Her insan, hayatı boyunca çeşitli olaylar deneyimler ve edinilen her deneyim eşsiz görünür. Bu pek yanlış değildir aslında. Her deneyim kendi içinde eşsiz detaylar barındırır. Eğer deneyimlenen olay olumsuz ise eşsizlik düşüncesi durumu ağırlaştırabilir, elbette bu istenen bir gelişme değildir. Bu noktada, sanat eserleri kişilerin duygudurumunu desteklemeye yardımcı olmaktadır. İnsanlığın varoluşundan bu yana sanatın da bir şekilde var olmasını bununla bağdaştırmak mümkündür aslında. Sanatçı, eseriyle kendini ifade etmek isterken sanatseverler de eserlerde kendileri ile bağdaştırabilecekleri noktalar aramaktadırlar. Yazımızda sanatseverlerin perspektifinden bakıldığında neler deneyimlenebilir ona odaklanmaya çalışacağız ve bunu edebiyat yardımı ile yapacağız.
Bibliyoterapi Nedir?
Bibliyoterapi, doğru zamanda, doğru bireyle, doğru kitabı buluşturarak kişinin duygusal problemlerinin anlaşılmasında, yaşama uyum sorunlarının ele alınmasında ve gelişim dönemlerine özgü gereksinimlerini tanımasında kullanılan bir yöntemdir. Kökenleri Antik Yunan ve Antik Mısır dönemlerine kadar uzanmaktadır. Tarihsel kaynaklarda kütüphanelerin “ruhun şifa yeri” olarak adlandırılması, kitapların yalnızca bilgi aktaran araçlar değil, aynı zamanda iyileştirici unsurlar olarak görüldüğünü ortaya koymaktadır. Modern anlamda bibliyoterapi ise 20. yüzyılın başlarında, özellikle Birinci Dünya Savaşı sonrasında askerlerin psikolojik iyileşme süreçlerinde kitapların destekleyici bir araç olarak kullanılmaya başlanmasıyla gelişmiştir. Gelişmeye başladığı günden bugüne kadar okuma terapisi, kütüphane terapisi, edebiyat terapisi gibi çok farklı isimlerle anılan bibliyoterapi, çeşitli terapi teknikleri kapsamında da destekleyici unsur olarak kendine yer bulmaktadır.
Bibliyoterapi Türleri
Gelişimsel bibliyoterapi ve klinik bibliyoterapi, bibliyoterapinin uygulanış bakımından tanımlanan iki farklı türüdür. Gelişimsel bibliyoterapi bireylerin genel iyi oluşlarını iyileştirmeyi hedefleyen ve kişilerin potansiyel sorunlarına ışık tutabilecek, bilgilendirici yönü ağır basan türdür. Genellikle öğretmenler veya okul psikolojik danışmanları tarafından uygulanan gelişimsel bibliyoterapi daha çok farkındalık kazandırma ve destek sunma amacı taşır (Sevinç, 2019). Eğitim ortamlarında uygulanan gelişimsel bibliyoterapide öğrencilerin sorunlarını tespit etmek, gelişimleri gereği ortaya çıkan bilişsel ve duygusal ihtiyaçlarının karşılanması ve zorbalık gibi potansiyel sorunların ortaya çıkmasını engellemek hedeflenir. Klinik bibliyoterapi duygusal veya davranışsal bozukluk gösteren kişilerde tedavi sürecine yardımcı olacak bir teknik olarak tavsiye edilen türdür. Ruh sağlığı çalışanları tarafından klinik ortamlarda uygulanan bu bibliyoterapi türünde kişinin geliştirdiği patolojiden kurtulması amacıyla okuma sürecinden faydalanılmaktadır (Jones 2006). Klinik bibliyoterapi ile bireyin belirli bir ruhsal sorununun üstesinden gelmesi amacıyla yazılı bir metin ile işleyişinin uyumlu hâle getirilmesi hedeflenir.
