Hiç yanınızda oturan kişinin bir psikopat ya da sosyopat olabileceğini düşündünüz mü? Her gün yüzlerce insanla yan yana yaşıyoruz. Bazen tanımadığımız biriyle sohbet ediyoruz, bazen de yardım ediyoruz. Peki ya bu kalabalığın içinde, sosyal maskeler ardına saklanmış bir antisosyal kişilik varsa?
Antisosyal kişilik bozukluğu (AKB), kişinin empati yoksunluğu, yalan söyleme, sorumsuz davranışlar ve başkalarının haklarını umursamama gibi kalıcı davranış örüntüleriyle tanımlanan ciddi bir kişilik bozukluğudur. Antisosyal bireyler toplum kurallarına uymazlar. Sanılanın aksine, çoğu zaman dışa dönük bireylerdir. Aynı zamanda insanlarla ilişki kurabilen kişilerdir fakat bu ilişkiler manipülasyon, zarar verme ve yalan üzerine kurulu olabilir.
Antisosyal kişilik bozukluğu ikiye ayrılır: psikopatlar ve sosyopatlar. Her ne kadar çok benzermiş gibi gelseler de aralarında belirleyici farklar vardır. Psikopatlık daha çok genetik ve nörolojik temellidir. Empati ve suçluluk duyguları neredeyse hiç yoktur. Planlı, soğukkanlı ve manipülatiftirler. İşledikleri suçlar genellikle önceden planlanmıştır.
Sosyopatlık ise genellikle çocukluk travmaları, çevresel faktörler ve ihmaller ile ilişkilidir. Psikopatların aksine, sosyopat bireylerde suçluluk ve empati duyguları zayıftır ama tamamen yok değildir. Ani öfke patlamaları ve kontrolsüz davranışlar sergilerler.
Çoğunlukla Hangi İşte Yer Alırlar?
Bu kişilik bozukluğuna sahip insanlar, her insan gibi normal işlerde çalışır, hayatlarını normallere göre yaşayabilirler.
Psikopat bireyler genellikle otorite, güç ve kontrol içeren mesleklere yönelirler. CEO’lar, üst düzey yöneticiler, cerrahlar, avukatlar, politikacılar, güvenlik ve istihbarat gibi alanlar, psikopat bireylerin çoğunlukla yöneldiği meslek alanları olarak görülebilir.
Sosyopatlar ise psikopat bireylere göre daha istikrarsız kariyer öykülerine sahiptir. Genellikle kısa süreli işler veya düşük sorumluluk içeren işler, serbest meslekler, suç örgütleri ve yasa dışı iş imkânlarına yönelebilirler.
Bu meslek gruplarında çalışan herkes sosyopat ya da psikopat değildir. Fakat bu kişilik özelliklerine sahip olan bireyler, belli ortamlarda diğerlerine göre daha kolay uyum sağlayabilirler.
Antisosyal Kişilik Bozukluğu ve Suç
Psikopat bireylerin işledikleri suçlar planlı ve organize olur; dolandırıcılık, zimmete para geçirme, profesyonel cinayet gibi suçlar bunların arasında yer alır. Vicdan ve suçluluk duygusuna sahip değillerdir; bu nedenle pişmanlık göstermezler. Organize ve planlı olduklarından dolayı iz bırakmamaya özen gösterirler. Bu yüzden yakalanmaları daha zor olabilir. Seri katillerin büyük bir kısmında psikopatik özellikler bulunur.
Sosyopat bireylerin işlediği suçlar genellikle ani öfke ve dürtüsellikle ilişkilidir. Kontrolsüz davranışları ve öfke sorunları nedeniyle kavga, saldırı, ev içi şiddet gibi daha görünür ve ani suçlar yaygındır. Psikopatların aksine, sosyopat bireyler düzenli, planlı ve organize bireyler değildir. Bu nedenle plan yapmadan, tepkisel şekilde suç işlerler ve yakalanmaları genellikle daha kolaydır; çünkü iz bırakma olasılıkları daha yüksektir.
Psikopatlar ve Sosyopatlar Aile Ortamında Nasıl Gelişir?
Psikopat bireylerin kişilik bozuklukları daha çok genetik ve nörolojik temellidir. Beyindeki duygusal işleme alanlarında (örneğin amigdala) işlev bozuklukları olabilir. Bu bireyler normal, işlevsel aile ortamlarında da gelişebilirler. Bilinenin aksine her psikopat birey travmatik bir çocukluk geçirmemiştir. Bazı psikopat bireyler normal bir çocukluk geçirebilir fakat yine de bu kişilik bozukluğuna sahip olabilirler.
Psikopat kişiler empati duygusuna sahip olmadıkları için duygusal soğukluk görülür ve bu erken yaşta fark edilebilir. Başkalarının acılarına tepkisizlik, kolayca yalan söyleme, hayvanlara zarar verme gibi durumlar duygusal soğukluk olarak yorumlanabilir.
Sosyopat kişilerin çoğunlukla çevresel ve travmatik geçmişleri vardır. Bu bireyler hayatlarının bir döneminde fiziksel, duygusal istismara, ihmale veya şiddete tanıklık etmiş olabilir. Ebeveyn figürlerinin yokluğu veya istikrarsızlığı, aynı şekilde sosyopatlık içeren kişiliğin gelişmesine etki edebilir. Sosyopati, çocuklukta davranış bozuklukları ile kendini gösterebilir. Bu çocuklar, kurallara uymazlar, okuldan kaçmaya ve kavga etmeye meyillilerdir.
Psikopat ve sosyopat bireyler aramızda dolaşır. Onlar her gün selam verdiğiniz komşunuz, çocukluk arkadaşınız veya iş arkadaşınız olabilir. Bilinenin aksine, antisosyal kişilik bozukluğuna sahip olan herkes suça meyilli değildir. Dışarıdan bakınca normal gözüken hayatları olabilir fakat yaşamlarına yakından bakınca normalden uzak davranışları ve düzenleri olabilir.
Kaynakça
- DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders – 5th Edition)
- ICD-11 (International Classification of Diseases – WHO)
- Patrick, C. J. (Ed). (2006). Handbook of Psychopathy
- Skeem, J. L., & Cooke, D. J. (2010).
- Erel, Ö., & Bilge, Y. (2013). “Psikopati ve Suç: Klinik ve Adli Bir İnceleme.”
- Gökler-Danışman, İ. (2018). “Antisosyal Kişilik Bozukluğu ve Suç.”
