Bibliyoterapi: Okuyarak İyileşmek
Bibliyoterapi, insanların kitap okuyarak, kendilerini tanımalarına, sorunlarını fark etmelerine ve çözüm üretmelerine yardımcı olan bir yöntemdir. Bu yöntemde kitap sadece bilgi vermekle kalmaz. Kişisel farkındalık ve iyileşme süreci başlatarak okuyucunun duygularını, düşüncelerini ve davranışlarını etkiler. Diğer bir deyişle: Kendinle bir kitap aracılığıyla tanışmaktır.
Peki kitaplar neden bu kadar etkili? Çünkü, bir kitap okuduğumuzda; karakterlerle özdeşleşiriz, onların korkularını, umutlarını hissederiz ve fark etmeden kendi hayatımıza ayna tutarız. Bazen kitaptaki bir cümle, uzun uzun anlatılamayan bir duyguyu tek başına yakalar. Bazen bir hikâye, “ben de değişebilirim” düşüncesini filizlendirir, “ben de yapabilirim” duygusunu geliştirir. Bibliyoterapi tam olarak bu gücü kullanır.
İnsan Ruhuna Tutulan Ayna
Bibliyoterapi uygulamalarında seçilen hikâyeler genellikle hepimize tanıdık gelen, insan olmanın ortak duygularını taşıyan hikâyeler olur. Çünkü bir metnin gerçekten işe yaraması için, okuyan kişinin o satırların içinde kendini bulabilmesi gerekir. Kişinin yaşadıklarına benzeyen bir hikâyeyle karşılaşması yalnız olmadığını hissetmesi oldukça etkili iyileştirici güce sahiptir. Çünkü insan yaşadığı acıyla yapayalnız kalıp çaresiz hissederse acısı daha da derinleşir ve baş edilemez, çözümsüz hissettirir. Kitaptaki tanıdık bir duygu, benzer bir kırılma anı, “ben de böyle hissetmiştim” dedirten bir olayın, cümlenin sayesinde insan yalnız olmadığını hisseder.
Yapılan bir araştırmada kariyer temalı bibliyoterapinin üniversitede Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık okuyan öğrencilerin kariyer motivasyonunu artırıp artırmadığını incelemek amacıyla araştırma grubu oluşturulmuştur. Çalışmaya, kariyer konusunda kararsızlık yaşayan ve mesleki özgüveni düşük olan öğrenciler katılmıştır. Öğrencilere, Napoleon Hill’in Think and Grow Rich adlı kitabı okutulmuştur. Ancak süreç yalnızca okumayla sınırlı kalmamıştır. Öğrenciler kitap üzerine düşünmüş, kendi güçlü ve zayıf yönlerini yazmış, hedeflerini ve korkularını fark etmeye yönelik çalışmalar yapmıştır.
Araştırma sonunda elde edilen bulgular oldukça olumludur. Bibliyoterapi uygulamasından sonra öğrencilerin kariyer motivasyonları belirgin şekilde artmıştır. Aynı zamanda öğrencilerde özgüven artışı, geleceğe dair daha umutlu bir bakış açısı ve mesleklerine yönelik daha olumlu tutumlar gözlemlenmiştir.
Özetle bu çalışma, doğru kitapların, doğru şekilde ve yapılandırılmış bir süreçle kullanıldığında; gençlerin kendilerini tanımalarına, mesleklerine daha bilinçli yaklaşmalarına ve içsel motivasyon geliştirmelerine güçlü bir katkı sunduğunu göstermektedir.
Bibliyoterapi Kimler İçin Uygun?
Aslında herkes için uygun ama özellikle; kendini daha iyi tanımak isteyenler, kariyer konusunda kafası karışık olanlar, motivasyonunu kaybetmiş hissedenler, duygularını ifade etmekte zorlananlar için çok etkili bir yöntemdir.
Bibliyoterapi Neden Bu Kadar Etkili?
Bibliyoterapi sadece kitabı okumakla kalmaz; okunanların kişide bıraktığı izlerin fark edilmesine alan açar. Bazen bir cümle günlerce akılda kalır, bazen bir karakter insanın içindeki bir duyguyu görünür ve tanımlanabilir kılar. Ve kişi, konuşarak, yazarak veya nasıl kendini ifade etmek istiyorsa o şekilde bu hislerle temas etmeye başlar.
İyileşme Sürecinin Üç Temel Adımı
Bibliyoterapinin esasında üç adımda ilerler.
İlk adım özdeşleşme. Hikâyedeki bir karakter, bir an, bir duygu insana çok tanıdık gelir. Fark etmeden o karakterle bağ kurulur. Hatta onun yaşadıkları, bir noktadan sonra insanın kendi hikâyesiyle iç içe geçer.
Sonra arınma gelir. Okurken ya da sonrasında rahatlama hissi oluşur. Bazen bir duygu açığa çıkar, bazen içten gelen bir ferahlık ve hafif hissetme hali. Sanki uzun zamandır taşınan bir yük, bir anlığına da olsa hafifler. Kitap, insanın söyleyemediklerini onun yerine söylemiş gibi olur.
Ve son adım içgörü. Hikâye bittiğinde, insan kendine dair küçük ama anlamlı bir fark edişle kalır. “Demek ki mesele buymuş” ya da “Ben aslında böyle hissediyormuşum” dediği bir an. Bazen bu farkındalık bir uzman eşliğinde şekillenir, bazen de sessizce insanın içinde yerini bulur.
Bibliyoterapinin belki de en güzel yanı tam burada saklıdır: Kimseye ne yapması gerektiğini söylemez. Sadece bir hikâye sunar. Gerisini, insanın kendisine bırakır.
Bazen iyileşmek için büyük adımlar atmak gerekmez. Bazen bir kitap, doğru zamanda karşına çıkar ve sessizce şunu söyler:
“Yalnız değilsin. Ve evet, değişebilirsin.”
Leyla Gürgil
Kaynakça
Eliasa, E. I., & Iswanti, S. (2014). Bibliotherapy with the career topic to increase the student’s career motivation of guidance and counseling. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 114, 434–438. Yuvasri, S. (2024, January 7). Bibliotherapy: Origin, types and process. Psychologs Magazine.