Bu iki önemli türün yanı sıra tanımlanan bir diğer bibliyoterapi türü ise yaratıcı bibliyoterapidir. Yaratıcı bibliyoterapi, yazımızın başında bahsettiğimiz duruma en uygun bibliyoterapi türüdür dersek yanlış olmaz. Bunun nedeni, yaratıcı bibliyoterapinin bireyin dünyanın çok uzak bir yerinde bulunan başka bireyler ile benzer sorunları olduğunu anlamasına katkıda bulunmayı amaçlamasıdır. Kimi zaman başkalarıyla ortak sorunlarının olduğunu görmek, bu aşamada yalnız olmadığını görmek bile iyileştirici etkiye sahiptir. Yaratıcı bibliyoterapi uygulamaları zaman zaman kendiliğinden bile ortaya çıkmaktadır. Düzenli kitap okuyan kişilerin edebi eserlerde kendilerine yakın karakter ve olaylar keşfetmeleri çok da düşük bir ihtimal değildir.
Bibliyoterapi uygulamaları, depresif bozukluklar; anksiyete bozuklukları; yas ve travma deneyimleri; bağımlılık ve zorbalık gibi durumların üstesinden gelmekte kişilere yardımcı olabilmektedir. Bu uygulamaların etkililiği için de önemli noktalar vardır tabi ki. Öncelikle bu uygulamalar çoğunlukla bir uzman dahilinde ve çeşitli terapi yöntemleri bünyesinde kullanılırsa daha güvenilir sonuçlar verebilir. Bunun yanı sıra okuyucunun okuma alışkanlıkları, kültürel özellikleri ve okuma seviyesi önem arz etmektedir. Okuma seviyesini biraz detaylandırmak gerekirse, örneğin, ortaokul seviyesinde bir çocuğa bilişsel ve duygusal gelişimine uygun, kendini eserdeki karakterlerle daha rahat bağdaştırabileceği eserler önermek daha uygun olacaktır. Bibliyoterapi uygulamalarının önleyici ve tedavi edici özellikleri göze çarpmaktadır. Özellikle bağımlılık ve zorbalık konusunda önleyici olarak da kullanılabileceği unutulmamalıdır.
Bibliyoterapi uygulamalarında yalnızca kurgusal romanlardan değil, şiirlerden, öykülerden, denemelerden, akademik içerikli bilgilendirici eserler gibi birçok türden faydalanılabilir. Bu özelliği, bibliyoterapi uygulamalarının esnek ve kişiye özel yapılandırılmasını sağlayabildiği için kullanım alanını artırabilmekte ve kullanım kolaylığı sağlamaktadır.
Sonuç
Sonuç olarak, bibliyoterapi kişilerin edebi eserler vasıtasıyla bilişsel ve duygusal gelişim elde etmelerini, çeşitli psikolojik bozukluklarının çözümüne yardımcı bir unsur oluşturmalarını ve henüz oluşmamış olumsuz durumların önlenmesini sağlamayı amaçlayan bir uygulama türüdür. Bu uygulamalar gelişimsel bibliyoterapi, klinik bibliyoterapi ve yaratıcı bibliyoterapi gibi türlere ayrılmaktadır. Bu türler sayesinde kişiler, depresif bozukluklar; anksiyete bozuklukları; yas ve travma deneyimleri; bağımlılık ve zorbalık gibi durumların üstesinden gelebilmektedir. Son olarak, bibliyoterapi uygulamalarını kolaylaştıran en önemli unsur, kişiye özel yapılandırabilmesini kolayca sağlayabilecek kadar çeşitli eserlerle uygulanabilmesidir. Bu eser çeşitliliği, her bireyin kendine özgü kitabı bulabilmesini ve o kitaptan faydalanabilmesini sağlar.
Kitaplar ve okurlarına verdikleri eşsiz hisler, okuma zamanını paha biçilemez bir yolculuğa çevirir. Her kitap hayatımızda yeni bir sayfa, yeni bir bakış açısı ve yeni bir gelişim basamağı demektir. Kitapların hayatımızda her zaman önemli bir yeri olması dileğiyle.
Kaynakça
-
Sevinç, G. (2019). Ruh sağlığını okuma yoluyla iyileştirme: Bibliyoterapi [Healing mental health through reading: Bibliotherapy]. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar – Current Approaches in Psychiatry, 11(4), 483–495.
