat ve bireyin çok yönlülüğü, onları ortak bir paydada buluşturuyor. Dile gelen duygular, şarkılar yoluyla aktarılmışken, dile gelmeyenler bir tuvalde hayat bulur. Bazen de bir kil ile içe dönülür. Birey, yaşadıklarını anlamlandıramaz ve o duygunun adını koyamaz; işte bu noktada vücut bunu dışa vurmak ister ve sanatın burada çok büyük bir rolü vardır. Çizimler, müzikler, şiirler, tiyatro, kil çalışmaları, dans ve daha birçok sanat alanı, duygularımız için dışa vurum alanı açar (Yılmaz, 2017).
Klinik alanda sanat, belirtileri öne çıkarmada, tanı koyma aşamasında ve değerlendirme aşamasında önemli bir rol oynamaktadır. İki yaygın testten biri, Hermann Rorschach’ın geliştirdiği Rorschach Mürekkep Lekesi Testi‘dir. Bu testte, kağıdın üzerinde simetrik bir mürekkep lekesi bulunur ve danışana bu kartlarda neler gördüğü sorulur. Diğeri ise Christiana Morgan ve Henry Murray tarafından geliştirilen Tematik Algı Testi (TAT)‘dir; bu testte kartlarda görülenlerle hikaye anlatılması istenir (Yılmaz, 2017). Bunun dışında, “bir ağaç çiz”, “bir insan çiz”, “bir aile çiz” gibi testler, özellikle çocuklarla çalışırken kullanılır. Burada bireyin çizdikleri ile olası anlamlar üzerinden iç dünyası değerlendirilir. Tiyatro ile psikolojinin birleştiği noktada karşımıza psikodrama çıkıyor; burada davranış ile dışavurum sağlanır ve kullanılan role-play teknikleri kişinin dışavurumuna yardımcı olur. Özellikle çocuklarla çalışırken sanatın dallarından yardım almak, onlara ışık tutar; çünkü çocuklar, özellikle küçük yaş aralığında, duygularını tanımlamakta ve dile getirmekte zorlanabilirler. Ancak bir resim çizerek ya da kil ile bir figür oluşturarak dışavurumlarını sağlayabilirler. Piaget, “resim yapmak çocuk için simgesel bir oyundur” demiştir; çocuk, resim veya oyun yoluyla duygu ve düşüncelerini aktarır (Yıldız, 2021).
Bir buçuk iki yaşındaki bir çocuğu düşünelim; karalama yaparak bile orada bir şey anlatmaya çalışır. Çocuk için çizimler, duyguların, düşüncelerin ve içsel güdülerin dışavurumudur (Yıldız, 2021). İki üç yaşına geldiklerinde yavaş yavaş şekil algıları oluşur ve bu gelişim yedi yaşına kadar devam eder. Botton ve Armstrong, sanatın yedi işlevinden bahsetmişlerdir: hatırlama, umut, elem, yeniden dengeyi sağlama, kendini anlama, büyüme ve takdir (Yıldız, 2021). Sanatın hatırlatma yönü açısından şöyle düşünebiliriz: bir resim çizerken o anda bize hatıralar gelebilir ya da bir müzik, çocukluktan bir anıyı aklımıza getirebilir. Sanat, bireyin içsel dünyasıyla o kadar ilişkilendirilmiştir ki sanat terapisi oluşmuştur. Günümüzde sanat terapisi, rehabilitasyonlarda, alkol-madde bağımlılığında, cezaevlerinde, grup terapilerinde ve daha birçok yerde kullanılmaktadır.
Sanat ve bireyin birbirine çift yönlü gelişim sağladığını görebiliriz. Birey, iç dünyasını, duygularını, düşüncelerini ve en derin fantezilerini sanat yoluyla dışa vurur; bu sayede bir duygusal boşaltım sağlar. Sanat da bireyin yansıttıkları ile gelişmeye devam eder, çünkü onun malzemesi bireyden gelir. İki dünya da birbirleriyle ortak paydada buluşuyor. Klinik alanda ve günlük hayatta sanatı, bireyin içsel dünyasını anlamak, kavramak ve değerlendirmek için kullanıyoruz. Özellikle çocukluk çağında başlanan sanatsal faaliyetler, çocuğun kendi iç dünyasına bir ışık tutmasını sağlar ve duygularına, düşüncelerine farkındalık kazandırır. Bu da yetişkinlik döneminde duygu ve düşüncelerine karşı daha dengeli bir tutumla yaklaşmalarını sağlar. Bu bilgiler ışığında, iki kavramın birbirinden faydalandığını ve birbirleri sayesinde geliştiğini söyleyebiliriz; sanat ve bireyin iç içe olduğu aşikardır.
Kaynakça
Yılmaz, T. (2017). Klinik Psikolojide Sanat ve Sanat Uygulamaları. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, 2(2), 32-43.
Yıldız, F. Ü. (2021). Çocukluk ve sanat terapisi. Eğitimde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 4(1), 1-17.
